Roztoczanka, Roztoka Wielka lub Rytrzanka – potok, lewobrzeżny dopływ Popradu o długości 9,63 km.

Potok płynie w Beskidzie Sądeckim. Bierze swój początek z połączenia potoków Lajpcyk, Średni Potok i Potok pod Dudłą, na wysokości ok. 760 m n.p.m., których źródła wypływają z północnego grzbietu Pasma Radziejowej na odcinku od Złomistego Wierchu Północnego po Radziejową. Płynie stąd w kierunku północno-wschodnim, a następnie wschodnim doliną ograniczoną od północy bocznym grzbietem odchodzącym od Wielkiej Prehyby (Wietrzne Dziury, Wdżary Wyżne, Połom), a od południa bocznym grzbietem Radziejowej (Jaworzyny, Przełęcz Mićkowska, Jaworzyna Wielka, Jastrzębska Góra). Dalej zasilany jest przez wody licznych potoków, m.in. Podstudnia, Borsudzyny (Szczecina), Potok Bański (Baniska). Po przepłynięciu 7 km łączy się z potokiem Mała Roztoka. Na odcinku 2 km płynie przez Rytro (Wilkówka, Osiedle za Szkołą, Mikuty) i uchodzi do Popradu uregulowanym odcinkiem.

W XIX wieku znajdowały się nad nim 2 młyny (przy granicy z Roztoką Ryterską). Na istniejącej do lat 80. XX wieku tzw. Młynówce (odchodzącej od potoku w miejscu tzw. tamy i płynącej przez centrum Rytra), do połowy XX wieku istniały też dwa młyny (p. Chmielaka i p. Lachnera). Obecnie z Młynówki pozostały niewielkie zachowane odcinki w centrum Rytra i na Piaskach. Działa natomiast uruchomiona w 1985 roku przy kościele mała hydroelektrownia.

Również dolina którą płynie potok nosi nazwę doliny Wielkiej Roztoki. W nazewnictwie ludowym roztoką nazywa się rozwidlenie doliny, miejsce, w którym schodzą się dwa strumienie, a także po prostu dolinę czy wąwóz górski i płynący nim potok. Jest to nazwa pochodzenia słowiańskiego. W dolinie Wielkiej Roztoki odgrywa się akcja napisanego przez Marię Kownacką opowiadania dla dzieci Rogaś z Doliny Roztoki. Na prawym brzegu Roztoczanki w dolnej części tej doliny są dwa źródło wody mineralnej: Źródło Rogaś i Źródło Katarzyna. Obudowane i udostępnione do bezpłatnego pobierania wody źródło wypływa także na lewym brzegu Roztoczanki, przy głównej drodze wiodącej jej doliną, na odcinku pomiędzy leśniczówką „Bystry potok” a Starym Kamieniołomem.

Cały bieg i zlewnia Roztoczanki znajdują się w granicach miejscowości Roztoka Wielka i Rytro w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Rytro. Wzdłuż biegu potoku dnem doliny biegnie droga asfaltowa. Jej początkowy fragment na długości 3,5 km jest asfaltowany i jest tutaj wiele atrakcji turystyczno-rekreacyjnych, m.in. Ośrodek Narciarsko-Rekreacyjny Ryterski Raj w Rytrze, restauracja, bufety, plac zabaw. Przy końcu asfaltowej drogi na polanie Stawaniska są parkingi,, park linowy „Małpi gaj”, Gminny Park Ekologiczny ze „Stanowiskiem czynnej ochrony płazów i gadów” i wiata przy nim. Na południowo-zachodnim krańcu polany jest leśniczówka „Stary Potok” i osada leśna „Bystry Potok”.

Przy potoku przy końcowym parkingu w dolinie Roztoczanki znajduje się punkt czerpania wody, z którego do samochodów pobierają wodę niektórzy mieszkańcy Rytra.

Szlaki turystyczne – niebieski: Rytro – parkingi i leśniczówka „Wielka Roztoka” – Stary Kamieniołom – Wdżary Niżne – Wdżary Wyżne – Wietrzne Dziury – rozdroże Zwornik – rozdroże pod Wielką Prehybą – Prehyba – ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza „Rogasiowy szlak”.

Przypisy

Kategoria:Dorzecze Popradu Kategoria:Geografia Rytra Kategoria:Roztoka Ryterska Kategoria:Pasmo Radziejowej Kategoria:Wody Beskidu Sądeckiego