Lista dzieł Jana Kochanowskiego

thumb|Karta tytułowa Trenów Jana Kochanowskiego z 1583 roku

Lista dzieł Jana Kochanowskiego obejmuje kilkaset utworów, w znacznej części wierszowanych, pisanych w języku polskim i po łacinie. Poeta czarnoleski jest autorem: 301 fraszek, 49 pieśni (w tym Pieśni świętojańskiej o Sobótce, składającej się z 12 wierszy), wierszowanych tragedii Odprawa posłów greckich i niedokończonej Alcestis męża od śmierci zastąpiła, przekładu 150 psalmów (wydanych w zbiorze Psałterz Dawidowy) oraz 7 psalmów opublikowanych jako Siedm psalmów pokutnych, cyklu wzorów osobowych Wzór pań mężnych, poematu heroikomicznego Szachy, poematu satyryczno-politycznego Satyr albo Dziki mąż, licznych epicediów i epitalamiów, hodoeporikonu Jezda do Moskwy, cyklu Trenów poświęconych zmarłej córce, poematu Zuzanna i Proporzec albo hołd pruski, anegdot i facecji (Apoftegmata), listu poetyckiego Marszałek, przekładu fragmentu księgi III Iliady Homera (Monomachija Parysowa z Menelausem), traktatów Ortographia polska i O Czechu i Lechu historyja naganiona oraz prozatorskiego dialogu Wróżki.

W języku łacińskim stworzył ody (wydane w zbiorze Lyricorum libellus), liczne elegie (Elegiarum libri duo i Elegiarum libri IV – zbiory obejmujące kilkadziesiąt utworów), 123 epigramaty (wydane pod tytułem Foricoenia); jest także autorem panegiryczno-dworskiej sielanki (Dryas Zamchana polonice et latine. Pan Zamchanus latine), łacińskiego epilogu do Odprawy posłów greckich pt. Orpheus Sarmaticus oraz satyry politycznej Gallo crocitanti A’MOIBE’. Do dzisiejszych czasów zachował się jeden autograf napisany przez Kochanowskiego w języku łacińskim, jest to rękopis utworu Dryas Zamchana.... Obecnie znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej, a jego zdigitalizowaną wersję można obejrzeć w Cyfrowej Bibliotece Narodowej Polona.

Znaczną część swojej twórczości Kochanowski wydał drukiem w Drukarni Łazarzowej, ale korzystał także z usług Andrzeja Piotrowczyka, Mateusza Siebeneychera, Mikołaja Szarffenbergera i Macieja Wirzbięty. Po śmierci niewydaną spuściznę literacką poety opublikował jego przyjaciel, drukarz Jan Januszowski.

Twórczość Kochanowskiego była wielokrotnie wznawiana, zarówno w zbiorach, jak i w osobnych wydaniach. W latach 1884–1897 po raz pierwszy opublikowano zbiór wszystkich zachowanych tekstów poety (Jana Kochanowskiego dzieła wszystkie, pod red. Romana Plenkiewicza).

W języku polskim Zbiory utworów i utwory wydane osobno za życia Jana Kochanowskiego Tytuł Data powstania Data publikacji Miejsce wydania Gatunek Uwagi Epithalamium na wesele Krzysztofa Radziwiłła książęcia i księżny Katarzyny Ostrogskiej, wojewodzianki kijowskiej 1578 1584 Kraków, Drukarnia Łazarzowa epitalamium Fraszki powst. na przestrzeni wielu lat 1584 Kraków, Drukarnia Łazarzowa fraszki Jezda do Moskwy 1582 1583 Kraków, Drukarnia Łazarzowa hodoeporikon O śmierci Jana Tarnowskiego, kasztelana krakowskiego, do syna jego, Jana Krisztofa 1561 Drukarnia Łazarzowa pieśń Odprawa posłów greckich ok. 1566–1568 1578 drukarnia Mikołaja Szarffenbergera dramat Pamiątka wszytkimi cnotami hojnie obdarzonemu Janowi Baptiście hrabi na Tęczynie 1562–1563 ok. 1570 Drukarnia Radziwiłłowska epicedium Pieśni trzy...O wzięciu Połocka, O statecznym słudze R. P., O uczciwej małżonce 1579 1580 Warszawa, drukarnia Mikołaja Szarffenbergera pieśń Utwory zostały później włączone do zbioru Pieśni księgi dwoje Pieśń o potopie ok. 1550 lub ok. 1557 ok. 1570 brak informacji (egzemplarze pierwszych wydań nie zachowały się) pieśń Później utwór dołączono do zbioru Pieśni księgi dwoje (pieśń I w Księgach wtórych) Psałterz Dawidowy przekładania Jana Kochanowskiego 1579 Kraków, Drukarnia Łazarzowa 150 psalmów Satyr albo Dziki mąż 1563 1564 drukarnia Mateusza Siebeneychera poemat satyryczno-polityczny Siedm psalmów pokutnych 1579 Drukarnia Łazarzowa psalmy przekłady psalmów 6, 32, 38, 51, 102, 130, 143 Szachy podczas pobytu poety w Padwie lub we wczesnym okresie dworskim pomiędzy 1562 a 1566 drukarnia Macieja Wirzbięty poemat heroikomiczny Treny 1579–1580 1580 Drukarnia Łazarzowa cykl trenów Zgoda 1562 ok. 1564 Drukarnia Łazarzowa utwór poetycko-publicystyczny Zuzanna 1561 lub 1562 drukarnia Macieja Wirzbięty poemat Do utworu dołączono hymn Czego chcesz od nas, Panie, za twe hojne dary.

Wydania pośmiertne Po śmierci Kochanowskiego jego przyjaciel, drukarz Jan Januszowski, opublikował zbiorowe wydanie dzieł poety, część z nich po raz pierwszy. Edycja ta nosiła tytuł Jan Kochanowski, a jej uzupełnieniem były Fragmenta albo pozostałe pisma. Zbiór wielokrotnie wznawiano w XVI i XVII wieku, zmieniając za każdym razem jego zawartość. Najstarsze wydanie ukazało się na przełomie 1585 i 1586 roku. Niektóre z dzieł poety Januszowski opublikował osobno.

Tytuł Data powstania Data wydania Gatunek Wydanie Uwagi Alcestis męża od śmierci zastąpiła lata 60. XVI w. 1590 fragment tragedii Fragmenta albo pozostałe pisma Prolog i pierwsze wersy parodosu Alkestis Eurypidesa. Apoftegmata 1590 anegdoty i facecje Fragmenta albo pozostałe pisma Teksty prozatorskie. Broda 1585/1586 Jan Kochanowski Dziewosłąb 1569–1570 1585/1586 Jan Kochanowski Epithalamium... 1585/1586 Jan Kochanowski Przekład Carmen nuptialis Katulla. Marszałek 1572–1574 1585/1586 list poetycki Jan Kochanowski Fragment bitwy z Amuratem u Warny 1590 Fragmenta albo pozostałe pisma Monomachija Parysowa z Menelausem ok. 1577 1585/1586 część eposu Jan Kochanowski Przekład fragmentu księgi III Iliady Homera. Muza ok. 1567 1585/1586 wiersz Jan Kochanowski O Czechu i Lechu historyja naganiona 1589 traktaty osobne w skład zbioru wszedł traktat Iż pijaństwo jest rzecz sprosna a nieprzystojna człowiekowi, Omen Ortographia polska 1592 traktat osobne Pierwsze wydanie w publikacji J. Ursinusa Methodicae grammaticae libri quatuor. Phaenomena przed 1563 1585/1586 Jan Kochanowski Pieśni księgi dwoje tylko niektóre pieśni można datować 1586 pieśń osobne W zbiorze opublikowano po raz pierwszy Pieśń świętojańską o Sobótce., Pełny wykaz utworów – zob. poniżej Proporzec albo hołd pruski 1569 1587 poemat osobne Przy pogrzebie rzecz 1577 1590 epitafium Fragmenta albo pozostałe pisma Mowa wygłoszona podczas pogrzebu Kaspra Kochanowskiego. Wtargnienie do Moskwy Krzysztofa Radziwiłła 1617 Jan Kochanowski Inna redakcja tekstu Jezda do Moskwy Wykład cnoty 1589/1590 Jan Kochanowski Wróżki 1564, 1566 lub 1569 1587 prozatorski dialog osobne Do wydania dołączono Pieśń VIII z Ksiąg wtórych Wzór pań mężnych 1585/1586 wzory osobowe Jan Kochanowski Sześć prozatorskich opisów kobiet, wzorowanych na opowieściach Plutarcha.

Fraszki

Kochanowski pisał fraszki przez całe życie (większa ich część powstała w okresie dworskim, reszta – w okresie czarnoleskim, a więc po 1566). Po raz pierwszy ukazały się drukiem w Drukarni Łazarzowej w 1584 roku, kiedy to poeta ostatecznie ukończył ich redakcję. Jest to więc wydanie zgodne z intencją autorską. Wkrótce po śmierci Kochanowskiego Jan Januszowski (wydawca większości jego dzieł) opublikował wznowienia fraszek, ale – jak ujawniły współczesne badania – z pewnymi zmianami. Ustalono, że w wiekach XVI i XVII funkcjonowały w obiegu trzy odmiany zbioru tych tekstów – dwie z nich nie były zgodne z wolą pisarza. Drukarz wyłączył bowiem z pierwotnego układu wierszy dziewięć fraszek, następnie jednej z nich (O księdzu) nie opublikował, a pozostałe osiem wydzielił w dodatku, któremu nadał tytuł Dobrym towarzyszom gwoli. W trzecim z kolei wariancie Fraszek także i te wydzielone fraszki nie zostały wydrukowane.

Niewielka liczba fraszek została wydana osobno, jako dodatek do innych dzieł. Fraszki Na Słownik Jana Mączyńskiego i Inny na toż zostały włączone do zbioru wierszy okolicznościowych Jana Mączyńskiego Lexicon Latino-Polonicum... (Królewiec, 1564). Natomiast do dzieł Jana Kochanowskiego O Czechu i Lechu Historyjej naganionej. Ktemu o Cnocie i O sposności pijaństwa dodano trzy fraszki pod zbiorowym tytułem O pijaństwie: Źle dopijać się przyjaciela, Pełna prze zdrowie i Przymówka chłopska. Z kolei wierszyk dedykacyjny Na herb Tarnowskich „Leliwa” opublikowano po raz pierwszy we wczesnych wydaniach Szachów. Wszystkie te teksty zostały zebrane i opublikowane pod wspólnym tytułem Fraszki dodane w Dziełach wszystkich Jana Kochanowskiego (Warszawa 1884). Znalazł się tam także utwór Nagrobek Stanisławowi Grzepskiemu (w Księdze trzeciej pod numerem 85) błędnie przypisywany Kochanowskiemu, chociaż w rzeczywistości jego autorem jest Malcher Pudłowski (również renesansowy autor fraszek).

Fraszki księgi pierwsze Fraszki księgi wtóre Fraszki księgi trzecie Fraszki dodane Do gościa Na swoje księgi O żywocie ludzkim Z Anakreonta O Hannie Na hardego Na starą Z Anakreonta Do Hanny Do Pawła Na utratne Sen Do paniej Raki O kocie Na nieodpowiedną Na pieszczone ziemiany Na niesłowną Do paniej O chmielu Na nabożną Na grzebień Ofiara O sobie Na Konrata Do Mikołaja Firleja O Łazickim a Barzém O Jędrzeju Do Jósta Do Jakuba Epitafijum Kosowi O tymże O zazdrości O dobrym panie O Kachnie Do gościa Na Barbarę Do Walka Epitafijum Krysztofowi Sienieńskiemu Z Anakreonta Na poduszkę Na frasownego Na stryja Na Świętego Ojca Do Mikołaja Mieleckiego Na łakome Na niesłownego Do Pawełka Na Matusza Na posła papieskiego Na pijanego Na gospodarza Na matematyka O księdzu O gospodyniej Na butnego Za pijanicami O prałacie Do Marcina Na miernika O chłopcu O Hannie Do Stanisława Epitafijum Wojciechowi Kryskiemu Drugie temuż Na pany Do gospodyniej O Staszku Do Kachny O liście Epitafijum Jędrzejowi Żelisławskiemu Do Baltazera Do Pawła Stępowskiego O gospodyniej Na hardego Z Anakreonta Na sokolskie mogiły Do Jana O doktorze Hiszpanie O ślachcicu polskim Epitafijum dziecięciu Na młodość Na starość Na śmierć Na frasowne Na Fortunę O fraszkach Do Miłości O śmierci Na ucztę Do Chmury O tymże Epitafijum dziecięciu Do Pawła Na Ślasę Epitafijum Wysockiemu Do paniej O Miłości Na kogoś O fraszkach O żywocie ludzkim Ku Muzom Do Jadwigi O rozwodzie Do Pluta Epitafijum Sobiechowi Na lipę Na wieniec Na różą Do paniej Na łakomego Do Petriła Z greckiego Do przyjaciela Do tegoż Do Stanisława Meglewskiego O Koźle Na Piotra Do Jana O kapellanie O drugim Ofiara Do doktora Do gospodarza Z greckiego O kaznodziei Do Piotra Kłoczowskiego Epitafijum Andrzejowi Bzickiemu, kastelanowi chełmskiemu Tegoż małżonce Do fraszek Ofiara Na toż Z greckiego Do dziewki Do Jędrzeja Patrycego Do doktora Do Wojtka Do snu Z greckiego Na fraszki Do Wojtka O proporcyjej O starym O gościu Do fraszek Do Bartosza Do Anakreonta Na obraz Andrzeja Patrycego Na zachowanie Do doktora Z greckiego Ofiara O Łazarzowych księgach Do Jędrzeja Z greckiego Do Jósta Nagrobek Pawłowi Chmielowskiemu Do Stanisława Porębskiego Z greckiego Do Marcina Do nieznajomego Do Jędrzeja Do Stanisława O Bekwarku Do Wędy O Aleksandrzech Do Hanny Nagrobek Mikołajowi Trzebuchowskiemu Temuż Do doktora Montana Nagrobek opiłej babie Do Wenery Do dziewki O rozkoszy Na Historyją trojańską Nagrobek Adryjanowi doktorowi Do swych rymów Do Anny Do przyjaciela Do Boginiej Do Andrzeja Trzecieskiego Na rym nierozmyślny O Gąsce Na pszczoły budziwiskie do Jego Miłości Pana Wojewody Wileńskiego Do gościa Do pszczół Odpowiedź Do doktora O fraszkach O nowych fraszkach Z Anakreonta Do Anny O Pelopie Nagrobek mężowi od żony O Miłości O Rzymie Do doktora Na Chmurę Nagrobek Annie Do Mikołaja Mieleckiego Do Wojewody Do Montana Nagrobek Stanisławowi Zaklice z Czyżowa Dorocie z Michowa żenie jego Do drużby Do Franciszka Na most warszawski Na tenże Na tenże Do gór i lasów Do Pana Do gościa Z Anakreonta Z Anakreonta Na lipę Na lipę O Mikoszu O Miłości Do Miłości Do Miłości Do Miłości Do dziewki Do poetów Do opata O kołnierzu O swych rymiech Do sąsiada Do Reiny Do Jana Do kogoś Na heretyki Do Pawła Do Stanisława Wapowskiego Z greckiego O Necie O Hektorze