Roman Wincenty Paszkowski (ur. 19 lipca 1914 w Gułowie w woj. lubelskim, zm. 16 sierpnia 1998 w Katowicach) – generał broni pilot Wojska Polskiego, oficer WP od 1936, uczestnik wojny obronnej 1939, dwukrotnie ranny podczas walk, jeniec niemieckich oflagów (1939–1945), więzień okresu stalinowskiego (1951–1955), dowódca 1 Korpusu Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (1959–1962), dowódca Wojsk Obrony Powietrznej Kraju (1967–1976), ambasador PRL w Angoli (1976–1980) oraz na Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej (1979–1980), wojewoda katowicki (1981–1985), przewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1985–1990), poseł na Sejm PRL IX kadencji z ramienia PZPR, pierwszy prezes Klubu Generałów WP.
Życiorys II RP i II wojna światowa Był synem Wacława Paszkowskiego (1886–1973) – administratora majątku ziemskiego w Gułowie – oraz Stefanii z Oprawskich (1887–1964). Od 1925 uczęszczał do Państwowego Gimnazjum Męskiego im. Adama Czartoryskiego w Puławach, a następnie do Gimnazjum oo. Salezjanów w Sokołowie Podlaskim. Absolwent Korpusu Kadetów Nr 3 w Rawiczu (1934), gdzie złożył maturę z zakresu przyrodniczo-matematycznego i egzamin uprawniający do rozpoczęcia nauki na drugim roku szkoły podchorążych (oficerskiej). W 1934 rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Odbył praktykę w 41 Suwalskim Pułku Piechoty. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 15 października 1936 i 42. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Promocji dokonał gen. bryg. Emil Krukowicz-Przedrzymirski. W latach 1936–1939 służył w 22 Pułku Piechoty w Siedlcach jako dowódca plutonu podchorążych rezerwy (od października 1936 do lipca 1937), dowódca plutonu w pułkowej szkole podoficerskiej (od lipca 1937 do marca 1938), dowódca plutonu kompanii rekruckiej (od marca do maja 1938), dowódca kompanii strzeleckiej (od maja do września 1938), dowódca plutonu strzelców wyborowych 9. kompanii (od września 1938 do marca 1939), a następnie od marca 1938 dowódca kompanii piechotyS. Czmur, W. Wójcik: Generałowie w stalowych mundurach, Redakcja Czasopism WLOP – Dom Wydawniczy Bellona, Poznań – Warszawa 2003, s. 130..
W wojnie obronnej 1939 walczył na czele 7. kompanii 22 Pułku Piechoty 9 DP w rejonie Jeziora Koronowskiego, pod Bydgoszczą i Kutnem, w pasie natarcia XIX Korpusu Pancernego gen. Heinza Guderiana. Jego kompania wyróżniła się w boju, a on sam podczas walk był dwukrotnie ranny (4 września w plecy przypadkowym odłamkiem z działa czołgowego, 19 września podczas nalotu na szpital, w którym leżał)Lech Kowalski, Generałowie, Wydawnictwo PAX, Warszawa 1992, s. 57.. Za wykazane męstwo w walce dopiero po 7 latach został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Po dostaniu się do niewoli niemieckiej początkowo przebywał w szpitalu polowym w Dobrzelinie, a następnie w szpitalu pod Berlinem, skąd przetransportowany został do oflagu w Brunszwiku. W latach 1941–1945 był osadzony w Oflagu II C w Woldenbergu; uczestniczył w obozowym ruchu oporu organizowanym przez Armię Krajową, ukończył również tajny kurs obserwatorów lotniczychRzeczpospolita Podchorążacka, kwartalnik Koła Przyjaciół Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie, nr 2 (VIII), 1998..
W styczniu 1945 obóz został przez Niemców stopniowo ewakuowany w kierunku Lubeki, gdzie Roman Paszkowski doczekał wyzwolenia przez Brytyjczyków.
Kariera wojskowa w PRL Po powrocie do kraju wstąpił 25 lipca 1945 do Wojska Polskiego. Po ukończeniu kursu dowódców batalionów w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie (22 października 1945), został skierowany do Sztabu Generalnego WP. W latach 1946–1948 był szefem Wydziału Wojskowych Spraw Zagranicznych Sztabu Generalnego WP (trafił tam rok wcześniej z rekomendacji gen. Józefa Kuropieski, kolegi z czasów niewoli). Od listopada 1948 studiował w Akademii Sztabu Generalnego WP im. gen. Karola Świerczewskiego, a od 1947 zaocznie w Szkole Głównej Służby Zagranicznej.
Uwięzienie w okresie stalinowskim W styczniu 1951 został bezpodstawnie aresztowany przez Informację Wojskową pod zarzutem szpiegostwa na rzecz państw zachodnich; przez 4 lata śledztwa był poddawany presji fizycznej i psychicznej, przebywał w pojedynczej celi, bez kontaktu z rodziną i możliwości odbywania spacerów. Był jednym z pierwszych oficerów przedwojennych aresztowanych w ramach śledztwa dotyczącego rzekomego spiskowania w celu obalenia siłą ustroju państwa oraz szpiegostwa, a także powiązań z grupą gen. Stanisława Tatara i gen. Jerzego KirchmayeraJerzy Poksiński, TUN Tatar, Utnik, Nowicki, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1992, s. 188, 196.. Rozkazem personalnym MON z 14 grudnia 1951 został zwolniony z wojska. W lutym 1955 umorzono prowadzone przeciwko niemu śledztwo z powodu braku dowodów winy i uwolnionoStefan Czmur, Waldemar Wójcik, Generałowie w stalowych mundurach, Redakcja Czasopism WLOP – Dom Wydawniczy Bellona, Poznań – Warszawa 2003, s. 131..
Dalsza kariera wojskowa Po uwolnieniu w 1955, w latach 1955–1957 pracował jako wicedyrektor departamentu w Ministerstwie Rolnictwa. Po przemianach politycznych w Polsce w październiku 1956 napisał raport o ponowne przyjęcie do służby w WP. Zgodnie z rozkazem MON w styczniu 1957 przyjęty ponownie do wojska i powołany na kierownika Studium Wojskowego Politechniki Warszawskiej. We wrześniu 1957, po zdaniu ostatnich egzaminów otrzymał dyplom ukończenia Akademii Sztabu Generalnego WP. Z kolei dyplom ukończenia Szkoły Głównej Służby Zagranicznej odebrał w grudniu 1956.
Od sierpnia 1957 służył w Wojskach Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (WL i OPL OK). Był kolejno dowódcą Centralnego Stanowiska Dowodzenia Dowódcy Wojsk Lotniczych i OPL OK (od sierpnia 1957 do maja 1959), szefem sztabu Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (od maja do grudnia 1959) oraz dowódcą 1 Korpusu Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (od grudnia 1959 do lipca 1962). W 1960 ukończył indywidualny kurs pilotażu i uzyskał tytuł pilota wojskowego. Jego instruktorami byli późniejsi generałowie Marian Bondzior i Władysław Hermaszewski. Latał na samolotach TS-8 Bies i Jak-12S. Czmur, W. Wójcik, Generałowie w stalowych mundurach, Redakcja Czasopism WLOP – Dom Wydawniczy Bellona, Poznań – Warszawa 2003.. 22 września 1961 na mocy uchwały Rady Państwa awansowany na generała brygady. Nominację wręczył 29 września 1961 w Belwederze przewodniczący Rady Państwa PRL Aleksander Zawadzki.
thumb|Marszałek Marian Spychalski w towarzystwie gen. pilota Romana Paszkowskiego na lotnisku wojskowym, 1967 Po utworzeniu w lipcu 1962 Wojsk Obrony Powietrznej Kraju jako odrębnego rodzaju Sił Zbrojnych, został wyznaczony na zastępcę dowódcy tych wojsk do spraw szkolenia bojowego, a następnie (od 1963) do spraw liniowych. 28 lipca 1967 objął stanowisko dowódcy Wojsk Obrony Powietrznej Kraju, w miejsce usuniętego gen. Czesława Mankiewicza. Przyczynił się do znaczącego rozwoju tych wojsk. 9 października 1968 został awansowany na generała dywizji. Nominację wręczył mu w Belwederze 12 października 1968 przewodniczący Rady Państwa PRL marszałek Polski Marian Spychalski. 3 października 1989 awansowany do stopnia generała broni. Nominację wręczył mu w Belwederze 9 października 1989 Prezydent PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski. W listopadzie 1985 został oficjalnie pożegnany przez ministra obrony narodowej gen. armii Floriana Siwickiego w związku z zakończeniem zawodowej służby wojskowej i w styczniu 1986 został przeniesiony w stan spoczynku. Łącznie służył w Wojsku Polskim przez 57 lat (z pięcioletnią przerwą związaną z aresztowaniem w czasach stalinowskich), z czego aż 25 lat w stopniu generalskim.
Działalność polityczna i społeczna mały|lewo|300px|Ambasador Polski w Angoli, gen. dyw. Roman Paszkowski z małżonką Aleksandrą (z prawej) składają życzenia Prezydentowi Ludowej Republiki Angoli Agostinho Neto i jego małżonce Eugenii z okazji Nowego Roku 1978, Luanda, Angola, 1978 Od 1946 do 1948 członek PPR, a od 1948 do 1990 członek PZPR. W latach 1976–1980 urlopowany z wojska w związku z wyznaczeniem przez Radę Państwa na stanowisko ambasadora PRL w Angoli, a od 1979 także na Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej. W stanie wojennym 16 grudnia 1981, już po tragedii w kopalni Wujek wyznaczony przez premiera gen. armii Wojciecha Jaruzelskiego na stanowisko wojewody katowickiego. Na stanowisku wojewody przyczynił się do uspokojenia nastrojów na Śląsku, za co otrzymał m.in. podziękowania od biskupa diecezji katowickiej Herberta Bednorza. Od września 1983 był przewodniczącym Konwentu WojewodówPorządki w centrali, „Trybuna Robotnicza”, nr 212, 8 września 1983, s. 3.. W styczniu 1984 został członkiem egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach, ze składu której ustąpił w maju 1985 w związku z zakończeniem pracy w Katowicach„Trybuna Robotnicza”, 18 maja 1985..
thumb|Wojewoda katowicki gen. dyw. pil. Roman Paszkowski z wicewojewodami, 1985 thumb|Spotkanie kierownictwa MON ze wszystkimi generałami, oficerami i żołnierzami WP wpisanymi do Honorowej Księgi Czynów Żołnierskich od czasu jej ustanowienia z okazji 40-lecia Zwycięstwa, Sala Zwycięstwa Muzeum Wojska Polskiego, 9 maja 1985. Od lewej: kontradmirał Aleksy Parol, gen. broni Józef Użycki, gen. bryg. Marian Pasternak, gen. broni Józef Baryła, gen. bryg. Henryk Kondas, gen. bryg. Władysław Jura, gen. dyw. Wiesław Wojciechowski, NN, gen. dyw. pil. Roman Paszkowski, gen. armii Florian Siwicki, płk Henryk Gradzik, płk Roman Leś, płk Tadeusz Bieniasz, NN, gen. broni Mieczysław Obiedziński, płk Stefan Rutkowski, płk prof. Stanisław Barański i inni Od 17 maja 1985 do 28 lutego 1990 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Inicjator upamiętnienia oficerów pomordowanych na Wschodzie. W kwietniu 1989 zorganizował pierwszą pielgrzymkę Rodzin Katyńskich do Katynia oraz przewiezienie urn z masowych grobów w Katyniu do Warszawy i ich uroczyste złożenie na Powązkach oraz w Grobie Nieznanego Żołnierza. Z jego inicjatywy powołano przy Radzie Komisję ds. Upamiętnienia Ofiar Stalinizmu z Zenonem Komenderem na czele. Wniósł duży wkład w upamiętnienie czynu bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Jeden z głównych patronów budowy Muzeum Czynu Bojowego Kleeberczyków w gminie Wola Gułowska.
Ponadto w latach 1985–1989 był posłem na Sejm PRL IX kadencji i przewodniczącym sejmowej Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej. W latach 1974–1979 oraz 1985–1990 był członkiem Rady Naczelnej ZBoWiD, w 1986 wiceprzewodniczącym Komitetu Honorowego Encyklopedii Pamięci Narodowej. W latach 1986–1989 był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego. Przewodniczący Komitetu Honorowego Odbudowy Zamku Piastowskiego w Raciborzu. 11 listopada 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 70 rocznicy Odzyskania Niepodległości przez Polskę, którego przewodnictwo objął I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski. W 1989 wszedł w skład Komisji ds. Rewaloryzacji Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie oraz Komisji ds. opieki i uporządkowania Cmentarza na Rossie w Wilnie. W 1989 był członkiem Obywatelskiego Komitetu ds. Rewaloryzacji Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie, któremu przewodniczył gen. bryg. pil. Stanisław SkalskiWażny element edukacji historycznej, „Trybuna Robotnicza”, nr 196, 24 sierpnia 1989, s. 1–2. oraz przewodniczącym Społecznego Komitetu Fundacji Pomnika Monte Cassino w Zabrzu45 rocznica zdobycia Monte Cassiono, „Trybuna Ludu”, nr 117, 19 maja 1989, s. 4.. W 1989 kandydował do Senatu PRL z województwa warszawskiego. Od lutego 1990 do lutego 1991 był wiceprzewodniczącym Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa nowej kadencji.
Działacz lotnictwa sportowego, w latach 1964–1968 prezes, a od 1968 honorowy prezes Aeroklubu Warszawskiego.