Szkoła Podstawowa nr 8 im. Królowej Zofii w Sanoku

Szkoła Podstawowa nr 8 im. Królowej Zofii w Sanoku – szkoła o charakterze podstawowym w Sanoku.

Jedna z najstarszych placówek oświatowych w województwie podkarpackim. W przeszłości szkoła funkcjonowała jako gimnazjum oraz liceum, a jej tradycje jako szkoły średniej z lat 1880–1973 kontynuuje I Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej w Sanoku.

Budynek szkoły został wpisany do gminnej ewidencji zabytków Sanoka.

Historia thumb|Gimnazjaliści sypiący Kopiec Adama Mickiewicza w Sanoku na początku XX wieku thumb|Klasa IVa w czerwcu 1906. Nauczyciele od lewej: Feliks Czerwiński, Karol Kaliszczak, Adam Pytel, ks. dr Józef Drozd, dyr. Włodzimierz Bańkowski, Kajetan Golczewski, Roman Kowalów, Józef Sulisz thumb|Klasa VI wraz z profesorami ok. 1913-1923. Od lewej u dołu: Józef Rec, Roman Kowalów, ks. dr Józef Drozd, Ihilii Ghelb, Michał Milski, Ignacy Korman

Kalendarium 1880 – utworzono C.K. Gimnazjum w Sanoku 1922 – szkoła otrzymała nazwę Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii w Sanoku 1938 – obchody jubileuszu 50-lecia pierwszej matury (I zjazd absolwentów) 1938 – utworzenie Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku 1939–1944 – budynek szkolny funkcjonował jako lazaret dla rannych żołnierzy 1953 – powstała Szkoła Podstawowa i Liceum Ogólnokształcące Męskie w Sanoku 1958 – obchody jubileuszu 70-lecia pierwszej matury (II zjazd absolwentów) 1965 – oddzielenie szkoły podstawowej i 11-latki, powstała Szkoła Podstawowa nr 4 w Sanoku oraz I Liceum Ogólnokształcące w Sanoku 1975 – podział szkoły, odejście grona pedagogicznego i uczniów do Szkoły Podstawowej nr 7 w Sanoku 1980 – obchody jubileuszu 100-lecia powstania szkoły (III zjazd absolwentów) 1980 – nadanie Szkole Podstawowej nr 4 w Sanoku patrona gen. Karola Świerczewskiego 1990 – przywrócenie imienia pierwotnej patronki szkoły – Królowej Zofii 1999 – powołanie Gimnazjum nr 2 w Sanoku poprzez reformę systemu oświaty z 1999 roku 2005 – obchody jubileuszu 125-lecia powstania szkoły (IV zjazd absolwentów) 2017 – powołanie Szkoły Podstawowej nr 8 w Sanoku w związku z reformą z 2017 roku likwidującą gimnazja powołane w 1999 2022 – nadanie Szkole Podstawowej nr 8 w Sanoku imię patronki – Królowej Zofii

Zabór austriacki Do utworzenia gimnazjum przyczynił się znacznie Florian Ziemiałkowski (piastujący wówczas funkcję ministra dla Galicji w rządzie austriackim)Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 30.. Ponadto istotne były działania Komisji Oświatowej przy Radzie Miejskiej, której przewodniczącym był ks. Franciszek Salezy Czaszyński, proboszcz Parafii Przemienienia Pańskiego w SanokuEdward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 64.. 25 września 1879 Rada Miejska uchwaliła podać petycję do Rady Państwa i C.K. Ministerstwa Oświaty w Wiedniu o utworzenie gimnazjum w Sanoku i przedłożył plan budowy gmachu gimnazjalnego, którego autorem był inż. Wincenty Wdowiszewski, prowadzący wówczas w Sanoku prywatne biuro techniczne. Przetarg na budowę gmachu wygrał sanocki przedsiębiorca Eisig Herzig, który zaproponował kwotę 45.368,00 złArchiwum Państwowe w Rzeszowie/OS. Akta miasta Sanoka, sygn. 26, 27.. W związku z utworzeniem gimnazjum uchwałą Rady Miejskiej z 24 czerwca 1880 gmina Sanok przyjęła na siebie szereg zobowiązań, w tym ponieść koszty budowy do wysokości 40 000 zł., opłacić urządzenie szkoły, na zawsze fundować opał. Na posiedzeniu Rady 3 lipca 1880 podjęto dalsze zobowiązania gminy. W związku z powyższym w pierwszej połowie lipca 1880 przedstawiciele władz miasta poseł Zenon Słonecki i burmistrz Cyryl Jaksa Ładyżyński udali się do Lwowa i złożyli kaucję w kwocie 4000 złr., zaś c.k. minister oświaty Conrad przychylnie odniósł się do idei otwarcia gimnazjum. Władze austro-węgierskie na podstawie reskryptu z 27 lipca 1880 (l. 11209) postanowieniem wydanym przez C.K. Radę Szkolną Krajową w reksrypcie z 3 sierpnia 1880 (l. 18801) zezwoliły na otwarcie z dniem 1 września 1880 prowizorycznie pierwszej klasy gimnazjum typu klasycznego w Sanoku (jednocześnie kosztami budowy i utrzymania obarczono gminę miejską), zaś decyzję podpisał minister oświaty Paul Gautsch von FrankenthurnArchiwum Państwowe we Lwowie; CDIA, fon 178 op.3. 4 sierpnia 1880 we Lwowie. Pierwsze klasa szkolna rozpoczęła naukę 1 września 1880. Tego samego dnia Rada Miejska w Sanoku nadała c. k. radcy ministerialnemu Edwardowi Gniewoszowi tytuł honorowego obywatelstwa Sanoka za starania skutkujące otwarciem szkoły.

W pierwszym roku szkolnym 1880/1881 do I klasy gimnazjalnej zapisało się 63 uczniów (wcześniej, celem zapisów do szkoły swoje biuro udostępnił c. k. starosta powiatu sanockiego Leon Studziński). Początkowo gimnazjum mieściło się w murowanym domu burmistrza przy ulicy Zamkowej, następnie przy ulicy Cerkiewnej u pani Kahanowej. Zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej z 1 września 1880 zatwierdzono wtedy układ z Różą Kahane „o najem izby szkolnej, kancelarii i sali konferencyjnej” w domu pod numerem konskrypcyjnym 124 na okres jednego roku od 1 listopada 1880. 11 listopada 1880 zatwierdzono najem drugiej izby w domu Ludwiki Kahane. Na mocy postanowienia z 16 listopada 1880 Gimnazjum przeszło na etat Funduszu Naukowego z dniem 1 września 1881. 7 kwietnia 1881 Rada Miejska ponownie zatwierdziła zobowiązania gminy w zakresie tworzenia gimnazjum. Tego samego dnia uchwalono zakupić plac na działce należącej do Ichla Herziga przy ulicy Zielonej (stał tam jego dom mieszkalny przeznaczony do rozbiórki)). 14 czerwca 1881 Rada Miejska zatwierdziła zarys mowy odnośnie do założenia gimnazjum (potem treść zarys umowy zmodyfikowano). 30 czerwca 1881 zatwierdzono umowę z Ludwiką Kahane o najem pomieszczeń w jej domu nr 124 (4 na parterze i 4 na piętrze) w okresie od 1 września 1881 do 31 sierpnia 1884 Nową umowę z Ludwiką Kahane podpisano 2 października 1882, zob. .

13 grudnia 1881 Rada Miejska uchwaliła, aby poruczyć inż. Henrykowi Stoyowi, konieczną zmianę planu budowy gmachu gimnazjum, po czym 22 grudnia 1881 jednak przekazała te prace do wykonania inż. W. Wdowiszewskiemu. 14 lipca 1882 odbyła się uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego fundamentu i całego miejsca przeznaczonego na obiekt gimnazjum, czego dokonał miejscowy prałat ks. Franciszek Salezy Czaszyński; jako kierownik budowy był powołany inż. Henryk Stoy, a zastępcą tegoż Władysław Beksiński. 20 października 1883 gimnazjum zostało przeniesione do wybudowanego gmachu przy ulicy Jana III Sobieskiego (stało się to po uroczystym nadaniu nowej nazwy ulicy)Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Kraków 1995, s. 379.. Pierwotnie gmach gimnazjum figurował pod numerem konskrypcyjnym 163, a potem pod adresem ul. Jana III Sobieskiego 5. Z dniem 1 września 1887 utworzono klasę ósmą.

W 1888 roku pierwszą maturę w dziejach szkoły zdało 63 uczniów (ogólna liczba uczniów wynosiła wówczas 295). Placówka działała wówczas jako C.K. Gimnazjum Wyższe w Sanoku. Szkoła miała charakter mieszczańsko-chłopski. W 1889 do szkoły uczęszczało 335 uczniów. Rozwój zakładu był prowadzony także dzięki dwóm pierwszym dyrektorom gimnazjum, którymi byli Mieczysław Jamrógiewicz (1880-1888, formalnie jako prowadzący kierownik, przynależny do C.K. Gimnazjum św. Anny w Krakowie) i Karol Petelenz (od sierpnia 1888 do sierpnia 1890), obaj zostali przeniesieni odpowiednio do Gimnazjum św. Anny w Krakowie i w Stryju. Gmina Sanok utrzymywała szkołę do 1904, gdy przekazała go na rzecz państwa. Po spadku liczby uczniów w I poł. lat 90. (247 w 1894 za kierownictwa Tomasza Tokarskiego), dalszy rozwój gimnazjum nastał za kierownictwa Włodzimierza Bańkowskiego, dotychczasowego profesora gimnazjum w Brodach (1895-1912), gdy wzrastająca liczba uczniów w latach 1899–1906 osiągnęła rekordowy pułap 800 (oraz 43 nauczycieli w 1906), w tym od 1906 do 1914 ok. 90% uczniów stanowili mieszkańcy zamiejscowi. Pod koniec XIX wieku z sal szkolnych korzystała szkoła przemysłowa. Wobec braków pomieszczeń, zostały najęte dodatkowe pomieszczenia w dwóch lokalizacjach: budynku należących do Władysława Beksińskiego (istniejąca naprzeciw szkoły kamienica przy ul. Jana III Sobieskiego 8 i 10 – sześć sal) i budynku Karola Gerardisa (położona nieopodal kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 – dwie sale). W 1895 powstało Towarzystwo Pomocy Naukowej założone przez Leona Studzińskiego i niosące pomoc biednym ubogim uczniom. W dniach 9–10 lipca 1898 zorganizowano spotkanie na jubileusz 10-lecia matury pierwszego rocznika gimnazjum (wśród nich byli Zygmunt Łobaczewski, Aleksander Stangenhaus). W 1898 powstał komitetu budowy w Bursy Jubileuszowej (Gimnazjalną) im. Cesarza Franciszka Józefa, a w tym czasie Narodnyj Dim otworzył bursę dla uczniów narodowości ruskiej. Na początku XX wieku wśród uczniów gimnazjum sanockiego było 76,33% Polaków i 23,08 RusinówWedług Franciszka Bielaka na początku XX wieku uczniowie narodowości ukraińskiej stanowili ok. 30%. . Z uwagi na niejednolity kalendarz i różny rozkład świąt nauka w szkole trwała do 15 lipca.

W gimnazjum funkcjonował chór, który prowadził nauczyciel śpiewu Władysław Sygnarski (śpiewali w nim m.in. Józef Ekkert, Bronisław Filipczak) oraz orkiestra dęta. Celem rozwoju działały: biblioteka (w 1914 liczyła 3000 dzieł), od 1905 koło samokształceniowe i czytelnia, a ponadto młodzież szkolna korzystała z obiektów sportowych sanockiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W latach 1898–1912 młodzież gimnazjum, głównie skupiona w szkolnej Czytelni, wskutek inicjatywy prof. Józefa Tomasika, uczestniczyła w pracach sypania kopca Adama Mickiewicza na szczycie pobliskiej Góry Parkowej i na terenie parku miejskiego. Na początku XX wieku niektórzy uczniów działali w ramach Związku Młodzieży Polskiej „Zet”, a prócz tego wykształcił się główny podział na dwa główne ruchy konspiracyjne: do pierwszego należeli gimnazjaliści o przekonaniach socjalistycznych, kojarzeni z ugrupowaniem PPS i wydawanym pismem „Promień” – w związku z tym określani jako Promieniowcy (skupieni wokół rodziny Mozołowskich); w drugim działali chłopcy związani ze środowiskiem narodowym, należący do Organizacji Młodzieży Narodowej (działającej w Sanoku przy Towarzystwie Młodzieży Polskiej „Znicz”), z której później wydzielono Organizację Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”, zgrupowani wokół wydawanego periodyku „Teka” – i z uwagi na to określani jako Tekowcy.

25 sierpnia 1900 gimnazjum zostało odwiedzone przez Namiestnika Galicji Leona Pinińskiego. 9 marca 1908, przy okazji oględzin skutków powodzi w Sanoku, budynek gimnazjum odwiedził Namiestnik Galicji Andrzej Potocki, któremu przedstawiono kwestię przejęcia na własność niszczejącego gmachu szkoły przez rząd (namiestnik obiecał zająć się sprawę, zaś miesiąc później 12 kwietnia 1908 został zamordowany we Lwowie). Także w 1908 maturę zdała pierwsza w historii uczennica i od tej pory dziewczęta pojawiały wśród absolwentów gimnazjum. Młodzież gimnazjalna zaangażowała się w ruch niepodległościowy, w 1911 została stworzona VII Polska Drużyna Strzelecka w Sanoku (mimo oficjalnego zakazu przynależności dla uczniów gimnazjum), ponadto na gruncie Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” powstała Drużyna Skautowa im. hetmana Stanisława Żółkiewskiego – Ex ossibus ultor.

I wojna światowa