thumb|Cmentarz thumb|Zabytkowa kaplica mały|Grób prof. dr hab. Tadeusza Kisielewskiego (1915-1998) na cmentarzu ewangelicko-augsburskim przy ul. Zaświat 6 w Bydgoszczy Cmentarz ewangelicko-augsburski w Bydgoszczy – jedyny czynny cmentarz ewangelicki w Bydgoszczy.

Lokalizacja Cmentarz znajduje się w północnej części Bydgoszczy, przy ul. Zaświat 6. Od południa przylega do niego katolicki cmentarz Nowofarny.

Historia Pierwszy cmentarz ewangelicki w Bydgoszczy powstał w 1778 r. przy ul. Jagiellońskiej i do czasu jego likwidacji w latach 1945-1953 (i przekształcenia w park Ludowy) był największym i najbardziej elitarnym z cmentarzy ewangelickich w mieście.

W XIX w. i w pierwszym dziesięcioleciu XX wieku, wraz ze wzrostem liczby parafii ewangelicko-unijnych w gminach podmiejskich, założono 12 cmentarzy ewangelickich. Księga adresowa Bydgoszczy z 1925 r. wymienia następujące cmentarze w poszczególnych osiedlach miastaparafie katolickie przejęły cmentarze poewangelickie na Bielawach i Szwederowie: Jachcice – 1 cmentarz Wilczak – 2 Małe Kapuściska – 1 Okole-Czyżkówko – 1 Szwederowo – 2 Wielkie Bartodzieje – 1 Bartodzieje Małe – 3 Bielawy – 1

Na terenie administracyjnym Bydgoszczy, do końca okresu pruskiego (1920) znajdował się jeden cmentarz ewangelicki przy ul. Jagiellońskiej 33, zwany Starym. W 1906 r. powstał katolicki cmentarz Nowofarny na północnych rubieżach miasta. Cztery lata później miejska Ewangelicka Gmina Zjednoczona pozyskała teren przylegający od północy do tego cmentarza, zakładając ewangelicki cmentarz Nowy. Na jego terenie zbudowano neogotycką kaplicę i prowadzono pochówki równolegle z cmentarzem Starym przy ul. Jagiellońskiej.

W 1939 r. na terenie położonym przy ówczesnej ul. Północnej, pomiędzy cmentarzem a koszarami, Niemcy urządzili cmentarz honorowy dla Volksdeutschów, którzy zginęli 3 września 1939 r. podczas „bydgoskiej krwawej niedzieli”. W czasie wojny odbywały się tam uroczystości, m.in. składanie wieńców przy obecności prominentnych osobistościRaszewski Zbigniew: Pamiętnik Gapia, Bydgoszcz jaką pamiętam z lat 1930-1945. Wydawnictwo Pomorze. Bydgoszcz 1994. , str. 53.

Po wyzwoleniu Bydgoszczy spod okupacji hitlerowskiej w 1945 roku, stary cmentarz został zamknięty, a polskiej parafii Ewangelicko-Augsburskiej (założonej w 1922 r.) przekazano cmentarz przy ul. ZaświatGliwiński Eugeniusz: Kontrowersje wokół nazwy parku im. W. Witosa. [w.] Kalendarz Bydgoski, 1996. Na niego przeniesiono niewielką część zmarłych (22 pochówki) z cmentarza przy ul. Jagiellońskiej; pochowano ich na wydzielonej kwaterze z krzyżem i pamiątkową tablicą o treści „Braciom i siostrom w Jezusie Chrystusie, ekshumowanym z cmentarza staro-luterskiego w Bydgoszczy” z datą zakończenia ekshumacji (1955 r.). W trakcie likwidacji cmentarza przy ul. Jagiellońskiej przeniesiono tu szczątki m.in. dr. Hermanna DietzaWojciech Borakiewicz Zdewastowane i zapomniane groby zasłużonych bydgoszczan i członków rodziny BlumweRatusz odnowi groby znanych bydgoskich ewangelików, których nagrobki w 2018 poddano renowacjiEwangelickie groby na cmentarzu przy Zaświacie jak nowe. W 2018 złożono tu także szczątki ok. 80 osób, wydobyte w 2017 w czasie prac przy remoncie Pałacu MłodzieżyBiedagrób ekshumowanych bydgoskich ewangelików.

W 1994 r. cmentarz – wraz z istniejącymi na jego terenie kostnicą i kaplicą – został wpisany do rejestru zabytków i ponownie otwarty dla pochówkówWoźniak Zbigniew: Bydgoskie cmentarze. [w.] Bydgoska Gospodarka Komunalna. Bydgoszcz 1996. . Tutaj został pochowany Tadeusz Kisielewski (ur. 4 marca 1915 r. w Wiedniu - zm. 7 lutego 1998 r. w Bydgoszczy), wybitny polski ekonomista, prekursor akademickiego nauczania ekonomii w Bydgoszczy, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (sektor 6, rząd 6, miejsce 3) Sławomir Sojak (red.), Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania 1968-2018: wizerunek naukowy i dydaktyczny, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2018, s. 145-148. .

Charakterystyka Cmentarz posiada wymiary 140 × 190 m i powierzchnię 2,6 ha. Na jego terenie pochowanych jest ok. 4,5 tys. osób. W 1996 r. wykorzystanie cmentarza wynosiło 30%. W centralnej części cmentarza znajduje się zabytkowa kaplica przedpogrzebowa.

Zasłużeni Niektóre osoby zasłużone dla Bydgoszczy i regionu pochowane na cmentarzuhttp://www.bydgoszcz.pl/miasto/poznaj_miasto/bydgoska_aleja_zasluzonych.aspx?page=4 dostęp 20-04-2010: Osoba Rok urodzenia Rok śmierci Uwagi Tadeusz Nowakowski 1917 1996 Pisarz, publicysta, reporter. Współpracował z paryską „Kulturą”, sekcją polską BBC w Londynie, w latach 1952-1992 pracował w Radiu Wolna Europa w Monachium. W jego powieściach są wątki bydgoskie, np. w „Obozie Wszystkich Świętych”. Towarzyszył papieżowi Janowi Pawłowi II w około 40. pielgrzymkach. Reportaże z tych pielgrzymek zebrał w tomach „Reporter Papieża” i „Kwiaty dla pielgrzyma”. Założyciel i pierwszy prezes Światowego Związku Bydgoszczan. Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1993). Od 1994 r. Honorowy Obywatel Bydgoszczy. Na kamienicy, przy Starym Rynku 5 znajduje się tablica pamiątkowa. Teresa Ciepły 1937 2006 Lekkoatletka. Od 1960 r. w Bydgoszczy, gdzie związała się z klubem „Zawisza”. Najczęściej startowała w sprincie i w biegach przez płotki. Na olimpiadach w Rzymie i Tokio zdobyła 3 medale (złoty, srebrny i brązowy). Także medale zdobyła na mistrzostwach Europy (2 złote, 1 brązowy). 12-krotna mistrzyni Polski. Pobiła 18 rekordów kraju i świata. Od 1956 r. Honorowy Obywatel Bydgoszczy. Olgierd Ciepły 1938 2007 Lekkoatleta, młociarz. Olimpijczyk z Rzymu (1960 r. – IV m.), i Tokio (1964 r. – IV m.). Finalista Mistrzostw Europy w Belgradzie (1966 r. – IV m.). 7-krotny mistrz Polski. Po II wojnie światowej mieszkał we Wrocławiu, a od 1961 r. w Bydgoszczy. Joanna Jonscher-Witt 1902 1982 Malarka. Prawdziwe imię Halina z domu Konopacka. W Bydgoszczy od 1926 r. Wysiedlona z mężem przez nazistów w 1939 r., powróciła do Bydgoszczy w 1945 r. i uczestniczyła aktywnie w życiu społeczno-kulturalnym miasta. Była współorganizatorem Towarzystwa Przyjaciół Sztuki i Teatru Promocji w Bydgoszczy. Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Jej obrazy znajdują się w zbiorach Galerii Miejskiej w Bydgoszczy. Waldemar Preiss 1908 1973 Wieloletni, zasłużony proboszcz parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Bydgoszczy, więzień obozów koncentracyjnych Stutthof, Sachsenhausen i Dachau. Tadeusz Narzyński 1933 2014 Długoletni proboszcz parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Bydgoszczy.

Galeria

Zobacz też Cmentarze w Bydgoszczy

Przypisy

Bibliografia Woźniak Zbigniew: Bydgoskie cmentarze. [w.] Bydgoska Gospodarka Komunalna. Bydgoszcz 1996.

Ewangelicki Bydgoszcz Kategoria:Chrześcijaństwo w Bydgoszczy