Marzena Nowak (ur. 4 lutego 1977 w Piasecznie pod Warszawą) – autorka instalacji, videoinstalacji, obiektów, rysunków i fotografii; malarka.
Życiorys W latach 1997–2002 studiowała na Wydziale Malarstwa ASP w Warszawie, dyplom obroniła w Gościnnej Pracowni prof. Leona Tarasewicza w 2002 rokuA. Kowalska, Cztery światy kobiece. Dyplomy 2002, Gazeta Stołeczna,28-29.09.2002.. Indywidualną wystawą zadebiutowała w Galerii Foksal w 2003 rokuS. Cichocki, Wykroje, „ArtPapier” on-line nr 3, 2003 S. Cichocki, minirecenzja z Wykrojów w Galerii Foksal.. Protegowana przez Mirosława Bałke uczestniczyła w 2003 roku w prestiżowym Biennale Sztuki w Wenecji w ramach Absolut Generations„Absolut Generations”, [w:] Dream and Conflicts: The Dictatorship of the Viewer. 50. La Biennale di Venezia, 2003, Marsilio, Venice 2003, s. 618 [katalog]. Kuratorami projektu byli Herve Landry i Paola Tognon. – projekcie, który współtworzyli młodzi i dobrze rokujący twórcy wraz ze swymi utytułowanymi patronamiAbsolutna konstelacja autorstwa Marzeny Nowak, „Format” nr 42, 2003, s. 11 i 51.Daria Pawlewska, Międzynarodówka artystyczna w Wenecji, „Między Nami Cafe” nr 5, 2003.. Artystka poza zleconym projektem do kolekcji sztuki producenta alkoholi miała możliwość zaprezentowania także innych pracMarzena Nowak w rozmowie, [w:] A. M. Wasieczko,Marzena Nowak na Biennale w Wenecji, „Elle” nr 7, 2003.. W tym samym roku została laureatką Grand Prix VI Konkursu im. Eugeniusza Gepperta za cykl WykrojePełna nazwa nagrody: Nagroda Główna Prezydenta Miasta Wrocławia.; również w 2003 roku otrzymała przyznawaną w Wiedniu Henkel Young Artist Prize w II edycji międzynarodowego konkursu. Przebywała na rezydencjach (artist in residences) m.in. KulturKontakt Austria w Wiedniu (2004) i Akademie Schloss Solitude w Stuttgarcie (2006)Rocznicowe wystawy polskich artystów uczestniczących w dwóch „klasycznych” programach stypendialnych odbyły się w drugiej połowie 2009 roku – KulturKontakt „Bez granic. 20 lat później..” w Austriackim Forum Kultury w Warszawie i Akademie Schloss Solitude „Working Title” w stołecznym CSW.. Wzięła udział w akcji Artcube.Potrzeba sztuki, której celem w zamierzeniu organizatorów była demokratyzacja dostępu do sztuki„Artcube.Potrzeba sztuki”, Fundacja PSW & Galeria Program, Warszawa 2006[katalog]; Sprawozdanie z akcji w Culture.pl.. Jej prace były pokazywane przez różne galerie na liczących się targach sztuki współczesnej, w tym na najbardziej znaczących Art Basel w Bazylei„Art Basel 35”, Basel 2004, s. 472–473; „Art Basel 40”, Basel 2009, s. 482 [katalogi targów].. Jest związana z berlińską Galerija Gregor Podnar i wiedeńską Galerie Mezzanin.
Twórczość Głównym motywem twórczości Nowak jest pamięć autobiograficzna, a także ciało ludzkie, które towarzyszy człowiekowi na co dzień i jest przedmiotem jego nieustannych zabiegów i troski. Dystansuje się od przejawów sztuki politycznie zaangażowanej, jak sztuka krytyczna czy feministycznaMarzena Nowak w rozmowie z...[w:] A.Bielawska, Atrakcyjna monotonia powtórzeń. O sztuce Marzeny Nowak „Opcje” nr 4, 2004.M.Kosińska, [w:] Marzena Nowak.Własność prywatna, Warszawa 2005, s. 27–28 [katalog].. Początkowo artystka przemalowywała zdjęcia najbliższej rodziny, malowała portrety bez twarzy i odbijała stare familijne zdjęcia na jednorazowych papierowych serwetkach. W rozmowie mówi: Malowałam monidła ze starych, rodzinnych zdjęć; pierwszą komunię, zbiorowe portrety rodzinne i klasowe ze szkoły podstawowej. Niektórym portretom odbierając spojrzenieMarzena Nowak w rozmowie, [w:] Marzena Nowak. 2xcut, Galeria Kronika, Bytom, 2003 [katalog]..
Wykroje Począwszy od wystawy dyplomowej artystka tworzy serie monumentalnych obrazów WykrojeŚciśle ujmując, pierwszy pokaz obrazów z cyklu Wykroje miał miejsce w ramach Festiwalu Novart w Krakowie; nie wszystkie też obrazy z cyklu przytłaczają swą wielkością.Najbardziej emblematyczne prace artystki, obrazy z cyklu Wykroje, były pokazywane wielokrotnie także po wystawie dyplomowej w CSW w Warszawie; znajdują się w kolekcjach instytucjonalnych i prywatnych; odbyło się kilka publicznych wystaw zasobów owych kolekcji, m.in. „Kolekcja. 20 lat Galerii Starmach” w 2009 roku; Kolekcja…t. 1-4, Muzeum Narodowe, Kraków 2009, t. 1, s. 158–159 [katalog wystawy]., skomponowanych z plątaniny wykrojów ubrań do własnoręcznego uszycia ze starych kobiecych czasopism. Pytana o źródło pojawienia się szablonów krawieckich w jej pracach, tłumaczyła, że chciała wkroczyć w dziedzinę bardziej abstrakcyjną i przekazywać samo odczucie. Obrazy z cyklu Wykroje powstają w wyniku systematycznego nakładania na siebie wykrojów krawieckich przy pomocy kalki kopiowej na płótnoMarzena Nowak w rozmowie, [w:] When Nowak met Balka Time nr 7, 2003., niezwykle żmudnej metody zakreskowywania płótna, przez autorkę nazywanej „medytacją”. Symboliczne jest, że obrysy wykrojów są niezwykle delikatne i podatne na zamazanieJ.Antecka, Uniwersalna prywatność, „Dziennik Polski” z 18.2.2004 minirecenzja z wystawy w Galerii Starmach.. Artystka narzędzie swej ekspresji wydobywa z głębi dzieciństwa, posiłkując się kruchymi i nietrwałymi jak rysowane kreski wspomnieniamiCytat za: K. Bik, Sztuka wykrojów, Gazeta Wyborcza. Kraków, 2.03.2004 r.: Obrazy z motywami krawieckich wykrojów tworzą abstrakcyjne kompozycje, zachowana jest jednak możliwość uszycia konkretnego ubrania z określonych linii na obrazie. Tak jak w pracy Absolut Nowak, gdzie artystka rozłożyła butelkę na dwa wymiary i stworzyła niebieską konstelację, która jednocześnie była wykrojem butelki gotowym do uszyciaA. Kowalska, Butelka na miarę, Gazeta Stołeczna, 3.02.2003.. W części płócien bez trudu można odnaleźć kształt, w innych odnalezienie go w bezładnej, zagęszczonej siatce wykrojów graniczy z pomyleniem zmysłówA.Bielawska, 1:1, „Sekcja” nr 8, 2003, s. 67.. Wykroje są konstelacjami gwiazd albo diagramami astronomicznymiA.Szczepaniak, Marzena Nowak. Szczegóły codzienności „Exit” nr 1(57) 2004, s. 3264., liniami kartograficznymi bądź mapami geodezyjnymiJ.Nowicka, Intymność krawieckiego wykresu, „Rzeczpospolita”, 21.2.2004., ale są też czymś innym. Formy krawieckie na obrazach nigdy się nie powtarzają, są równie niepowtarzalne jak każde ciało w szczegółach; określają proporcje i rozmiary strojów i ciał, do których przylegają. Istotę łamigłówki narzuconej przez artystkę przybliża krytyczka, wskazując na egzystencjalny wymiar obrazów: Wykroje łączą się z ubraniami, a przez to z naszym ciałem, z naszą osobowością, naszymi emocjami, naszym światem. Są więc obrazem życia i sytuacji, w których jesteśmyJ. Gomula, Marzena Nowak–Wykroje–wystawa malarstwa, www.artinfo.pl (brak daty)recenzja z wystawy w Galerii Starmach.. Skala wielkoformatowych obrazów odwołujących się do gwiezdnych wyobrażeń miała oddać dziecięce zagubienie w plątaninie linii. Jednocześnie była gestem odejścia ku przestrzeni, która stała się istotną kwestią dla artystki. Podobnie nanoszenie rysunków na blejtramy nadawało otwarty charakter kompozycjom i było zwiastunem chęci zainscenizowania przestrzeni oraz wykorzystania jej jako elementu przyszłych prac (instalacja)P. Kowalik, Między surrealizmem a konstruktywizmem. Instalaja Marzeny Nowak, „Sekcja” on-line nr 3, 2005..
Prace video Inną dziedziną, w której Nowak się wypowiada, są prace video. Niebagatelną rolę odgrywa sposób ekspozycji projekcji oraz ich skala; ma to często bezpośredni związek z treścią pracNa wystawie „Własność prywatna” odbiornik z video Aleja Róż stał bezpośrednio na podłodze, a pomieszczenie wyścielone było taką samą wykładziną, jaka znajdowała się w pracowni artystki. A. Łazar Własność prywatna, „Sekcja” on-line nr 4, 2005.. Osobisty charakter video wynika stąd, że tworzywem, które artystka wykorzystuje, jest jej własne ciałoA. Bielawska, Red Square Dance, „Obieg” on-line (5.11.2004) https://archive.is/20120911151022/http://www.obieg.pl/recenzje/226. Sposób widzenia ciała Nowak wyklucza możliwość obiektywnego oglądu całości, dlatego że skupia się na studiowaniu wybranych detali. Powód skupienia na szczególe artystka wyraziła w dewizie: „Każda część świata zawiera w sobie wartość każdej innej”Marzena Nowak, [w:] Marzena Nowak. Wykroje, Galeria Foksal, Warszawa 2003[katalog] .. Ciało w ujęciu autorki projekcji to byt intrygujący, pełen tropów, znaków i zdradliwych szczegółówR.Jakubowicz, [w:] Marzena Nowak. Red Square Dance, Galeria Foksal, Warszawa 2004[katalog w formie leporello].. W jej video, podobnie jak w wypadku ready-mades Marcela Duchampa czy surrealnych objets trouves, istotne jest nadawanie czy „znalezienie” nowych znaczeń – w tym wypadku dla powtarzanych ruchówMarzeny Nowak w rozmowie[w:]Marzena Nowak. Schnitte und Muster, KulturKontakt, Wien 2003[katalog].: Kadrowanie symbolicznych i odrealnionych gestów wywołuje skojarzenia z podświadomościąP. Kowalik, Marzena Nowak „Młoda Polska”, [w:] „Format” nr 48, 2005., niektórzy w związku z tym odczuwają pokusę analizowania prac artystki (video Agapa na wystawie „In”) przez pryzmat psychoanalizyM. Suchora, In. Marzena Nowak w Galerie Mezzanin, „Obieg” on-line (2.06.2008) https://archive.is/20120907131746/http://www.obieg.pl/recenzje/4220.
Nowak uprawia rygorystycznie oszczędną sztukę, świadomie używając środków wyrazu; często jej prace video są czarno-białe i nieme, kręcone z jednego punktu, a kadr ogranicza się do zbliżeniaDziennikarka w zdawkowej zapowiedzi zbiorowej wystawy „Na własną rękę” w Galerii Zachęta we wpływie dydaktycznym Leona Tarasewicza upatruje domniemaną prostotę środków jego uczniów (M. Małkowska Prosta sztuka jest najlepsza, Rzeczpospolita, wydanie stołeczne, z 5.01.2006).. Artystka w szeregu swych prac, jak np. Rzęsy (2003) Oko (2003), Szwalnia (2004), porusza temat dualizmu zmysłowego poznania, zwracając uwagę na „potencjał dotykowych doznań”S.Cichocki, [w:] Marzena Nowak. 2xcut, Galeria Kronika, Bytom, 2003 [katalog]. bądź dla odmiany powątpiewając w moc wzroku. W video Rzęsy towarzyszącym jej pierwszej wystawie w Galerii Foksal widać końce palców i spod paznokci wyrastające włosy; w filmie Oko przy pomocy szydełka oko jest pozbawiane korekcyjnej soczewki; w Szwalni z kolei jest pokazane zajęcie, gdzie eksponuje się dotykowy kontakt z materiałem i jego akcesoriamiA.Bielawska,Atrakcyjna monotonia powtórzeń. O sztuce Marzeny Nowak, „Opcje” nr 4, 2004.. Artystka w rozmowie przyznaje, że najbardziej poruszające są zwykłe rzeczy, tj. czas i jego trwanie, i dlatego w jej pracach obecne są one zawsze, często pod postacią „hipnotycznej bądź traumatycznej repetycji”Marzena Nowak w rozmowie[w:]Marzena Nowak, Galeria Starmach, Kraków, s. 9 [katalog].. Przykładem obecności powtarzalności i próby spowolnienia upływu czasu jest pierwszy film artystki Woda (2003), w którym dłoń ustawicznie w zwolnionym tempie ponawia dotyk tafli wody, tak jakby dotknięcie nie mogło spełnić się w jednym geście; dłoń wpierw dotyka wody z nadzieją, później bez nadziei. Jak zauważył Piotr KowalikPiotr Kowalik, [w:] Marzena Nowak. Woda, Zakręt, Wwa 2003 [katalog].: Odrębnym rodzajem realizacji jest mówione video Jeśli nawet (2006), w którym kobieta monologuje na temat swych niezaspokojonych pragnień i wymagań, jakie ma w stosunku do szczęścia. Opowiada o swoim niedostosowaniu, gdy powróciła po pobycie w Hiszpanii czy Paryżu, żeby wpaść w ohydę warszawskiego życia, brzydotę, trudności pod każdym względem, zniechęcenie. W tym piekle kobieta tęskni za czym innym, z trudem hamując rozpacz (bovaryzm). Uderzające jest w tym video konkretne pojęcie, jakie kobieta stwarza sobie o szczęściu i waga, jaką przywiązuje do jego warunków.
Dorobek wystawienniczy Wystawy indywidualne 2010 „Through”, Galerija Gregor Podnar, Lublana 2009 Galerija Gregor Podnar, Berlin 2008 „In”, Galerie Mezzanin, Wiedeń „A Dream is a Wish”, Galerie Karin Sachs, Monachium „Orla”, Passagegalerie, Künstlerhaus, Wiedeń 2007 „Raum für Reflexion”, Gartensaal, Anhaltische Gemäldegalerie Dessau