thumb|Larwa pchły pod mikroskopem thumb|Pchła narysowana przez Roberta Hooke’a

Pchły (Siphonaptera, Aphaniptera) – rząd owadów zaliczanych do podgromady owadów uskrzydlonych, wtórnie bezskrzydłych. Posiadają ciało bocznie spłaszczone, silnie rozwinięte odnóża, umożliwiające im długie skoki. Narządy gębowe pchły są typu kłująco-ssącego, całe ciało pokrywa twardy oskórek ze szczecinkami lub ząbkami skierowanymi do tyłu. Pchły osiągają wielkość od 1 do 6 mm, a nawet do 10 mm i są ciemno ubarwione. Rozwój osobniczy pcheł odbywa się z przeobrażeniem zupełnym. Są kosmopolitycznymi pasożytami zewnętrznymi ptaków i ssaków.

Systematyka W 2005 roku znanych było 2005 gatunków i 828 podgatunków pcheł należących do 242 rodzajów. Rząd pchły (Siphonaptera) dzieli się na 4 infrarzędy, te z kolei w sumie na 18 rodzin:

Infrarząd Pulicomorpha Rodzina Ancistropsyllidae Rodzina Coptopsyllidae Rodzina Malacopsyllidae Rodzina Pulicidae Rodzina Rhopalopsyllidae Rodzina Tungidae Rodzina Vermipsyllidae Infrarząd Pygiopsyllomorpha Rodzina Lycopsyllidae Rodzina Pygiopsyllidae Rodzina Stivaliidae Infrarząd Hystrichopsyllomorpha Rodzina Chimaeropsyllidae Rodzina Hystrichopsyllidae Rodzina Macropsyllidae Rodzina Stephanocircidae Infrarząd Ceratophyllomorpha Rodzina Ceratophyllidae Rodzina Ischnopsyllidae Rodzina Leptopsyllidae Rodzina Xiphiopsyllidae

Analiza genetyczna (badania pod kierownictwem Erika Tihelki) wykazała, że pchły,uznawane dotąd za odrębny rząd, powinno zaliczać się do pasożytniczych wojsiłek; pchły okazały się najbliżej spokrewnione z małą rodziną , której przedstawiciele żywią się nektarem.

Najpospolitsze gatunki pchła ludzka (Pulex irritans) pchła szczurza (Xenopsylla cheopis) pchła piaskowa (Tunga penetrans) pchła kocia (Ctenocephalides felis) pchła psia (Ctenocephalides canis)

Cykl rozwojowy pcheł Dorosłe pchły atakują zwierzęta i ssą krew. W ciągu doby potrafią jej wypić 20 razy więcej, niż same ważą. W przypadku braku swojego preferowanego żywiciela poszukują innych, na przykład ludzi. Po 1–2 dniach zaczynają składać jaja. Zależnie od gatunku jedna pchła w trakcie swojego życia może złożyć 600-2000 jaj. Najczęściej są składane na skórze (w sierści) zwierzęcia, a następnie spadają z niego w miejscach jego przebywania. Wykluwające się z jaj larwy chowają się w miejscach, gdzie światło nie ma dostępu; w mieszkaniach np. w dywanach, wykładzinach czy pod meblami. Żywią się między innymi odchodami dorosłych osobników, przypominającymi czarne ziarenka piasku. Larwy przekształcają się w kokonach w dorosłe osobniki. Jeśli w środowisku znajdują się żywiciele (zwierzęta), wytwarzane przez nich wibracje podłoża i ciepło powodują, że pchły uwalniają się z kokonów i atakują. Pchły zamknięte w kokonach potrafią przeżyć parę miesięcy, czekając na żywiciela.

Zależnie od temperatury cały cykl rozwojowy (1-4) trwa nie dłużej niż 2-3 tygodnie. W niskich temperaturach cykl rozwojowy pcheł jest zahamowany.

Problemy zdrowotne powodowane przez pchły Wywołują alergiczne pchle zapalenie skóry (APZS). Przenoszą tasiemce psie (Dipylidium caninum) u psów, kotów i ludzi, a zwłaszcza małych dzieci. Doprowadzają u młodych zwierząt do znacznej utraty krwi i anemii. Roznoszą zarazki chorobotwórcze (dżumy, tularemii, wąglika, riketsje gorączki śródziemnomorskiej i endemicznego duru mysiego oraz wirusa białaczki kociej – ang. FeLV).

Zwalczanie pcheł Środki o niskiej skuteczności (prewencyjne) Częste odkurzanie. Szampony przeciwpchelne. Pudry przeciwpchelne. Obroże przeciwpchelne.

Środki o umiarkowanej skuteczności Usunięcie i wypranie lub umycie w wodzie z octem wszystkich tkanin, np. dywanów, narzut, znajdujących się w pomieszczeniach zasiedlonych przez pchły (patrz punkt 3. cyklu rozwojowego pcheł). Zastosowanie uniwersalnych preparatów owadobójczych w aerozolu przeciwko owadom biegającym (działają prawie wyłącznie na dojrzałe osobniki).

Środki o dużej skuteczności Proszki owadobójcze rozsypywane w ciemnych miejscach mieszkania, np. pod łóżkami (patrz punkt 3 cyklu rozwojowego pcheł). Nowoczesne krople typu SPOT ON, wcierane w punkty na ciele zwierząt domowych, porażające system nerwowy pcheł. Nowoczesne aerozole lub atomizery owadobójcze.

Uwagi

Przypisy .

Bibliografia

Stefański W., Parazytologia weterynaryjna tom II, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa, 1970