Jota Ursae Majoris (ι UMa; Talitha) — gwiazda poczwórna w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy.
Nazwa Tradycyjna nazwa gwiazdy, Talitha, wywodzi się od arabskiego wyrażenia , co oznacza „trzeci skok (gazeli)”. Historycznie odnosiło się ono do tej gwiazdy oraz pobliskiej Kappa Ursae Majoris, ale przylgnęło tylko do pierwszej z nich. Jota Ursae Majoris ma też nowoczesną nazwę Dnoces, która została nadana przez astronautów z programu Apollo. Spośród 36 gwiazd wykorzystywanych przez nich w astronawigacji, trzy nie miały powszechnie używanych nazw własnych. Astronauci nazwali je na cześć kolegów, którzy zginęli w 1967 roku w pożarze podczas rutynowego testu na pokładzie statku Apollo 1. Czytana wspak nazwa „Dnoces” upamiętnia astronautę Edwarda White’a II (II – ). W 2016 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna formalnie zatwierdziła użycie nazwy Talitha dla określenia tej gwiazdy.
Charakterystyka Główny składnik układu (ι UMa A) to gwiazda typu widmowego A7 lub F0, klasyfikowana jako gwiazda ciągu głównego lub podolbrzym. Jej temperatura wynosi ok. 7260 K, masa , a świeci ona 9 razy jaśniej od Słońca. Wokół niej w odległości 5–6 au krąży mniejsza gwiazda, prawdopodobnie biały karzeł o masie . Tworzą one układ spektroskopowo podwójny. Okres orbitalny tej pary wynosi ok. 12,2 roku, a ekscentryczność orbity wynosi 0,6.
W odległości około 132 au od tej pary znajduje się para czerwonych karłów typu widmowego M3 V i M4 V (składniki B i C) o masach ok. 0,35 i 0,30 . Ich jasności wynoszą 10,8 i 11,1. Krążą one wokół wspólnego środka masy, dzieli je odległość 10 au, jeden obieg zajmuje im 40 lat. Z kolei obieg wspólnego środka masy całego układu zajmuje tej parze karłów 2084 lata (wcześniejsza praca podawała 818 lat), a ekscentryczność tej orbity to aż 0,9.
System ten wydaje się niestabilny w skali czasu poniżej miliona lat.
Zobacz też lista gwiazd w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy
Przypisy
UMa, ι Kategoria:Gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy Kategoria:Gwiazdy poczwórne Kategoria:Gwiazdy spektroskopowo podwójne Kategoria:Gwiazdy typu widmowego A Kategoria:Gwiazdy typu widmowego F Kategoria:Gwiazdy typu widmowego M Kategoria:Białe karły Kategoria:Czerwone karły Kategoria:Karły Kategoria:Podolbrzymy