Krystyna Grodzińska

Krystyna Grodzińska z domu Chronowska (ur. 27 maja 1934 we Lwowie) – polska uczona, biolog, specjalizująca się w botanice i ekologii. Profesor z habilitacją w zakresie ekologii i geografii roślin. Była kierowniczka pracowni Ekologii Środowiskowej i Zakładu Ekologii Instytutu Botaniki PAN. Członkini kilku Komitetów Polskiej Akademii Nauk: Botaniki, Ochrony Przyrody i Ekologii, ponadto licznych towarzystw ekologicznych i botanicznych w kraju i za granicą. Redaktorka pism ekologicznych i botanicznych. Laureatka wielu prestiżowych nagród, w tym Nagrody Państwowej I stopnia.

Życiorys Urodziła się we Lwowie w 1934 roku. Po wybuchu II wojny światowej przeprowadziła się wraz z rodzicami do niewielkiej miejscowości Bukowsko koło Sanoka, gdzie jej matka odziedziczyła aptekę. Tam uczęszczała do szkoły podstawowej. Po zakończeniu wojny ojciec otworzył kancelarię adwokacką w Krakowie i rodzina przeniosła się tam na stałe.

Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie, a następnie w latach 1952–1956 podjęła studia biologiczne na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Na uczelni poznała Władysława Grodzińskiego, którego poślubiła w 1957 roku. Mieli dwoje dzieci, syna Piotra i córkę Małgorzatę.

Jeszcze podczas studiów nawiązała współpracę z Instytutem Botaniki PAN i po złożeniu dyplomu w 1956 roku została w nim zatrudniona na stanowisku asystenta technicznego, a następnie młodszego (1959) i w końcu starszego asystenta (1961). Praca magisterska, napisana pod kierunkiem prof. Bogumiła Pawłowskiego, dotyczyła flory Wzniesienia Gubałowskiego. Podczas pracy w Instytucie kontynuowała badanie zbiorowisk roślinności Gubałówki i w 1962 roku uzyskała stopień naukowy doktora. Od 1964 roku do 1976 roku pracowała jako adiunkt w Zakładzie Ekologii i Geografii Roślin IB PAN, przy czym od 1970 do 2001 r. pełniła funkcję zastępcy kierownika Zakładu. W latach 1966–1968 wykładała systematykę roślin na UJ, a później w 1970–1972 i 1976–1979 botanikę i ekologię w ramach programu Instytutu Botaniki UJ i IB PAN. Habilitowała się w 1975 (1976) na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UJ, na podstawie pracy o szacie roślinnej Pienińskiego Pasa Skałkowego. Rok później została docentem. W latach 1986–1990 była profesorem nadzwyczajnym, a następnie profesorem w Zakładzie Ekologii IB PAN. W latach 1984–1990 pełniła funkcję zastępcy dyrektora do spraw naukowych Instytutu Botaniki PAN, w latach 1992–2002 kierownika Pracowni Ekologii Środowiskowej Zakładu Ekologii IB PAN a następnie w latach 2001–2004 kierownika Zakładu Ekologii. W 2004 roku przeszła na emeryturę, kontynuując działalność naukową.

W czerwcu 1996 została wybrana członkiem korespondentem Wydziału Przyrodniczego Polskiej Akademii Umiejętności, a od 18 czerwca 2005 członkiem czynnym.

Działalność naukowa Zainteresowania biologiczne, rozwijane od dzieciństwa i podtrzymywane przez matkę, skierowały ją początkowo ku badaniom z zakresu florystyki i fitosocjologii. Tej tematyce poświęcona była jej rozprawa doktorska o roślinności Wzniesienia Gubałowskiego i praca habilitacyjna o roślinności Pienińskiego Pasa Skałkowego (przed powstaniem Zalewu Czorsztyńskiego).

Współpracowała w tym czasie z prof. Bogumiłem Pawłowskim w przygotowaniu kolejnych tomów „Flory Polski”. Jej wkład w tę publikację to opracowanie 50 gatunków roślin z 26 rodzajów, głównie należących do rodzin: Asclepiadaceae, Boraginaceae, Compositae, Cucurbitaceae i Labiatae.

Następnie zajęła się badaniami bioindykacyjnymi. W oparciu o wiedzę zdobytą w tym zakresie i nowe metody, poznane w Szwecji podczas kilkumiesięcznego stypendium, rozszerzyła profil badań prowadzonych w Zakładzie Ekologii Instytutu Botaniki PAN. Reprezentowała polskie środowisko naukowe w ramach europejskiej sieci badań skażenia środowiska metalami ciężkimi. Przeprowadziła także badania stopnia skażenia polskich parków narodowych, korzystając z mchów jako roślin wskaźnikowych. Z tych prac wynikało, że najmniej zanieczyszczony metalami ciężkimi jest Białowieski Park Narodowy, a najbardziej Ojcowski Park Narodowy.

Włączyła się w program monitoringu ekologicznego województwa krakowskiego, koordynowany przez jej męża, stosując i ciągle rozwijając metody badań bioindykacyjnych. Prowadziła m.in. badania stężenia metali toksycznych (kadm, ołów) w warzywach uprawianych w tym rejonie. Dzięki ich wynikom sformułowano m.in. zalecenie, aby nie uprawiać sałaty na terenach o zwiększonej emisji metali ciężkich, gdyż jej liście chłoną te zanieczyszczenia bardziej niż np. marchew. Prowadziła także wspólnie z mężem badania na terenie Puszczy Niepołomickiej, na które obydwoje pozyskali dofinansowanie (1976–1980).

Następnie zainteresowała się badaniami biogeochemicznymi w zlewniach leśnych i w latach 80. XX w. rozpoczęła wspólnie z mężem prace nad nowym projektem, którym po jego śmierci w 1988 r. musiała pokierować sama (1990–1994). W latach 90. nawiązała kontakt z uczonymi ze Stanów Zjednoczonych, Czech, Słowacji, Rumunii i Ukrainy i zainicjowała wspólne badania nad wpływem ozonu na lasy Karpat (1997–2000).

Jej autorstwo nazw taksonów oznaczane jest jako „Grodzinska”, np. Vincetoxicum officinale Moench var. rossicum (Kleopow) Grodzinska Fl. Polska, 12: 49 (1971).

Była członkiem wielu naukowych towarzystw krajowych i międzynarodowych, w tym Polskiego Towarzystwa Botanicznego (od 2004 r. jest członkiem honorowym), Polskiego Towarzystwa Ekologicznego czy Międzynarodowego Towarzystwa Ekologicznego. W czasie swojej naukowej kariery współpracowała z 20 zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Wielokrotnie wyjeżdżała na badania terenowe, szkolenia czy spotkania projektowe. Uczestniczyła w letniej ekspedycji do Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie.

Nagrody i odznaczenia Laureatka szeregu nagród i odznaczeń, w tym: Srebrny Krzyż Zasługi – nadany w 1979 roku, Nagroda Sekretarza Naukowego PAN (zespołowa) – przyznana w 1979 r., Medal im. Władysława Szafera (1986), Złota Odznaka za zasługi dla Ziemi Krakowskiej (1984), Nagroda Państwowa I stopnia (zespołowa) – przyznana w 1988 r., Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – nadany w 1988 r., Odznaka „Honoris Gratia” – nadana w 2013 przez prezydenta Krakowa.

Wybrane publikacje Krystyna Grodzińska do lutego 2014 roku opublikowała łącznie 268 prac z zakresu fitocenologii, fitogeografii, ochrony przyrody, systematyki i ekologii. 151 z nich to oryginalne publikacje naukowe. Wybrane publikacje:

Przypisy Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności, 2005/2006

Kategoria:Polscy botanicy Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Urodzeni w 1934 Kategoria:Odznaczeni odznaką „Honoris Gratia” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Botanicznego