thumb|Naczelnik Państwa Józef Piłsudski otwiera pierwsze posiedzenie Sejmu Ustawodawczego. 10 lutego 1919 thumb|Uchwała Sejmu z 20 lutego 1919 o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa Sejm Ustawodawczy – jednoizbowy organ parlamentarny wybrany dla uchwalenia konstytucji (Konstytuanta) II Rzeczypospolitej. Pierwsze posiedzenie odbyło się 10 lutego 1919, zaś ostatnie 27 listopada 1922.

28 listopada 1918 w Warszawie został wydany „Dekret o wyborach do Sejmu Ustawodawczego”Dekret o wyborach do Sejmu Ustawodawczego ().Dekret o wyborach do Sejmu Ustawodawczego. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych”. R. I. 1, s. 5–7, 10 grudnua 1918.. Sejm został wyłoniony częściowo w drodze demokratycznych wyborów pięcioprzymiotnikowych (bezpośrednich, powszechnych, równych, tajnych i proporcjonalnych) 26 stycznia 1919 uzupełniony polskimi posłami parlamentów państw zaborczych. Stopniowo uzupełniany wyborami w poszczególnych dzielnicach do 1922. Na koniec kadencji liczył 442 posłów, z czego 364 wybrano w wyborach zarządzonych przez władze polskie, 20 w drodze uchwały o włączeniu w skład izby wybranych w drodze wyborów delegatów Sejmu Litwy Środkowej, 35 posłów posiadało mandaty z tytułu wyborów do parlamentów państw zaborczych (w tym 28 z izby poselskiej austriackiej Rady Państwa i 7 posłów niemieckiego Reichstagu), 6 posłów znalazło się w wyniku kompromisu wyborczego na Śląsku Cieszyńskim.

Pierwsze posiedzenie odbyło się 10 lutego w budynku byłego Aleksandryjsko-Maryjskiego Instytutu Wychowania Panien przy ul. Wiejskiej. Obrady otworzył przemówieniem Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, który nominował Marszałka seniora Ferdynanda Radziwiła. Marszałek senior powołał tymczasowych sekretarzy ks. Zygmunta Kaczyńskiego (ZLN) i Mieczysława Niedziałkowskiego (PPS). Na pierwszym posiedzeniu, przedstawiono Sejmowi 210 dekretów rządu do zatwierdzenia.

Na drugim posiedzeniu Sejmu 14 lutego 1919 przyjęto przygotowany przez rząd „Tymczasowy regulamin obrad Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej”. Regulamin ten z niewielkimi zmianami obowiązywał do lutego 1923.

W okresie od 10 do 14 lutego 1919 obradom przewodził Marszałek Senior Ferdynand Radziwiłł, 14 lutego 1919 marszałkiem Sejmu wybrano Wojciecha Trąmpczyńskiego, zaś wicemarszałkami: Jakuba Bojko z PSL Piast, Andrzeja Maja z ZSLN, Jędrzeja Moraczewskiego z PPS, Stanisława Osieckiego z PSL Wyzwolenie, Józefa Ostachowskiego z PZL.

20 lutego 1919 Sejm przyjął przez aklamację uchwałę o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa) nazywaną „Małą Konstytucją”.

Do ważniejszych ustaw uchwalonych przez ten Sejm należą: Mała Konstytucja, Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 oraz Statut Organiczny Województwa Śląskiego i szeroki pakiet ustaw socjalnych.

W 1920 Sejm powołał nadzwyczajny i tymczasowy organ parlamentarno-rządowy Radę Obrony Państwa, w skład którego wchodziło 10 przedstawicieli Sejmu.

Sejm Ustawodawczy funkcjonował do momentu ukonstytuowania się wybranych na mocy konstytucji Sejmu i Senatu, co nastąpiło 1 grudnia 1922 (wybór marszałków obu izb). Sejm ten odbył 342 posiedzenia plenarne, uchwalając 571 ustaw, w tym 166 dotyczących aparatu państwowego i wymiaru sprawiedliwości oraz 181 ustaw skarbowych.

Posiedzenia Sejmu Terminarz posiedzeń Sejmu

Skład Sejmu Ustawodawczego 26 stycznia 1919

Po przeprowadzonych wyborach, w których wybrano 296 posłów, oraz powołaniu 46 posłów z dotychczasowych parlamentów zaborczych skład polityczny Sejmu przedstawiał się następująco: + Klub przewodniczący Klubu Mandaty poselskie procent głosów w Sejmie Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy Wojciech Korfanty 109 32,5 Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”Startowało wyłącznie w Królestwie Błażej Stolarski 58 17,3 Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”Startowało głównie w Galicji i dzięki secesji niektórych organizacji Polskiego Zjednoczenia Ludowego w niektórych okręgach Królestwa Wincenty Witos 44 13,1 Związek Polskich Posłów SocjalistycznychSkupiał posłów Polskiej Partii Socjalistycznej z Królestwa i Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego Ignacy Daszyński 35 10,4 Polskie Zjednoczenie LudoweSkupiał posłów Polskiego Zjednoczenia Ludowego z Królestwa oraz Stronnictwa Katolicko Narodowego z Galicji Józef Ostachowski 31 9,2 Klub Pracy Konstytucyjnejskupiał posłów konserwatywnych i demokratycznych z Galicji głównie z tytułu posiadania mandatu w parlamencie austriackim Jan Kanty Federowicz 17 5,1 Narodowy Związek Robotniczy Stanisław Nowicki 17 5,1 Polskie Stronnictwo Ludowe – LewicaStartowało wyłącznie w Galicji Jan Stapiński 11 3,2 Wolne Zjednoczenie Posłów Narodowości ŻydowskiejOzjasz Thon 9 2,7 Niemieckie Stronnictwo Ludowe (Deutsche Volkspartei, DVP)Josef Spickermann

Ludwig Wolff 2 0,6 BezpartyjniJózef Buzek

Antoni Chłapowski

Wojciech Trąmpczyński 3 0,9 Razem 335 100

Skład Sejmu Ustawodawczego w początkach 1920 r. +KlubMandaty poselskieZwiązek Ludowo-Narodowy71Narodowe Zjednoczenie Ludowe68Chrześcijańska Demokracja29Narodowy Związek Robotniczy13PSL-Piast86PSL-Wyzwolenie23Polska Partia Socjalistyczna35PSL-Lewica12Zjednoczenie Mieszczańskie13Stronnictwo Katolicko-Ludowe5Klub Pracy Konstytucyjnej18Posłowie Żydowscy11Posłowie Niemieccy2Bezpartyjni8Ogółem394

Skład Sejmu Ustawodawczego w lipcu 1922 + Partia Mandaty poselskie procent głosów w Sejmie Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” 96 22,3 Związek Ludowo-Narodowy 81 18,8 Narodowe Zjednoczenie Ludowe 45 13,9 Związek Polskich Posłów Socjalistycznych 34 10,4 Narodowo-Chrześcijańskie Stronnictwo Ludowe 26 6,0 Narodowo-Chrześcijański Klub Robotniczy 26 6,0 Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie” 24 5,6 Narodowa Partia Robotnicza 21 4,9 Klub Pracy Konstytucyjnej 16 3,7 Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego – Lewica 11 2,5 Zjednoczenie Mieszczańskie 11 2,5 Stronnictwo Katolicko-Ludowe 7 1,6 Narodowa Partia Pracy 6 1,4 Rady Ludowe 5 1,1 Komunistyczna Frakcja Poselska 2 0,5 Wolne Zjednoczenie Posłów Narodowości Żydowskiej 10 2,9 Niemieckie Stronnictwo Ludowe 7 1,6 Bezpartyjni 4 0,9 Razem 432 100

Prezydium klubów Związek Sejmowy Ludowo-Narodowy

Przewodniczący: Wojciech Korfanty

Zastępcy: Dr. Stanisław Głąbiński, Konstanty Kowalewski, Leopold Skulski, Ks. Arcyb. Józef Teodorowicz

Sekretarze: Ludwik Gdyk, Witold Staniszkis

Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego "Wyzwolenie"

Przewodniczący: Błażej Stolarski

Zastępcy: Jan Tabor, Andrzej Waleron

Sekretarze: Jan Dębski, Irena Kosmowska, Jan Małupa, Eustachy Rudziński, Jan Woźnicki

Klub PSL "Piast"

Przewodniczący: Wincenty Witos

Zastępcy: Dr. Franciszek Bardel, Jan Dąbski,

Sekretarze: Józef Rączkowski, Dr. Stanisław Ćwikowski

Związek Polskich Posłów Socjalistycznych

Przewodniczący: Ignacy Daszyński

Zastępca: Norbert Barlicki

Sekretarze: Kazimierz Czapiński, Aleksander Napiórkowski,

Gospodarz: Zygmunt Klemensiewicz

Skarbnik: Marian Malinowski

Koło Poselskie Polskiego Zjednoczenia Ludowego

Przewodniczący: Józef Ostachowski

Zastępcy: Jan Potoczek, Ks. Szczęsny Starkiewicz

Sekretarze: Maria Moczydłowska, Leonard Mrożewski

Koło Poselskie Narodowego Związku Robotniczego

Przewodniczący: Stanisław Nowicki

Zastępca: Dr. Bolesław Fichna

Sekretarze: Ludwik Waszkiewicz, Józef Zagórski

Klub Pracy Konstytucyjnej

Zarząd Klubu: Jan Kanty Federowicz, Stanisław Chaniewski, Jerzy Baworowski

Niektóre ustawy przyjęte przez Sejm Ustawodawczy Statut Organiczny Województwa Śląskiego Ustawa o nadaniu ziemi żołnierzom Wojska Polskiego Ustawa o przyznaniu stopni i praw oficerskich weteranom z roku 1831, 1848 i 1863 Ustawa o tymczasowym ustroju władz szkolnych Ustawa o ustaleniu i oszacowaniu świadczeń i strat wojennych Ustawa w przedmiocie kar za pogwałcenie przepisów, dotyczących powszechnego obowiązku służby wojskowej

Zobacz też Polski Sejm Dzielnicowy

Przypisy

Bibliografia Andrzej Ajnenkiel, Od rządów ludowych do przewrotu majowego. Zarys dziejów politycznych Polski 1918–1926, Warszawa 1978 Tadeusz A. Siedlik, Historia Polski 1900–1939, Warszawa 1993 Adam Próchnik, Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej, Warszawa 1983.

Kategoria:1919 w Polsce Kategoria:1920 w Polsce Kategoria:1921 w Polsce Kategoria:1922 w Polsce