Kazimierz Chłędowski (ur. 23 lutego 1843 w Lubatówce, zm. 20 marca 1920 w Wiedniu) – polski pisarz, pamiętnikarz, badacz kultury, satyryk, historyk kultury, gawędziarz, popularyzator kultury włoskiej, urzędnik monarchii austro-węgierskiej.

Życiorys Pierwsze nauki pobierał w domu rodzinnym. Następnie uczęszczał do szkoły w Sanoku. Jego nauczycielem, jak i Michała Bobrzyńskiego, był Piotr Burzyński. Później uczył się w gimnazjach w Tarnowie i Nowym Sączu oraz w Gimnazjum Św. Anny w KrakowieKsiążka pamiątkowa ku uczczeniu jubileuszu trzechsetnej rocznicy założenia Gimnazyum św. Anny w Krakowie, oprac. Jan Leniek, Kraków, 1888, gdzie uzyskał maturę. Studiował prawo na uniwersytecie w Pradze i na Uniwersytecie Jagiellońskim (1862–1867). W 1867 obronił doktorat praw na UJ po przedstawieniu pracy Zdania ze wszystkich umiejętności prawniczych i politycznych. Przygotował również rozprawę habilitacyjną O kredycie rolniczym i jego instytucjach na UJ, ale nie zgłosił się do wykładu habilitacyjnego i nie uzyskał stopnia docenta. Wypowiadał się także przeciwko powstaniu styczniowemu.

Pracował w instytucjach rządowych we Lwowie, od 1867 urzędnik Krajowej Rady Szkolnej, potem Namiestnictwa Galicyjskiego gdzie był m.in. komisarzem powiatowym okręgach lwowskim i złoczowskim). Członek i działacz Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego, członek jego Komitetu (28 czerwca 1870 – 24 czerwca 1874)Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1870, s. 567; 1871, s. 502; 1872, s. 500; 1873, s. 516; 1874, s. 561.. Jego protektorem i mentorem był w tym czasie Florian Ziemiałkowski. Od 1881 pracował jako urzędnik w Wiedniu – rzeczywisty tajny radca Biura Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (1881–1882), Powołany do ministerstwa dla spraw Galicji w Wiedniu, pełnił tam funkcję sekretarza, następnie szefa biura tajnego radcy (1882–1899), a od 1899 ministra dla Galicji (17 października 1899 – 18 stycznia 1900) w gabinecie Clary’ego i WittekaStanisław Wasylewski: Chłędowski Kazimierz. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, s. 307–308..

Był także właścicielem dóbr Wietrzno koło Krosna. Podczas I wojny światowej na początku 1915 w Wiedniu wszedł w skład Komitetu Polskiego Archiwum Wojennego. Zaraz po wojnie wraz z.hr. Karolem Lanckorońskim, Janem Lewickim oraz Bernardem Szarlittem wszedł w skład powołanej przez Główny Urząd Likwidacyjny Komisji Rewindykacyjnej określającej zakres zwrotu przez Austrię dóbr nauki i kultury odradzającej się PolsceRoman Taborski: Polacy w Wiedniu, Wrocław-Warszawa-Kraków: wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992, s. 58.. Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu (Nowe Arkady – skrzydło lewe, nr katakumby 31)Grab Kazimierz Chłędowski – Friedhöfe Wien – Info online [4.01.2020].

Twórczość Od połowy lat 60. publikował artykuły popierające idee pozytywistyczne (w „Dzienniku Literackim”).

Był autorem powieści obyczajowych (Skrupuły, 1877; Ella, 1877), powieści kryminalnej (Po nitce do kłębka, 1872), utworów satyrycznych (Album fotograficzne, 1870–1872, 2 części, portrety polityków galicyjskich; Zwierciadło głupstwa, 1877, powieść).

Wysoko cenione są jego pamiętniki z lat 1843–1901 (wydane w 2 tomach w 1951, drugie uzupełnione wydanie w 1957), a także prace z historii kultury. Przekazał w nich efekt swoich wieloletnich badań muzealnych i archiwalnych we Włoszech, opisując problemy religijne, polityczne, kulturalne, literackie i naukowe Italii od XV do XVIII wieku. Niektóre z publikacji: Królowa Bona (1876) Dwa pokolenia (1879). Siena (1904) Dwór w Ferrarze (1907) Rzym, ludzie Odrodzenia (1909) Rzym, ludzie baroku (1912) Rokoko we Włoszech (1914) Historie neapolitańskie (1917) Ostatni Walezjusze (1920) Dwutomowe pamiętniki: Galicja (I), Wiedeń (II) Z przeszłości naszej i obcej (1935) Współpracował z wieloma pismami, m.in. „Biblioteką Warszawską”, „Gazetą Lwowską”, „Gazetą Polską”, „Gazetą Warszawską”, „Słowem”, „Tygodnikiem Ilustrowanym”.

Był przeciwnikiem poezji romantycznej. Do grona jego przyjaciół należeli m.in. kompozytor Władysław Żeleński, poeta Adam Asnyk, malarz Artur Grottger, aktorka Helena Modrzejewska. Żona Chłędowskiego, Stefania z Tabęckich (1850–1884) była literatką, nowelistką i eseistką. W 1907 został członkiem korespondentem Akademii Umiejętności.

Życie prywatne Pochodził z rodziny ziemiańskiej. Był synem Ottona Chłędowskiego (dzierżawcy i administratora dóbr Poźniaków i Brunickich w NowotańcuPamiętniki: Galicja (1843–1880), t. 2, Wiedeń 1881–1901, s. 25., Męcińskich w Dukli i Załuskich w Iwoniczu) i Michaliny z Niesiołowskich, bratankiem Adama Tomasza (1790–1855) – bibliografa, dziennikarza, wydawcy – oraz Walentego – krytyka literackiego i wydawcy. Jego ciotką była Maria Pomezańska z Chłędowskich (1806–1862) – malarka, pisarka, pamiętnikarka, gawędziarka. W roku 1846 podczas rabacji jego ojciec został zabrany z Nowotańca przez milicję chłopską i oddany do sanockiego cyrkułu. Matka z synem dzięki uprzejmości sąsiadów uniknęła losu ojca. Chorował na tzw. katar kiszek, z którego wyleczył go dr Jan Wain. Jego żoną była Stefania Chłędowska.

Odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Franciszka Józefa (1899, Austria) Krzyż Kawalerski Orderu Leopolda (1893, Austria)

Przypisy

Bibliografia Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983 Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, tom I: A-M, Warszawa 1984. Kazimierz Chłędowski – pisarz i badacz kultury/Kazimierz Chłędowski – writer and cultural historian, red. Jerzy Miziołek, Jacek Maj, Krosno: Muzeum Podkarpackie, 2007. (online w repozytorium)

Literatura dodatkowa

Marta Gołąbek: Kazimierz Chłędowski i jego pisarstwo o sztuce: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 2019.

Linki zewnętrzne Prace K. Chłędowskiego w bibliotece cyfrowej Polona.pl

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Ludzie związani z Iwoniczem-Zdrojem Kategoria:Ministrowie do spraw Galicji Kategoria:Pisarze związani z Sanokiem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu Kategoria:Polacy – odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Franciszka Józefa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Austria) Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy historycy kultury Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy teoretycy kultury Kategoria:Polscy działacze gospodarczy (zabór austriacki) Kategoria:Członkowie Komitetu Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego Kategoria:Urodzeni w 1843 Kategoria:Zmarli w 1920