Panpsychizm – doktryna filozoficzna głosząca, że każda rzecz ma swój umysłowy czy wewnętrzno-psychiczny aspekt. Niewielu z panpsychistów podpisałoby się pod tezą, iż wszystko obdarzone jest umysłem, łącznie z kijami i kamieniami, znacznie częściej powiadają oni, że rzeczom właściwe są różne stopnie wewnętrznych, subiektywnych, czy quasi-świadomościowych aspektów, w pewnych przypadkach podobnych do naszej świadomości. W pełni rozwiniętymi umysłami dysponowałyby jedynie obiekty o złożoności zbliżonej do złożoności człowieka. Jednak nie jest łatwo precyzyjnie określić, w jakim stopniu wszystkim rzeczom czasoprzestrzennym mają przysługiwać takie subiektywne, umysłowe aspekty. W większości przypadków stanowisko to jest głoszone przez tych, którzy kwestionują możliwość, aby to, co umysłowe, miałoby być powodowane czy budowane z czynników wyzbytych jakichkolwiek jakości umysłowych.
W myśli zachodniej ostatnich stuleci idee panpsychizmu wyrażali między innymi: Baruch Spinoza, Gottfried Leibniz, Arthur Schopenhauer, William James, Alfred North Whitehead, Carl Jung.
Przypisy
Bibliografia Ted Honderich, Encyklopedia filozofii, Tom II, wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1999.
Linki zewnętrzne
Panpsychism , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-08]. Nagrania na YouTube, kanał Closer to Truth [dostęp 2024-05-12]: Stuart Hameroff, What is Panpsychism?, 13 lutego 2024. Yujin Nagasawa, What is Panpsychism?, 2 maja 2024.
Kategoria:Filozofia umysłu i kognitywistyka Kategoria:Kierunki filozoficzne