Derby – w sporcie: mecz z udziałem drużyn z jednego miasta lub regionu. Nazwa „derby” najprawdopodobniej pochodzi od meczu piłkarskiego rozgrywanego w angielskim mieście Derby (w jednej drużynie grali zawodnicy z jednej części miasta, a w przeciwnej drużynie z drugiej).
Derby w Polsce mały|66. Derby Łodzi w 2007. W Polsce największą popularnością cieszą się derby piłkarskie i żużlowe. Do najsłynniejszych derbów piłkarskich można zaliczyć: Derby Krakowa, tzw. Święta Wojna – jedne z najstarszych i najczęściej rozgrywanych derbów, sięgające 1908 roku, rozgrywane pomiędzy najstarszymi wciąż istniejącymi polskimi klubami: Cracovią i Wisłą Kraków Derby Górnego Śląska, zwłaszcza tzw. Wielkie Derby Śląska pomiędzy najbardziej utytułowanymi klubami Górnego Śląska: Górnikiem Zabrze i Ruchem Chorzów – najczęściej rozgrywane derby w oficjalnych polskich rozgrywkach (120 meczów) i największe polskie derby aglomeracyjne Derby Dolnego Śląska – mecze rozgrywane od 1949 roku, obecnie między dwoma najbardziej utytułowanymi klubami: Śląskiem Wrocław i Zagłębiem Lubin (w takim zestawieniu od 1985 roku). Wcześniej popularne były mecze Śląsk Wrocław – Górnik Wałbrzych. Derby Warszawy – pojedynki dwóch najbardziej utytułowanych klubów stolicy, rozgrywane od 1921 r. Derby Łodzi – pojedynki Widzewa Łódź oraz ŁKS Łódź, dwóch najbardziej utytułowanych klubów Łodzi, rozgrywane od 1926 r., cieszące się popularnością od lat 70. Wielkie derby Lwowa – prawdopodobnie najstarsze polskie derby (1907), w których brały udział najstarsze polskie kluby, powstałe we Lwowie w latach 1903-1904, cieszące się popularnością w II Rzeczypospolitej Derby Trójmiasta – rozgrywane od lat 60. mecze najsilniejszych drużyn Trójmiasta: Lechii Gdańsk i Arki Gdynia Derby Poznania – rozgrywane od lat 40. XX wieku mecze rozgrywane między Lechem Poznań i Wartą Poznań oraz Olimpią Poznań, która przestała istnieć jako sekcja piłkarska w latach 90. Derby Rzeszowa – jedne z najczęściej rozgrywanych derbów w Polsce, obejmujące ponad 80 oficjalnych spotkań i jedne z najsłynniejszych derbów, spośród nigdy nierozgrywanych w polskiej Ekstraklasie Derby Warmii i Mazur – mecze rozgrywane pomiędzy dwiema najsilniejszymi drużynami w województwie warmińsko-mazurskim: Stomilem Olsztyn i Olimpią Elbląg.
mały|88. Derby Ziemi Lubuskiej w 2015 r. W żużlu derby mają wymiar regionalny, najsłynniejsze to: Derby Ziemi Lubuskiej – spotkania najpopularniejszych klubów sportowych z województwa lubuskiego: Stali Gorzów i Falubazu Zielona Góra Derby Pomorza – spotkania najsilniejszych i najbardziej utytułowanych klubów żużlowych północnej Polski: Polonii Bydgoszcz i KS Toruń. Derby Małopolski – spotkania najsilniejszych i najbardziej utytułowanych klubów żużlowych południowo-wschodniej Polski: Stali Rzeszów i Unii Tarnów
Inne dyscypliny: Derby Trójmiasta w rugby – derby czołowych polskich klubów rugby union: Lechii Gdańsk i Arki Gdynia Derby Śląska w rugby – derby śląskich klubów rugby union: Hegemon Mysłowice i K.S rugby Ruda Śląska Derby Małopolski w hokeju na lodzie – mecze najbardziej utytułowanych małopolskich klubów hokejowych: Cracovii i Podhala Nowy Targ Derby Warszawy w koszykówce – spotkania koszykarskich zespołów Polonii i Legii Koszykarskie derby Trójmiasta – spotkania koszykarskich zespołów Trefla Sopot i Suzuki Arki Gdynia.
Derby w Europie mały|Old Firm Derby w 2008. mały| w 2008. Do najsłynniejszych derbów w Europie należą: Derby Mediolanu w piłce nożnej – derby pomiędzy dwoma triumfatorami piłkarskiej Ligi Mistrzów: Interem Mediolan i A.C. Milan Wieczne derby Serbii pomiędzy najsłynniejszymi i najbardziej utytułowanymi drużynami w Belgradzie i wśród Serbii: Crveną zvezdą i Partizanem. Są to także jedne z najsłynniejszych derbów całego Półwyspu Bałkańskiego. Rywalizacja odbywa się w większości sportów zespołowych, z czego najsłynniejsze są derby w piłce nożnej i koszykówce. El Derbi Madrileño – derby Madrytu pomiędzy Realem a Atlético Derby Manchesteru pomiędzy dwoma triumfatorami piłkarskiej Ligi Mistrzów: Manchester City F.C. i Manchester United F.C. Old Firm Derby – derby Glasgow z udziałem największych szkockich klubów: Celtic F.C. i Rangers F.C. – derby aglomeracji ateńskiej z udziałem najbardziej utytułowanych greckich klubów: Olympiakos SFP i Panathinaikos AO. Poza piłką nożną rozgrywane także w koszykówce. – derby Bukaresztu pomiędzy najbardziej utytułowanymi rumuńskimi klubami: Steauą i Dinamo Derby della Capitale – derby Rzymu pomiędzy S.S. Lazio i Romą Derby Turynu w piłce nożnej pomiędzy Juventusem a Torino FC – derby regionalne pomiędzy najbardziej utytułowanymi angielskimi klubami: Manchester United F.C. i Liverpool F.C. Derby północnego Londynu pomiędzy Arsenalem i Tottenhamem Hotspur Derby Moskwy (CSKA–Spartak) – derby najbardziej utytułowanych moskiewskich klubów: CSKA i Spartaka. Rywalizacja odbywa się w większości sportów zespołowych. – derby Sofii pomiędzy najbardziej utytułowanymi bułgarskimi klubami: Lewskim i CSKA. Rywalizacja odbywa się w większości sportów zespołowych.
Derby na świecie mały|Superclásico w 1943. Superclásico – derby Buenos Aires pomiędzy najbardziej utytułowanymi klubami miasta, Boca Juniors i River Plate, nazywane niekiedy największymi derbami świata. – derby Montevideo z udziałem najbardziej utytułowanych urugwajskich klubów: Club Nacional de Football i CA Peñarol. – derby Rio de Janeiro pomiędzy CR Flamengo i CR Vasco da Gama. – derby Teheranu pomiędzy najbardziej utytułowanymi irańskimi klubami: Esteghlal i Persepolis.
Ponadregionalne rywalizacje klubowe Mianem derbów niekiedy określa się także rywalizację najsilniejszych lub najpopularniejszych klubów poszczególnych krajów, np.: El Clásico pomiędzy FC Barcelona a Realem Madryt w Hiszpanii, Derby d’Italia pomiędzy Juventusem a Interem Mediolan we Włoszech, Derby Westfalii pomiędzy Borussią Dortmund a FC Schalke 04 w Niemczech, Der Klassiker pomiędzy Borussią Dortmund a Bayernem Monachium w Niemczech, pomiędzy Dinamo Zagrzeb a Hajdukiem Split pomiędzy Ajaksem i Feyenoordem w Holandii, pomiędzy FC Porto i SL Benfica w Portugalii, Le Classique pomiędzy Olympique Marsylia i Paris Saint-Germain we Francji, Derby Ukrainy pomiędzy Dynamem Kijów i Szachtarem Donieck na Ukrainie. Mianem Derby Polski nazywano, w zależności od układu sił w polskiej piłce nożnej, np. starcia Legii Warszawa z Górnikiem Zabrze, Wisłą Kraków, Lechem Poznań i Widzewem Łódź. W piłce ręcznej jest to z kolei rywalizacja Industrii Kielce z Orlenem Wisłą Płock (nazywana również Świętą Wojną).
Przypisy