thumb|Fragment wieży kościelnej z zegarem i dzwonami thumb|Widok na prezbiterium i ołtarz. thumb|Widok na ołtarz główny thumb|Ołtarz Benedikta Dreyera thumb|Organy główne. Kościół Świętego Jana w Lüneburgu (niem. St. Johannis (Lüneburg)) – kościół ewangelicko-luterański położony w centrum Lüneburga. Najstarszy kościół tego miasta. Jeden z trzech głównych kościołów Starego Miasta obok kościoła św. Michała i kościoła św. Mikołaja. Przykład północnoniemieckiego gotyku ceglanego. Wewnątrz mieści cenny wystrój m.in. dwa gotyckie ołtarze i barokowe organy.
Historia i architektura Pięcionawowy gotycki kościół halowy został zbudowany pomiędzy 1289 a 1463. Pierwsza wzmianka w dokumentach dotyczących pierwotnego kościoła pochodzi z 1174. Większa część budowli była gotowa w 1372, natomiast wieżę o wysokości ok. 110 m ukończono w 1384. Po kilku dalszych przebudowach kościół był gotowy w 1463. Charakterystyczną zewnętrzną dominantą kościoła jest jego wysoka, smukła wieża, mierząca 108,71 m, należąca do najwyższych wież kościelnych Dolnej Saksonii.. Po pożarze wywołanym w 1406 uderzeniem pioruna odbudowano wieżę (ukończona w 1408). Stanowi ona charakterystyczną dominantę miasta także i z tego względu, że jest krzywa – odchylenie od pionu jej spiczastego hełmu wynosi 1,30 m na południe i 2,20 m na zachód. Powodem tego jest deformacja górnej części więźby dachowej. Według legendy mistrz budowlany po tym jak zauważył swój błąd, runął z jednego z górnych okien wieży na ziemię, trafił jednak szczęśliwie na przejeżdżający obok wóz z sianem, dzięki czemu ocalał.
W 1801 runął hełm wieży; odbudowano go w latach następnych. W 1833 szczyt zachodni z zegarem otrzymał swój dzisiejszy kształt.
W 1856 dokonano gruntownej renowacji wnętrza kościoła. W latach 1960–1964 podczas zakrojonej na szeroką skalę renowacji pomalowano wnętrze kościoła. Malowidła te istnieją do chwili obecnej.
W 1969 witrażysta Charles Crodel wykonał witraże do kaplicy św. Elżbiety. W latach 1970–1975 z powodu uszkodzenia więźby dachowej wieży przez szkodniki zbudowano od nowa cały hełm. Użyto w tym celu konstrukcji stalowo-drewnianej i założono nowe zwieńczenie – kulę (średnica 120 cm).
W latach 1985–1993 poddano renowacji korpus wieży, połączony z urządzeniem w jego wnętrzu pomieszczeń parafialnych.
W 2007 dokonano gruntownej renowacji wnętrza kościoła i organów.
Wymiary Kościół ma obecnie następujące wymiary: Długość: 52,50 m (do drzwi), 65,00 m (włącznie z wieżą) Szerokość: 44,0 m Wysokość: Nawa główna: 18–22 m (jej poziom wznosi się w kierunku wieży) Nawy boczne:15–16 m
Wyposażenie Ołtarz główny Drewniany ołtarz to dzieło sztuki z XV w. W jego centrum znajduje się Ukrzyżowanie Chrystusa zaś po obu stronach są sceny przedstawiające Mękę Pańską oraz wydarzenia Wielkanocne. Dwie grupy 10 apostołów (u góry) i 16 figur kobiecych (u dołu) tworzą plastyczne ramy dla powyższego cyklu.
Malowidła na zewnętrznych częściach skrzydeł ołtarza (Legenda o św. Jerzym, św. Jan, św. Urszula i św. Cecylia) stanowią wybitne przykłady późnośredniowiecznego malarstwa na terenie północnych Niemiec. Wyszły one spod pędzla hamburskiego malarza Hinrika Funhofa w 1482.
Ołtarz Ukrzyżowania Przy wschodniej absydzie nawy południowej znajduje się późnogotycki tryptyk wykonany około 1507/1508 przez Benedikta Dreyara, rzeźbiarza działającego w Lubece i Lüneburgu oraz malarza Hinricka Lavenstedte. W środkowej części retabulum rzeźbiona Grupa Ukrzyżowania oraz święci Jan Chrzciciel i Jerzy. Na skrzydłach bocznych, pełnoplastyczne figury Dwunastu Apostołów (po trzy w każdej z czterech kwater). Zamknięty tryptyk prezentuje cztery malowane kwatery przedstawiające Salome z głową Jana Chrzciciela i św. Urszulę z płaszczem ochronnym oraz św. Jerzego zabijającego smoka i św. Cecylię.
Organy Wielkie renesansowo-barokowe organy główne zostały zbudowane w latach 1551–1553 przez Hendrika Niehoffa i Jaspera Johannsena w Hertogenbosch. W 1652 zostały wyremontowane i rozbudowane przez Friedricha Stellwagena z Lubeki. W latach 1712–1715 zostały przebudowane i rozszerzone (Matthias Dropa) a w 1852 ponownie przebudowane (Eduard Meyer). W 1922 otrzymały trakturę pneumatyczną (Oskar Walcker ). W 1953 były restaurowane (Rudolf von Beckerath ).
Oprócz wysokich walorów artystycznych prospektu, organy są cennym dziełem w świecie przykładów holenderskiej sztuki organmistrzowskiej epoki renesansu. W latach 1698–1733 grał na nich Georg Böhm, najsłynniejszy w historii kościoła św. Jana kantor; grał na nich również młody Johann Sebastian Bach podczas swego pobytu w Lüneburgu między 1700 a 1702.
Organy mają następującą dyspozycjęDyspozycja organów została opracowana na podstawie stron: Wirtualne Centrum organowe – Słownik terminów organowych https://web.archive.org/web/20200321105720/http://www.organy.pro/slownik.php i Gdańskie Organy – Organy Katedry w Oliwie, autor Marek Michalak https://web.archive.org/web/20200321105720/http://www.organy.pro/slownik.php https://web.archive.org/web/20120315132930/http://www.gdanskie-organy.com/organs.php?lang=pl&loc=oliwa&tab=stoplist. Wynika z nich, iż w polskiej terminologii obowiązuje terminologia niemiecka, jakkolwiek niektóre nazwy instrumentów mogą być tłumaczone na jęz. polski, jeżeli mają odpowiedniki.: Hauptwerk II C-g3 Oberwerk III C-g3 Rückpositiv I C-g3 Pédale C-f1Prinzipal 16'Quintadena 16'Oktave 8'Gedackt 8'Oktave 4'Nachthorn 4'Quinte 22/3'Oktave 2'Bauernflöte 2'Mixtur 6-8f, 11/3'Scharff 4-5f, 2/3'Trompete 16'Trompete 8'Trompete 4'Prinzipal 8'Rohrflöte 8'Oktave 4'Blockflöte 4'Nasat22/3'Gemshorn 2'Terzian 2fOktave 1'Mixtur 5-6f, 1'Zimbel 3f, 1/6'Trompete 8'Dulzian 8'Prinzipal 8'Gedackt 8'Quintadena 8'Oktave 4'Rohrflöte 4'Sesquialtera 2fWaldflöte 2'Sifflöte 11/3'Scharff 5-7f, 1'Dulzian 16'Bärpfeife 8'Prinzipal 16'Untersatz 16'Oktave 8'Gedackt 8'Oktave 4'Nachthorn 2'Bauernflöte 1'Rauschpfeife 2fMixtur 6-8f, 2'Posaune 32'Posaune 16'Trompete 8'Trompete 4'Kornett 2' Połączenia klawiatur: Oberwerk/ Hauptwerk, Rückpositiv/ Hauptwerk, Oberwerk/Pedal, Hauptwerk/Pedal, Rückpositiv/Pedal Tremulanten: Oberwerk, Rückpositiv
23 maja 2010 zainaugurowano jeszcze jedne organy w kościele św. Jana. Zbudowano je w prezbiterium. Ich brzmienie i dyspozycja są wzorowane na muzyce francuskiego romantyzmu. Organy zbudowała firma organmistrzowska Orgelbau Kuhn AG z Männedorfu (Szwajcaria). Mają one następującą dyspozycję (terminologia francuska): Grand Orgue C-g3 Récit expressif C-g3 Pédale C-f1Bourdon 16'Montre 8'Flûte ouverte 8'Flûte douce 8'Préstant 4'Quinte 22/3′Doublette 2'Fourniture 4fachTrompette 8'Quintaton 16'Flûte harmonique 8'Viole de gambe 8'Voix céleste 8'Flûte octaviante 4'Nazard 22/3'Octavin 2'Tierce 13/5′Basson 16'Trompette harmonique 8'Hautbois 8'Voix humaine 8'TremulantContrebasse 16'Soubasse 16'*Octave 8'*Flûte 8'*Bombarde 16'#Trompette 8' Połączenia klawiatur: II-I, II-I sub I-P, II-P, II-P super (*) – Transmisja z organów głównych (#) – przedłużenie Trompette 8‘
Żyrandol Mariacki thumb|Żyrandol Mariacki. Gotycki żyrandol Mariacki to pełne przepychu dzieło północnoniemieckie z końca XV w., ukazujące Maryję z Dzieciątkiem pod pozłacanym baldachimem, otoczoną promienistą glorią.
Dzwony Kościół św. Jana dysponuje znakomitym tak historycznie jak i brzmieniowo zestawem 5 dzwonów. Zestaw główny składa się z 3 dużych dzwonów. Największy z nich, Apostelglocke, został odlany w 1436 przez Gherta Klinghe w Bremie i stanowi wybitny przykład sztuki ludwisarskiej czasów, w których powstał. Zestaw pomocniczy stanowią dwa dzwony Schelle (duży i mały). Zestaw uzupełniają 2 dzwony zegarowe.
W porównaniu z pozostałymi kościołami Starego Miasta kościół św. Jana ma najcięższy dzwon (ok. 11,6 t), kościół św. Mikołaja dzwon o najniższej tonacji(a0) natomiast kościół św. Michała największy ilościowo zestaw (10 dzwonów).
Nr. Nazwa Rok odlania Ludwisarnia Średnica(m) Waga(t, ok.) Wysokość tonu(16tel) 1 Apostelglocke 1436 Ghert Klinghe, Bremen 1,9445,204 h0–8 2 Sonntagsglocke 1718 Johann Christoph Ziegener,Lüneburg 3,00 2,500 cis1–2 3 Probeglocke 1607 Paul Voß, Lüneburg 1,35 2,000 e1 –1 4 Große Schelle 1436 Ghert Klinghe, Bremen 0,600 d2 –8 5 Kleine Schelle 1519 Hinrik van Kampen, Lübeck 0,500 e2–4 I Stundenglocke 1516 Hinrik van Kampen, Lübeck II Viertelstundenglocke 1600 Andreas Heineken, Lüneburg
Znane osobistości w historii kościoła Do znanych osobistości, działających przy kościele św. Jana należeli: poprzednik Georga Böhma, organista i kompozytor Christian Flor, sprawujący urząd kantora w latach 1676–1697, zwolniony z urzędu w 1692 superintendent Johann Wilhelm Petersen oraz Johann Christopher Jauch, superintendent w latach 1714–1725.
Znaczenie turystyczne kościoła św. Jana Wszystkie trzy kościoły Starego Miasta w Lüneburgu stanowią wybitne przykłady gotyku ceglanego i jako takie zostały włączone do trasy Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego. Poza godzinami nabożeństw są one otwarte dla zwiedzających.
Zobacz też Europejski Szlak Gotyku Ceglanego
Przypisy
Bibliografia Elmar Peter: Lüneburg – Geschichte einer 1000jährigen Stadt 956−1956., wyd: Museumsverein für das Fürstentum Lüneburg, Lüneburg 1999, . Martin Voigt: St. Johanniskiche Lüneburg., wyd. Deutscher Kunstverlag, München.
Linki zewnętrzne
Jan Lüneburg Lüneburg Jan Lüneburg Jan