Dąbrowa Białostocka (do 1961 Dąbrowa GrodzieńskaZarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast ()..) – miasto w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dąbrowa Białostocka, nad Kropiwną (lewy dopływ Biebrzy), w otulinie Biebrzańskiego Parku Narodowego. Położona w urozmaiconym krajobrazowo paśmie wzgórz morenowych. Ośrodek usługowy regionu rolniczego; drobny przemysł, głównie spożywczy.
Nazwa miejscowości w kontekście regionalizmu Nazwa potoczna tej miejscowości (w tzw. języku prostym, używanym na obszarze Sokólszczyzny) to DubrowaMichał Kondratiuk, Gwarowe nazwy miejscowości Białostocczyzny w układzie alfabetycznym, Białystok 2014, ISBN 978-83-939819-0-8 . Do niej odnosi się potwierdzenie króla Zygmunta I z pierwszej połowy XVI w. nadania ziemi Dubrowy w Ostrowskich Górach bojarowi Kuźmie Horczakowiczowi herbu Hurko. W 1558 r. Horczakowicze oddają Dubrowę królowi w zamian za inne ziemiePraca zbiorowa, Miasta polskie w tysiącleciu, tom 1, str.254, Ossolineum 1965 https://www.google.com/search?sca_esv=3f626f5782a50780&q=Do+niej+odnosi+si%C4%99+potwierdzenie+kr%C3%B3la+Zygmunta+I+z+pierwszej+po%C5%82owy+XVI+w.+nadania+ziemi+Dubrowy+w+Ostrowskich+G%C3%B3rach+bojarowi+Ku%C5%BAmie+Horczakowiczowi.+W+1558r.+Horczakowicze+oddaj%C4%85+Dubrow%C4%99+kr%C3%B3lowi+w+zamian+za+inne+ziemie.&udm=36&source=lnms&fbs=AIIjpHwW-0r_Aj4UyfJvqQzQzjQGITTmC230_MNxN_VvYo5ocBioNjs2eU9dWE6kP5lXYjcp7-u-z7lno7Honqy9ETn-z1PwUXoAITDNawwGpZcUI_TgCgP6e-CVXn9POckmw74hUdojkcDkPzjdJ56ohuiIj5OIWrmdK2thPN_G6-GOOI6DDbRaEhApcdX013scV4xHXpRNPJO-z_dQgi6phR8uuFQB8Q&sa=X&ved=2ahUKEwjkx-fv4ueQAxW0BhAIHd-FAeAQ0pQJegQIGBAB&biw=1366&bih=641&dpr=1.
22 października 2025 roku do rady gminy złożono wniosek o ustanowienie kilku nazw dwujęzycznychWniosek do Rady Gminy w Dąbrowie Białostockiej z dn. 22.X.2025 https://mail.google.com/mail/u/1?ui=2&ik=d708e69c23&attid=0.1&permmsgid=msg-a:r4703390564888543372&view=att&disp=safe&realattid=f_mht9sj8t0&zw, podając jako przykładowe nazwy Dąbrowa Białostocka - Dubrowa, Jałówka - Jałoŭka oraz [tu ostatnie sylaby akcentowane] Sadek - Sadok, Bagny - Bahny (lub Bahne), Grzebienie - Hrabianie. Realizacja tego regionalnego projektu tożsamościowego miałaby skutkować nagrodą dla gminy w kwocie min. 180 tys. zł. Odleglejszym w czasie impulsem dla tej inicjatywy była promocja książki „Mowa prosta mieszkańców gminy Dąbrowa Białostocka” w Urzędzie Miejskim w 2019 rokuKsiążka, której bohaterką jest mowa prosta [WIDEO, FOTO], 10.10.2019 https://isokolka.eu/dabrowa-bialostocka/30819-ksiazka-ktorej-bohaterka-jest-mowa-prosta-wideo-foto [współautor tej książki, Jerzy Białomyzy, obecnie (2025 r.) zasiada w zarządzie powiatu sokolskiego]. i publikacja z serii Dialog pokoleń poświęcona powiatowi sokólskiemuDialog pokoleń. Podlasie – powiat Sokółka, Dom Wydawniczy ELIPSA, 2019 ISBN 978-83-944629-4-0 https://dialogpokolen.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2024/07/Dialog-pokolen.-Podlasie-powiat-Sokolka-2019.pdf. Natomiast bezpośrednim impulsem była inicjatywa mająca na celu promocję języka wilamowskiego dla miasta WilamowiceWilamowice: czy Państwo Polskie uzna język św. Józefa Bilczewskiego?, 01.10.2025 https://misyjne.pl/przerwa-artykul/wilamowice-czy-panstwo-polskie-uzna-jezyk-sw-jozefa-bilczewskiego/, ponownie zwracająca uwagę na to, że nazwy dwujęzyczne po ich wprowadzeniu nikogo już nie bulwersują, a dla przybyszów z głębi lądu stanowią atrakcję turystyczną.
Pozytywny sentyment do języka prostego zaznaczył się także w 1981 roku, kiedy w ówczesnym muzeum etnograficznym w Dąbrowie w opisie eksponatów zaproponowano zachowanie tradycyjnych nazw pochodzących z tzw. języka prostego, aby czas nie zatarł śladów przeszłościSzczerba Stanisław , Aby czas nie zatarł śladów przeszłości, Gazeta Współczesna, Białystok 19-20.01.1982 r.. Mieszkańcy gminy mają też swój udział w internetowym blogu isokolka.eu PA PROSTUhttps://isokolka.eu/blogi/161-pa-prostu, zaś władze sąsiedniej gminy wydały „Słowniczek gwary gminy Suchowola”Walijewska Izabela (red.), Słowniczek gwary Gminy Suchowola. Haworym pa prostu, Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Turystyki, 2012 Suchowola https://isokolka.eu/suchowola/4118-haworym-pa-prostu.
Ogólną prawidłowością w kwestii nazw w językach regionalnych jest to, że kiedy już trudno jest zwykłemu turyście usłyszeć ten język w użyciu… pozostaje lektura dwujęzycznych tablic, tzn. ich rolą jest zarówno wspomóc zachowanie tradycyjnego języka, jak i niejako skompensować, stworzyć przeciwwagę dla jego zanikania; wtedy następuje częściowa "konwersja" zapisów historycznych i niegdyś powszechnego używania tego języka na tablice dwujęzyczne. Trudno obecnie przewidywać, czy miejscowa kultura osiągnie ten etap, zwiększający jej prestiż i zarazem szanse przetrwania, czy zniknie "w skróconym cyklu", tj. bez wspomnianej konwersji na atrakcję turystyczną i na trwały (bo oficjalny) element miejscowej tożsamościPo negacji tego, co dawne, „przeżyte” (nawet z mocą wsteczną, czego przejawy to m.in. wymazanie nazwy Dubrowa z oficjalnej historii gminy i zastępowanie jej - pod tą samą datą 1558 r. - nazwą Dąbrowa), a zarazem po osiągnięciu wyłączności standaryzowanej „ogólnopolszczyzny” w życiu społecznym, powinno nastąpić częściowe cofnięcie tego ruchu (według modelu Hegla - synteza, połączenie dawnego z nowym, choćby symboliczne), niczym akt łaski in extremis wobec lokalnej kultury (baumanowska płynna nowoczesność, kulturowy pluralizm). Niestety, podobne postulaty na Białostocczyźnie spotykają się zwykle (inaczej niż gdzie indziej w Polsce) z tzw. paniką moralną, trudną do przezwyciężenia w rzeczowej dyskusji; tutaj, w warunkach "miejscowej grawitacji", heglowski cykl jest zaburzony..
Historia Prawa miejskie otrzymała w roku 1712, utracone w 1892 roku przez przekształcenie w miasteczkoStatut z 11 czerwca 1892.. Położona była w końcu XVIII wieku na Grodzieńszczyźnie, na zachód od Grodna, na pograniczu Litwy i Korony, w powiecie grodzieńskim województwa trockiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 87.. Po utracie praw miejskich przynależała do gminy Dąbrowa w powiecie sokólskim, od 1918 w województwie białostockim.
13 października 1919 Dąbrowę ponownie zaliczono do miast, włączając do niej równocześnie wsie: Grabowo, Jasionówka, Juryzdyka, Małyszówka i OsmołowszczyznaM.P. z 1919 r. Nr 229, poz. 0..
Podczas okupacji hitlerowskiej odebrano prawa miejskie Dąbrowie, a miasto podzielono w 1944 roku na sześć gromad: Dąbrowa Grodzieńska, Grabowo, Jasionówka, Juryzdyka, Małyszówka i Osmołowszczyzna, które włączono ponownie do gminy Dąbrowa, a więc dezintegrując utworzony w 1919 twór osadniczyJemielity W. (2002). Podziały administracyjne powiatów sokólskiego i dąbrowskiego w latach 1919–2000. „Studia Łomżyńskie”, 13, 2002, s. 119–146.. Stan rzeczy ustawodawstwo polskie usankcjonowało ze znacznym opóźnieniem, bo dopiero 1 stycznia 1951.. Jednak w przeciwieństwie do stanu z 1944, w 1951 roku powołano pięć (nie sześć) gromad, łącząc Dąbrowę z Juryzdyką w jedną gromadę o nazwie Dąbrowa Grodzieńska. Brak zgodności między ustawodawstwem okupacyjnym (funkcjonującym de facto) a polskim (obowiązującym de jure) sprawiło, że Juryzdykę nadal wymieniano jako gromadę w gminie Dąbrowa, także po 1951 rokuWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa..
Jesienią 1954, w związku z reformą administracyjną państwa., Dąbrowa Grodzieńska (z Juryzdyką), Jasionówka i Małyszówka, a także Kirejewszczyzna, weszły w skład nowo utworzonej gromady DąbrowaUchwała Nr 22/V Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu sokólskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 30 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 49).. 1 stycznia 1956 roku gromadę przyłączono do nowo utworzonego powiatu dąbrowskiego w województwie białostockim.. 10 marca 1961 roku Dąbrowa Grodzieńska została przemianowana na Dąbrowę Białostocką.
1 stycznia 1965 gromadę Dąbrowa Białostocka zniesiono w związku z nadaniem jej praw miejskich, w związku z czym Jasionówka, Małyszówka, Juryzdyka i Kirejewszczyzna stały się integralnymi częściami Dąbrowy Białostockiej (w przypadku trzech pierwszych po raz drugi)..
Stan rzeczy utrzymał się zaledwie cztery lata, bo już 1 stycznia 1969 Jasionówkę (z kolonią), Małyszówkę i Kirejewszczyznę wyłączono z Dąbrowy Białostockiej, włączając ją do reaktywowanejUchwała Nr 57/XVI/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z 29 kwietnia 1968 r. w sprawie zmiany granic niektórych gromad oraz ustalenia siedzib niektórych gromadzkich rad narodowych w województwie białostockim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 30 września 1968 r., Nr. 8, Poz. 65). gromady Dąbrowa Białostocka jako samodzielne wsie.. W Dąbrowie pozostała już zatem sama Juryzdyka.
Samodzielnymi wsiami Jasionówka i Małyszówka pozostały zaledwie cztery lata, bo już 1 stycznia 1973 – w związku z kolejną reformą administracyjną kraju. – włączono je po raz trzeci do Dąbrowy Białostockiej.
Powiat dąbrowski przetrwał do 31 maja 1975. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.
Dzieje Dąbrowy Białostockiej i jej okolic przybliżają Kartki z historii. Dąbrowa Białostocka., tom I i II pod red. Tadeusza Ciszkowskiego.
Demografia Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 22,64 km². 31 grudnia 2017 r. miasto miało 5632 mieszkańców.
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Dąbrowy Białostockiej w 2014 roku
Zabytki układ przestrzenny z XVI–XVIII w., nr rej.: 442 z 2.05.1979 zespół kościoła parafialnego, nr rej.: A-579 z 16.02.2015 murowano-kamienny wiatrak holender z 1924 r., nr rej.: 445 z 26.06.1979 wiatrak i stodoła d. majątku dworskiego Kalno.
Transport Osowiec-Twierdza – Goniądz – Suchowola – Dąbrowa Białostocka – Chworościany Sokółka – Dąbrowa Białostocka – Lipsk
Wspólnoty religijne Kościół rzymskokatolicki Parafia św. Stanisława Biskupa Męczennika Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny Parafia św. Apostoła Jana Teologa Świadkowie Jehowy zbór
Sport Dąb Dąbrowa Białostocka – klub piłkarski KS Szczypiorniak Dąbrowa Białostocka – klub piłki ręcznej
Miasta partnerskie Skarszewy KalwariaStrona główna Dąbrowy Białostockiej. Mołodeczno
Galeria
Zobacz też Dąbrowa Białostocka (stacja kolejowa) Synagoga w Dąbrowie Białostockiej Cmentarz żydowski w Dąbrowie Białostockiej
Przypisy
Linki zewnętrzne Historia Żydów w Dąbrowie Białostockiej na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Miasta w województwie podlaskim Kategoria:Miasta ekonomii grodzieńskiej Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku