Chorzele – miasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, w powiecie przasnyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chorzele. Leży nad Orzycem.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa ostrołęckiego.
Były miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoAdolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.. Miasto rządowe Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie przasnyskim, obwodzie przasnyskim województwa płockiegoTabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 68..
Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 3113 mieszkańców.
Przez miasto przebiega droga krajowa nr 57 Bartoszyce – Pułtusk oraz drogi wojewódzkie 614 do Myszyńca i 616 do Ciechanowa. 25 km na północ od miasta zlokalizowany jest międzynarodowy port lotniczy w Szymanach.
W okresie międzywojennym miejscowość byłą siedzibą komisariatu Straży Celnej „Chorzele” oraz ulokowana tu była placówka Straży Celnej „Chorzele”. Następnie stacjonowała w Chorzelach placówka Straży Granicznej I linii „Chorzele”.
Poprawną formą dopełniacza nazwy miejscowości Chorzele jest Chorzel, np. do Chorzel, a nie „Chorzeli”, ani "Chorzelów".
Historia thumb|Pomnik Tadeusza Kościuszki w Chorzelach 1472 – 1542 – 1690 – 1795 – miasto znalazło się w zaborze pruskim XIX w. – rozwój przemysłu, szybki wzrost znaczenia ludności żydowskiej, wielkie targi żywym inwentarzem 1807 – miasto znalazło się w Księstwie Warszawskim 1815 – miejscowość w obszarze Królestwa Polskiego 1863–1864 – miejsce zwycięskich bitew powstańców z wojskami rosyjskimi 1870–1919 – cofnięte prawa miejskie 1905 – Chorzele zamieszkiwało 2 301 Żydów, stanowiąc 57% mieszkańców 1914-1918 – zniszczenia wojenne, które ograniczały rozwój miasta w dwudziestoleciuTomasz Chludziński, Janusz Żmudziński "Mazowsze, mały przewodnik" Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 105 1916 – uzyskanie połączenia kolejowego 1917 – w mieście rozegrała się potyczka między członkami Polskiej Organizacji Wojskowej a niemieckimi żołnierzami. Zakończyła się podpisaniem porozumieniaA. Drwęcki, Działalność Polskiej Organizacji Wojskowej w powiecie przasnyskim w latach 1916-1918" Zeszyty Naukowe OTN" 1989, nr. 3, s. 22. 23 sierpnia 1920 - odbywa się Bitwa pod Chorzelami, w wyniku której Brygada Syberyjska ponosi porażkę a wojsko sowieckie wzięło do niewoli wielu mieszkańców W okresie międzywojennym stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej. 1939–1945 – wcielenie do III Rzeszy, całkowita eksterminacja ludności żydowskiej 21 lutego 1941 r. w wyniku donosu Bolesława Kruppego aresztowano i następnie umieszczono w obozie w Działdowie dziewięcioro mieszkańców Chorzel (Edwarda Czaplickiego, Czesława Dańkowskiego, Jana Ferenca, Mieczysława Kobylińskiego, Czesława Kosielskiego, Jana Szczepkowskiego, Mariana Sztukierta, Adama Rykowskiego i Helenę Kosińską). Z całej grupy przeżyła jedynie Helena Kosińska, którą przeniesiono do KL Ravensbrück. 20 stycznia 1945 – zajęcie Chorzel przez radzieckie oddziały 32 Dywizji Kawalerii 3 Armii 1945 – w grudniu oddział podziemia niepodległościowego rozbił areszt Milicji Obywatelskiej i uwolnił 14 żołnierzy podziemiaTadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944–1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 242. 1975 – gmina Chorzele w ramach województwa ostrołęckiego od 1999 r. w ramach powiatu przasnyskiego (woj. mazowieckie)
Demografia Liczba ludności
Piramida wieku 690x480px Źródło: Chorzele w liczbach.
Polityka Burmistrzowie: Ludwik Rogowski (1990-1994) Krzysztof Nieliwodzki (1998-1999) Janusz Nidzgorski (1999-2002) Andrzej Krawczyk (2002-2006) Wojciech Kobyliński (2006-2010) Beata Szczepankowska (2010-2024) Eliasz Kostrzewa (od 2024)
Gospodarka
Transport Chorzele posiadają obecnie połączenie kolejowe z Ostrołęką, które reaktywowano 11 czerwca 2023 roku po 22 latach od zawieszenia, a od 15 grudnia 2024 roku istnieje również połączenie z Olsztynem. Stacja kolejowa znajduje się w północno-wschodniej części miasta.
14 czerwca 2026 roku wprowadzono 2 pary połączenia dalekobieżnego PKP Intercity „Orzyc” i „Omulew” relacji Białystok – Olsztyn przez stację w Chorzelach. Jest to pierwsze połączenie kolejowe dalekobieżne w tym mieście po 34 latach.
Chorzele posiadają również dość dobrze rozwinięte połączenia autobusowe. Miasto posiada bezpośrednie połączenie autobusowe z Warszawą, Olsztynem, Przasnyszem, Ciechanowem, Ostrołęką, Szczytnem, Mrągowem i Nidzicą.
Architektura Zabytki thumb|Kościół Trójcy Przenajświętszej kościół Trójcy Przenajświętszej z 1878-1930 niedziałający, drewniany wiatrak z XIX wieku pomnik Tadeusza Kościuszki Synagoga w Chorzelach cmentarz żydowski z XIX wieku, zdewastowany podczas okupacji niemieckiej
Kultura W Chorzelach odbywają się różne wydarzenia związane przede wszystkim z folklorem i kulturą mazowsza i kurpiów. Dużą popularnością cieszą się coroczne Dni Chorzel. Ponadto organizowane są konkursy plastyczne, recytatorskie i festiwal piosenki. W mieście działa Biblioteka Publiczna. Odbywają się również zawody strażackie i wędkarskie.
Religia Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Mikołaja. Świadkowie Jehowy: zbór Chorzele (Sala Królestwa ul. Zarębska 31 lok. 1).
Ludzie związani z Chorzelami
Zobacz też Chorzele (stacja kolejowa) Powrót do ojczyzny – niemiecki film propagandowy kręcony w Chorzelach
Przypisy
Linki zewnętrzne
Urząd Miasta i Gminy Chorzele Historia Żydów w Chorzelach na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie) Kategoria:Miasta rządowe Królestwa Kongresowego (województwo płockie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku Kategoria:Miasta w województwie mazowieckim