right|150px|thumb|Władysław Gomułka – I sekretarz Komitetu Centralnego PZPR w latach 1956–1970

Plan Gomułki – projekt dotyczący zatrzymania zimnowojennego wyścigu zbrojeń (zbrojeń jądrowych i termojądrowych) w Europie Środkowej, obejmująca Polską Rzeczpospolitą Ludową, Czechosłowację, Niemiecką Republikę Demokratyczną oraz Republikę Federalną Niemiec). W odpowiedzi na zarzuty państw NATO wobec poprzedzającego go planu Rapackiego, plan Gomułki nie miał naruszać równowagi militarnej.

Historia i założenia planu Koncepcja została ogłoszona 29 lutego 1964 jako memorandum rządu PRL, natomiast jej polityczne sformułowanie przedstawił I sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Władysław Gomułka w przemówieniu wygłoszonym 28 grudnia 1963 na wiecu w Płocku. Inicjatywa stanowiła modyfikację wcześniejszego planu Rapackiego.

Konkretna propozycja została zaprezentowana w memorandum rządowym z 29 lutego 1964, które wystosowano do rządów USA, Kanady, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, RFN, ZSRR, Czechosłowacji i NRD. Przewidziano również możliwość przystąpienia innych zainteresowanych państw do tej strefy.

Projekt zakładał utrzymanie istniejącego w momencie jego ogłoszenia poziomu uzbrojenia w broń jądrową i termojądrową na wskazanym obszarze, z możliwością jego rozszerzenia na inne państwa europejskie. Państwa posiadające siły zbrojne na tym terytorium miały zobowiązać się do nieprodukowania, nieprzemieszczania, niewprowadzania ani nieprzekazywania broni jądrowej i termojądrowej innym podmiotom oraz do nieprzyjmowania jej od innych państw.

Plan przewidywał również ustanowienie systemu kontroli oraz gwarancji przestrzegania przyjętych zobowiązań. Inicjatywa była jedną z polskich propozycji mających na celu zmniejszenie napięć międzynarodowych i wzmocnienie bezpieczeństwa w Europie Środkowej. Spotkała się z zainteresowaniem części opinii publicznej i była elementem szerszej debaty międzynarodowej dotyczącej rozbrojenia, w tym prac nad częściowym zakazem prób z bronią jądrową. Plan zamrożenia zbrojeń nie spotkał się z takim zainteresowaniem, jak plan Rapackiego. Reakcje na niego również były zbliżone – blok wschodni poparł tę propozycję, zaś państwa NATO nie zgodziły się na jego akceptację.

Zobacz też plan Rapackiego plan Jaruzelskiego

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Inicjatywy dyplomatyczne Kategoria:Władysław Gomułka Kategoria:Polityka zagraniczna Polski Ludowej Kategoria:Propaganda PRL Kategoria:1963 w Polsce