Grujecznik (Cercidiphyllum) – rodzaj roślin należący do monotypowej rodziny grujecznikowatych (Cercidiphyllaceae). Rodzaj obejmuje dwa, podobne do siebie, gatunki drzew występujące w Chinach, południowej Korei i Japonii. W całym zasięgu rodzaju spotykany jest grujecznik japoński (C. japonicum), podczas gdy grujecznik wspaniały (C. magnificum) rośnie tylko na obszarach górskich na Honsiu. Grujeczniki rosną na glebach wilgotnych, zwykle na obszarach górskich, grujecznik japoński rośnie także na nizinach, ale wówczas na głębokich, żyznych glebach. Rodzaj ze skamieniałości znany jest także z Europy i Ameryki Północnej. Drzewa szybko rosną za młodu, osiągając po 5 latach ok. 4 m wysokości, po 50 latach ok. 20 m. Znane są bardzo stare okazy grujecznika japońskiego. W Japonii jest to najbardziej okazałe drzewo liściaste.
Współcześnie grujeczniki bywają uprawiane jako ozdobne i łatwe w uprawie drzewa, zwłaszcza japoński, choć wymagają żyznego, wilgotnego i osłoniętego stanowiska. Ajnowie wykorzystywali grujecznika do wyrobu dłubanek i broni. W Japonii z bardzo trwałego drewna grujeczników wyrabia się meble i panele.
Nazwa łacińska rodzaju, Cercidiphyllum, oznacza rośliny o liściach podobnych do liści judaszowca (Cercis).
Morfologia Pokrój Drzewa osiągające ponad 40 m wysokości. Wytwarzają długopędy i krótkopędy. Na tych drugich wyrasta pojedynczy liść i kwiatostan. Krótkopędy i liście wyrastają naprzeciwlegle lub nieznacznie skrętolegle. Liście Opadające jesienią (wcześnie i efektownie się przebarwiają na żółto, pomarańczowo i czerwono). Liście są ogonkowe, u nasady z odpadającymi przylistkami. Liście są dimorficzne – na długopędach wyrastają naprzeciwlegle lub czasem w okółkach po trzy, ich blaszki są eliptyczne do szerokojajowatych, całobrzegie lub piłkowane, użyłkowane pierzasto. Liście krótkopędów są użyłkowane dłoniasto, są szeroko sercowate lub nerkowate, karbowane i zwykle są pojedyncze, ew. skrętoległe. Kwiaty Drobne, zebrane w gęste, skrócone grona, zwykle pojawiają się przed liśćmi. Kwiaty są jednopłciowe (rośliny są rozdzielnopłciowe) i pozbawione okwiatu. W gęstych kwiatostanach męskich trudno wyróżnić pojedyncze kwiaty – znajduje się w nich ok. 15 do 40 pręcików ze zwisającymi nitkami, czerwonymi lub różowymi pylnikami i przysadkami. W kwiatostanach na roślinach żeńskich znajduje się 2–7 owocolistków stanowiących najwyraźniej osobne kwiaty, bowiem każdy wsparty jest przysadką. Owocolistki są wydłużone, z długim purpurowym znamieniem i wydłużoną szyjką słupka. W owocolistkach rozwija się po 15–30 anatropowych zalążków. Owoce Mieszki zawierające liczne, drobne, spłaszczone i oskrzydlone nasiona.
Systematyka thumb|Cercidiphyllum magnificum 'Pendulum' thumb|Przebarwiające się jesienią liście grujecznika japońskiego Pozycja rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2017) Grujecznikowate wraz z siostrzaną rodziną Daphniphyllaceae stanowią grupę siostrzaną dla oczarowatych (Hamamelidaceae) w obrębie rzędu skalnicowców.
Podział rodzaj: grujecznik Cercidiphyllum Siebold & Zucc. grujecznik japoński C. japonicum – występuje w całym zasięgu rodzaju. Wielopniowe drzewo o wysokości do 30 m w naturze, zazwyczaj mniejsze w uprawie. grujecznik wspaniały C. magnificum – gatunek endemiczny dla centralnego Honsiu, gdzie rośnie na wyższych wysokościach niż grujecznik japoński. Małe drzewo do 10 m wysokości.
Gatunki wymarłe, znane ze skamielin: †Cercidiphyllum crenatum †Cercidiphyllum obtritum
Przypisy
Kategoria:Grujecznikowate