thumb|Boje i marsze 1 ksap z 5 batalionu saperów w 1920 thumb|Boje i marsze 2 ksap z 5 batalionu saperów w 1920 thumb|Boje i marsze 3 ksap z 5 batalionu saperów w 1920 thumb|Boje i marsze 4 ksap z 5 batalionu saperów w 1920 thumb thumb thumb

5 Batalion Saperów (5 bsap) – oddział saperów Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Batalion (pułk) był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniającą zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów saperów. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Krakowie. W 1939 roku, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.

Formowanie i zmiany organizacyjne 9 czerwca 1921 w Krakowie z połączenia 6 batalionu saperów majora Ignacego Landau, 21 batalionu saperów kapitana Karola Czarneckiego i 23 batalionu saperów kapitana Zdzisława Groele został sformowany 5 pułk saperówSaperzy II Rzeczypospolitej strona 38.

15 września 1925 nad brzegiem Wisły naprzeciwko Bielan odebrał sobie życie wystrzałem z rewolweru porucznik Zenon Janowczyk, odznaczony Krzyżem Walecznych (dwukrotnie). Tuż po śmiertelnym strzale zwłoki denata wpadły do rzeki, lecz zostały natychmiast przez rybaków wydobyte...

W listopadzie 1929 jednostka została przeformowana w 5 batalion saperów i podporządkowana dowódcy 4 Brygady Saperów. Wiosną 1934, po kolejnej reorganizacji wojsk saperskich, batalion został podporządkowany dowódcy 2 Brygady Saperów w Krakowie, a na początku grudnia 1934 włączony w skład 2 Grupy Saperów.

W styczniu 1935 roku na bazie batalionu została sformowana 23 kompania saperów.

Organizacja batalionu saperów w 1929 dowództwo: dowódca /płk/, zastępca dowódcy, drużyna dowódcy stan osobowy – 3 oficerów, 3 podoficerów, 2 pracowników cywilnych, kwatermistrzostwo: kwatermistrz /ppłk – mjr/, oficer mobilizacyjny, oficer administracyjno–materiałowy, oficer żywnościowy, płatnik, personel pomocniczy, stan osobowy wynosił – 7 oficerów, 14 podoficerów, 4 urzędników wojskowych, kompania administracyjna: dowódca /kpt./, drużyna dowódcy, pluton administracyjny (dwie drużyny), pluton taborowy (trzy drużyny) stan osobowy – 1 oficera, 7 podoficerów i 57 żołnierzy, pluton łączności: dowódca /kpt./, zastępca dowódcy, dwie drużyny stan etatowy liczył – 1 oficera, 4 podoficerów i 20 szeregowców kompania saperów: dowódca /kpt./, drużyna dowódcy, trzy plutony (po trzy drużyny saperskie) stan liczebny kompanii wynosił – 5 oficerów, 13 podoficerów oraz 102 saperów kompania szkolna: dowódca /mjr/, drużyna dowódcy, cztery plutony szkolne (po trzy drużyny każdy) stan osobowy wynosił 5 oficerów, 14 podoficerów i 120 elewów pluton miotaczy ognia: dowódca, sekcja taborowa, dwie drużyny stan osobowy wynosił – 2 oficerów, 2 podoficerów i 50 żołnierzy park saperski: komendant /kpt./, zastępca komendanta, personel – kancelaryjny, magazynowy, warsztatowy stan osobowy wynosił – 2 oficerów, 3 podoficerów oraz 8 pracowników cywilnych wojska Ogółem batalion liczył 799 osób, w tym 41 oficerów, 103 podoficerów, 655 szeregowców oraz 15 pracowników cywilnychSaperzy Polscy 1918-1939 s. 79.

Działania pułku/batalionu w okresie pokoju Najważniejszymi pracami krakowskich saperów w dwudziestoleciu międzywojennym było: 1921 gaszenie pożarów leśnych na terenie województwa krakowskiego i śląskiego, 1922 obrona mostów w województwie krakowskim zagrożonych wskutek zatorów lodowych, 1922 początek budowy drogi górskiej na Halę GąsienicowąPolska Zbrojna z 4 sierpnia 1925 r. str.4, 1923 obrona kopalni „Saturn” przed powodzią, 1923 budowa tamy na rzece Brynicy pod Sosnowcem 1923 gaszenie pożarów leśnych na terenie województwa krakowskiego i śląskiego, 1923 początek budowy schroniska „Murowaniec” na Hali GąsienicowejPolska Zbrojna z 16 lipca 1925 r. str.4, 1924 sypanie Kopca Kościuszki w Racławicach, 29 czerwca – 4 lipca 1925 akcja przeciwpowodziowa w dorzeczu Wisły na terenie województwa krakowskiego„Polska Zbrojna” Nr 201 z 24 lipca 1925 r. s. 4. 1925 zakończenie budowy drogi i schroniska „Murowaniec” na Hali Gąsienicowej, 1927 akcja ratunkowa podczas wybuchu prochowni w Witkowicach, 1928 budowa mostu na rzece Niemen we wsi Mikołajewszczyzna, 1928 gaszenie pożaru lasu pod Zakopanem, 16 sierpnia 1929 budowa mostu długości 52,80 m na rzece Śmierć w miejscowości Łachwa, październik 1930 budowa mostu długości 124,80 m na rzece Horyń w miejscowości Wielbowno, 1934 akcja przeciwpowodziowa w południowej Polsce oraz odbudowa szeregu zerwanych mostów, 1938 budowa prywatnej drogi do willi Ministra Spraw Wojskowych, generała dywizji Tadeusza Kasprzyckiego w Zakopanem.

Mobilizacja batalionu 5 batalion saperów był jednostką mobilizującą. W 1939 sformowanymi jednostkami były: w mobilizacji alarmowej: batalion saperów typ I nr 65 dla Armii „Kraków” pluton mostowy 4-tonowy nr 65 dla Armii „Kraków” batalion saperów typ IIb nr 6 dla 6 Dywizji Piechoty batalion saperów typ IIb nr 21 dla 21 Dywizji Piechoty zmotoryzowana kompania saperów nr 51 dla 1 Brygady Strzelców Górskich (weszła w skład GO „Śląsk”) – dowódca kpt. inż. Edward Sarosiek samodzielna kompania saperów nr 75 dla 55 Dywizji Piechoty (rezerwowej) – dowódca kpt. Czesław Wójtowicz rezerwowa kompania saperów nr 151 dla Armii „Kraków” – kpt. sap. rez. inż. Zdzisław Rychlik †19 IX 1939 Stary Zamość rezerwowa kompania saperów nr 152 dla Armii „Kraków” pluton parkowy saperów nr 51 pluton parkowy saperów nr 52 pluton parkowy saperów nr 53 lekka kolumna pontonowa typ I nr 151 skład kolumny: 2 plutony po 60 mb mostu nośności 5 lub 8 ton na pontonach stalowych razem 120 mb mostu. 3 oficerów, ok. 250 podoficerów i saperów. ponadto kolumna posiadała ok. 300 koni. Szefostwo Fortyfikacji typ II „Kraków” dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 51 dla Armii „Kraków” w I rzucie mobilizacji powszechnej: rezerwowa kompania saperów nr 153 dla Armii „Kraków” rezerwowa kompania saperów nr 154 dla Armii „Kraków” rezerwowa kompania saperów nr 155 dla Armii „Kraków” (GO „Śląsk”) rezerwowa kompania saperów nr 156 dla Armii „Kraków” rezerwowa kompania saperów nr 157 dla Armii „Kraków” rezerwowa kompania saperów nr 158 dla Armii „Kraków” dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 52 dla Armii „Kraków” (GO „Bielsko”) w II rzucie mobilizacji powszechnej: batalion saperów typ IIb nr 55 dla 45 Dywizji Piechoty (rezerwowej) lekka kolumna pontonowa typ II nr 152 skład kolumny: 2 plutony po 30 – 45 mb mostu nośności 4 lub 7 ton na pontonach stalowych razem od 60 do 90 mb mostu. 3 oficerów, ok. 200 podoficerów i saperów. ponadto kolumna posiadała ok. 250 koni. kompania marszowa saperów nr 51 Ośrodek Zapasowy Saperów Nr 3

Żołnierze jednostki

Dowódcy pułku płk Jan Fogel (1921 – 1922) płk Norbert Rustowski (1922 – VII 1924Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 lipca 1924 r., Nr 69, s. 399.) płk Włodzimierz Dziakiewicz (VII 1924Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 lipca 1924 r., Nr 69, s. 397. – 1925Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 listopada 1925 r., Nr 119, s. 640.) ppłk/płk SG Ignacy Boerner (XI 1925Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 listopada 1925 r., Nr 119, s. 642. – 1928Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 stycznia 1928 r., Nr 2, s. 5.) ppłk dypl. Wiktor Batycki (I 1928Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 stycznia 1928 r., Nr 2, s. 6. – III 1929Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 marca 1929 r., Nr 5, s. 91.)

Dowódcy batalionu mjr Jan Wańkowicz (p.o. 1929 – III 1932Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1929 r., Nr 6, s. 238.) ppłk dypl. Czesław Pawłowicz (III 1932Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1932 r., Nr 6, s. 249. – 1934Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 266.) ppłk Ryszard Jaworowski (1934Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 278. – 1938) ppłk dypl. Władysław Weryho (XI 1938 – 3 IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku i batalionu (od 1938 I zastępca dowódcy batalionu) ppłk Zdzisław Zahaczewski (od XI 1922)Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr. 47 z 25 listopada 1922 str. 553 major Otton Karol Liszka – zastępca dowódcy pułku w 1925 r. major Kazimierz Hornoff – zastępca dowódcy pułku w 1925 rokuDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr. 140 z 31 grudnia 1925 mjr Tadeusz Bisztyga (1925–1928Rocznik oficerski 1928, s. 573.) mjr Jan Wańkowicz mjr Władysław Czarniawski – zastępca dowódcy od III 1932Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1929 r., Nr 6, s. 225. mjr Edward Marian Peristy (od IV 1934)Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 11 z 17 czerwca 1934 s.166 mjr Antoni Pecha (1939)

Kawalerowie Virtuti Militari Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari:

Lista odznaczonych Krzyżem Walecznych

Obsada personalna w 1939 roku Organizacja pokojowa i obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku:

dowódca batalionu - ppłk dypl. Władysław Weryho I zastępca dowódcy batalionu – mjr Antoni Pecha adiutant - por. Stefan Paradowski oficer sztabowy ds. wyszkolenia - por. Aleksander Koślacz lekarz medycyny – por. lek. Marian Piotrowski II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Możdżeń oficer mobilizacyjny – kpt. Feliks Aleksander Krzysztof Zachariasiewicz († 1940 Katyń) z-ca oficera mobilizacyjnego – por. Julian Feliks Folik oficer administracyjno-materiałowy – por. Jan Łukasiewicz († 1940 Charków) oficer gospodarczy – kpt. int. Jan Sadowski dowódca kompanii gospodarczej – ppor. Józef Pawłowski († 1940 Katyń) oficer żywnościowy – chor. Józef Pietruszczak

komendant parku – por. Czesław Józef Pawłowski zastępca komendanta - vacat dowódca kompanii specjalnej – por. Leon Bronisław Fuhrmann → dowódca 2 kompanii 55 bsap dowódca plutonu łączności - vacat dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Leon Bronisław Fuhrmann dowódca kompanii szkolnej – kpt. dypl. Leonard Matrybiński → szef Oddziału IV Sztabu SGO „Narew” instruktor – ppor. Janusz Jezierski instruktor – ppor. Kazimierz Witkowski instruktor – ppor. Wojciech Janusz Zippel → oficer materiałowy 21 bsap († 1940 Katyń)

dowódca 1 kompanii – por. Wacław Boguszewski → dowódca 2 kompanii 65 bsap instruktor – ppor. Roman Jan Kozłowski instruktor – ppor. Feliks Twardowski → dowódca plutonu w 21 bsap instruktor – Witold Zygmunt Wierzchowski

dowódca 2 kompanii – kpt. Bohdan Weryński instruktor – ppor. Jan Uchto instruktor – chor. Jan Orłoś dowódca plutonu mechanicznego – ppor. Józef Pawłowski

dowódca 3 kompanii – kpt. Antoni II Zieliński instruktor – ppor. Kazimierz Jan Kęsicki instruktor – ppor. Henryk Tadeusz Kubski

dowódca 4 kompanii zmotoryzowanej – kpt. mgr Zenon Schreyer → dowódca 55 bsap instruktor – ppor. rez. – Kalarus Tadeusz Józef → adiutant 55 bsap instruktor – chor. Aubek Kazimierz

Oddelegowani na kurs: por. Placyd Chomicki ppor. Bronisław Kucharski

Żołnierze batalionu – ofiary zbrodni katyńskiej

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum KatyńskiegoKsięgi Cmentarne – biogramy oficerów.