Szymon Laks (ur. 1 listopada 1901 w Warszawie, zm. 11 grudnia 1983 w Paryżu) – kompozytor, dyrygent, pianista, pisarz, tłumacz pochodzenia żydowskiego.
Urodził się w Warszawie w rodzinie zasymilowanych Żydów polskich. Przez dwa lata studiował matematykę na Uniwersytecie Wileńskim i Warszawskim. W 1921 r. wstąpił do Konserwatorium Warszawskiego, gdzie uczył się harmonii oraz kontrapunktu i kompozycji. W latach 1927–1929 kontynuował studia muzyczne w paryskim Conservatoire National pod kierunkiem Paula Vidalа (kompozycja) i Henri Rabauda (dyrygentura). Był członkiem Stowarzyszenia Młodych Muzyków Polaków w Paryżu i uczestniczył w jego pracach. W swoich kompozycjach Szymon Laks łączył różne gatunki muzyczne, szukając nowej jakości na styku muzyki popularnej i poważnej. W jego utworach, szczególnie pieśniach, słychać inspirację bluesem, jazzem oraz folklorem polskim i żydowskim. W pierwszej połowie lat 30. współpracował z Aleksandrem Fordem, dla którego napisał muzykę do filmów Sabra (1933) oraz Przebudzenie (1934).
thumb|Formularz rejestracyjny Szymona Laksa jako więźnia w nazistowskim obozie koncentracyjnym w Dachau W 1941 r. Szymon Laks został aresztowany i internowany w obozie pod Orleanem. Deportowany w lipcu 1942 r. do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau (nr obozowy 49543), przeżył tam ponad dwa lata. Był kopistą i kapelmistrzem obozowej orkiestry męskiej. W październiku 1944 r. został przewieziony do obozu w Dachau (KL), gdzie doczekał wyzwolenia przez armię amerykańską. Do Paryża powrócił w maju 1945 r. Swoje obozowe przeżycia, w tym przede wszystkim pracę w obozowej orkiestrze, opisał w książce Musiques d’un autre monde (Paryż 1947), a następnie w Grach oświęcimskich (Londyn 1979, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau 1998). W okresie powojennym kontynuował twórczość muzyczną.
W latach 70. poświęcił się działalności pisarskiej i przekładowej. Jego pełne żywych intelektualnie polemik, analiz i komentarzy książki Epizody, epigramy, epistoły (1976), Poloniki, polemiki, polityki (1977), Słowa i antysłowa (1978), Gry oświęcimskie (1979), Szargam świętości (1980), Dziennik pisany w biały dzień (1981), Taryfa ulgowa kosztuje drożej (1982), Moja wojna o pokój (1983) oraz Kultura z cudzysłowem i bez (1984) wydawała londyńska Oficyna Poetów i MalarzyAndré Laks O moim ojcu Szymonie Laksie..
Główne dzieła muzyczne Szymona Laksa Kwartety smyczkowe I–V (1928, 1932, 1946, 1962, 1964) Mała suita na kwartet smyczkowy (1929) Kwintet na instrumenty dęte (1929) Sonata Concertante na skrzypce i fortepian (1929) Sonata na wiolonczelę i fortepian (1932) 3 utwory koncertowe na wiolonczelę i fortepian (1933) Suita polska na skrzypce i fortepian (1935) Trio fortepianowe (1950) Concerto da Camera na fortepian, 9 instrumentów dętych i perkusję (1963) Dialog na dwie wiolonczele (1964) Concertino na trio dęte (1965) Kwintet fortepianowy na motywach polskiej muzyki ludowej (1967) Suite concertante na puzon i fortepian (1969) Chorale na 4 puzony (1973) Farys – poemat symfoniczny (1924) Symfonia (1924) Scherzo (1925) Blues symfoniczny (1928) Sinfonietta na orkiestrę smyczkową (1936) 3 polonezy warszawskie (1947) Poemat na skrzypce i orkiestrę (1954) Symfonia na orkiestrę smyczkową (1964) L’hirondelle inattendue – opera buffa (1965) 3 pieśni do wierszy J. Tuwima (1938) Passacaille – vocalise (1946) 8 ludowych pieśni żydowskich (1947) 3 pieśni do tekstów W.M. Berezowskiej (1960) Elegia żydowskich miasteczek do tekstu A. Słonimskiego (1961) Pieśni do tekstów J. Tuwima, J. Iwaszkiewicza i M. Jastruna (1961–63) Portrait de l’oiseau-qui-n’existe-pas (1964) 5 melodii do tekstów J. Tuwima (1968) Sonate breve na klawesyn (1947) Suita w dawnym stylu na klawesyn lub fortepian (1973) Sonatina (1928) Blues (1945) Ballada (1949)
Muzyka filmowa Sabra (1933) Przebudzenie (1934)
Przypisy
Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Polonia w Paryżu Kategoria:Internowani we Francji w czasie II wojny światowej Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Dachau Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Zmarli w 1983 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady