mały|Eparchia wołyńska na tle podziału administracyjnego UKP PM Eparchia wołyńska – jedna z eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Jej ordynariuszem jest biskup (od 2019 r. arcybiskup) łucki i wołyński Nataniel (Krykota). Od 1992 funkcję soboru pełni cerkiew Opieki Matki Bożej w ŁuckuA. Petrovska, Ostoja prawosławia, Przegląd Prawosławny, nr 5 (299), maj 2010, , s.66.
Historia Eparchia wołyńska jest kontynuatorką tradycji eparchii łucko-ostrogskiej, powstałej najpóźniej w 1288. W 1596 stojący na jej czele biskup Cyryl Terlecki podpisał akt unii brzeskiej. W 1625, po reorganizacji struktur Kościoła unickiego w Rzeczypospolitej eparchie łucko-ostrogska i włodzimierska zostały połączone, dając początek eparchii wołyńskiej. Od 1625 na jej terytorium działała równolegle eparchia prawosławna. W latach 1712–1795 pozostawała ona jednak bez zwierzchnika. W wymienionym roku, po III rozbiorze Polski, władze rosyjskie skierowały do eparchii biskupa Warłaama (Szyszackiego). Znaczny wzrost liczby cerkwi i wiernych struktury został odnotowany po likwidacji Kościoła unickiego w zaborze rosyjskim po 1839. Eparchia obejmowała obszar całego Królestwa Polskiego do wyodrębnienia z niej eparchii warszawskiej i nowogieorgijewskiejP. Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815–1915. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1991, s. 40.. Na początku XX wieku w ramach eparchii wołyńskiej działało ok. dwóch tysięcy cerkwi.
Na skutek zmian granicznych ustalonych przez traktat ryski w niepodległej Polsce znalazła się znaczna część eparchii wołyńskiej, która od tej pory jako diecezja wołyńska pozostawała pod zarządem Kościoła prawosławnego w Polsce, od 1924 autokefalicznego.
18 sierpnia 1941 duchowieństwo tejże diecezji postanowiło zwrócić się do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego o przyjęcie w jego jurysdykcję, wbrew stanowisku metropolity warszawskiego i całej Polski Dionizego (Waledyńskiego). W rezultacie konfliktu między hierarchami PAKP na Wołyniu zaczęły działać dwie zwalczające się wspólnoty: Ukraiński Autonomiczny Kościół Prawosławny uznawany przez Patriarchat Moskiewski, oraz niekanoniczny Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny. Stojący na czele tego pierwszego metropolita Aleksy zginął w maju 1943 w zasadzce w Smydze, o której zainspirowanie podejrzewany był lider autokefalistów, metropolita Polikarp (Sikorski). Ten ostatni w 1944 wyjechał z Łucka i udał się na emigrację. Na przyłączonym do ZSRR Wołyniu przywrócona została kanoniczna zależność od Patriarchatu Moskiewskiego. Pierwszym biskupem wołyńskim w nowej rzeczywistości politycznej został biskup Pitirim (Swiridow). W 1945 eparchia została przemianowana na wołyńsko-rówieńską z zachowaniem katedry biskupiej w Łucku. Soborem katedralnym pozostawał sobór Świętej Trójcy w Łucku. Między rokiem 1960 a 1980 szereg cerkwi eparchii zostało zamkniętych z polecenia władz radzieckich, zlikwidowano również wszystkie podległe jej klasztory, zaś w 1964 seminarium duchowne w Łucku. Sytuacja ta zmieniła się dopiero po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości.
W 1990 eparchia wołyńsko-rówieńska została rozdzielona na dwie: rówieńską i wołyńską, której granice pokrywały się z granicami obwodu wołyńskiego. W 1991 eparchia liczyła 431 parafii, na nowo prowadziła seminarium duchowne oraz dzieliła się na 16 dekanatów. W 1992, po ogłoszeniu autokefalii przez niekanoniczny Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego, w Łucku doszło do konfliktu między wiernymi wspierającymi autokefalię oraz tymi, którzy pragnęli pozostać w jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego. 12 sierpnia 1992 władze miejskie przekazały Patriarchatowi Kijowskiemu sobór Trójcy Świętej w Łucku oraz seminarium duchowne. W związku z tym biskup wołyński Bartłomiej (Waszczuk) poprosił o przeniesienie na inną katedrę, na jego miejsce Synod Kościoła skierował biskupa chmielnickiego i kamieniecko-podolskiego Nifonta (Sołoduchę). Soborem eparchialnym stała się jedyna cerkiew w Łucku, która pozostała w rękach zwolenników Patriarchatu Moskiewskiego – cerkiew Opieki Matki Bożej.
W 1996 Święty Synod Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego podjął decyzję o podziale eparchii wołyńskiej na łucko-berestecką i włodzimiersko-wołyńską. 27 lipca tego samego roku decyzja ta została częściowo zmieniona – zachowano postanowienie o podziale jednostki, jednak eparchii łucko-beresteckiej pozostawiono tradycyjną nazwę wołyńska.
BiskupiВолынская епархия Warłaam (Szyszacki), 1795–1805 Daniel (Natton-Michajłowski), 1806–1813 Stefan (Romanowski), 1813–1828 Ambroży (Moriew), 1828–1832 Innocenty (Sielnokrinow-Korowin), 1832–1840 Nikanor (Klemientjewski), 1840–1843 Antoni (Pawlinski), 1860–1862 Agatangel (Sołowjow), 1866–1877 Dymitr (Murietow), 1876–1882 Tichon (Pokrowski), 1882–1885 Palladiusz (Gankiewicz), 1885–1889 Modest (Strilbyćkyj), 1889–1902 Antoni (Chrapowicki), 1902–1914 Eulogiusz (Gieorgijewski), 1914–1919 Tadeusz (Uspienski), 1919–1922, locum tenens Awerkiusz (Kiedrow), 1922–1929, według innego źródła 1922–1930Правящие архиереи Maksym (Rubierowski), 1929–1934, według innego źródła był tylko locum tenens w latach 1924–1925 Filaret (Linczewski), 1934–1937 Mikołaj (Jaruszewicz), 1940–1941 Mikołaj (Czufarowski), 1944–1946 Warłaam (Borisewicz), 1946–1948 Pankracy (Kaszperuk), 1948–1952 Palladiusz (Kaminski), 1952–1956 Pankracy (Kaszperuk), 1956–1962 Metody (Menzak), 1962–1964 Leoncjusz (Gudimow), 1964–1965 Damian (Marczuk), 1965–1986 Warłaam (Iljuszenko), 1986–1990 Bartłomiej (Waszczuk), 1990–1992 Nifont (Sołoducha), 1992–2016 Nataniel (Krykota), od 2016
Dekanaty
Monastery Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Czartorysku, męski Monaster Spotkania Pańskiego w Michnówce, żeński Monaster Świętej Trójcy w Starosielu, żeński
Przypisy
*