mały|Zamek w Wiśniczu Nowy Wiśnicz (do 10 grudnia 1965 Wiśnicz Nowy.) – miasto w woj. małopolskim, w powiecie bocheńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nowy Wiśnicz. Położone jest na Pogórzu Wiśnickim przy drodze wojewódzkiej nr 965 z Bochni do Limanowej, w odległości 8 km od Bochni.
Nowy Wiśnicz uzyskał lokację miejską w 1616 roku, zdegradowany w 1934 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1995 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 56–57.. W latach 1976–1982 miejscowość była siedzibą gminy Nowy Wiśnicz-Lipnica. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do woj. tarnowskiego.
Historia mały|Plan Wiśnicza z czasów potopu szwedzkiego W XII wieku Nowy Wiśnicz był notowany jako wieś klasztorna. W XIV wieku był własnością Kmitów, a następnie Lubomirskich. Prawa miejskie otrzymał w 1616 roku za sprawą Stanisława Lubomirskiego. W założonym przez siebie mieście Lubomirski ufundował barokowy kościół farny i ratusz. Jako wotum za zwycięstwo pod Chocimiem w 1621 r. na wzgórzu obok zamku Stanisław wybudował klasztor karmelitów bosych. Znaczną część drewnianej zabudowy miasta strawił wielki pożar 3 lipca 1863List Jana Matejki z 12/13 VII 1863 roku opisujący Wiśnicz po pożarze..
W maju 2020 roku za pomnik historii uznany został zespół architektoniczno-krajobrazowy położony na obszarze Nowego Wiśnicza, Starego Wiśnicza i Leksandrowej z zabytkowym ratuszem i kościołem pw. Wniebowzięcia NMP, zamkiem i dawnym klasztorem oo. karmelitów bosych, w którym obecnie mieści się Zakład Karny Nowy Wiśniczhttps://www.dziennikustaw.gov.pl/D2020000084101.pdf.
W czasie II wojny światowej w rejonie Nowego Wiśnicza działał 12 Pułk Piechoty Armii Krajowej regionalny oddział Armii Krajowej, który przeprowadził 26 lipca 1944 roku Akcję Wiśnicz – atak na niemieckie więzienie, który był jedną z największych akcji uwolnienia więźniów przez polskie podziemie przeprowadzonej w czasie niemieckiej okupacji Polski.
Demografia thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Nowego Wiśnicza w 2014 roku
Zabytki mały|Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny mały|Budynek Liceum Sztuk Plastycznych w Nowym Wiśniczu mały|Jeden z drewnianych domów w Nowym Wiśniczu na rysunku Jana Matejki
Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. układ urbanistyczny, zespół kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia NMP z 1620 roku: kościół, plebania, dzwonnica, ogrodzenie z 2 bramkami, cmentarz przykościelny, starodrzew, zespół poklasztorny karmelitów z 1 poł. XVII w.: ruina kościoła pokarmelickiego pw. św. Józefa i Zaślubin NP Marii zabudowania poklasztorne (obecnie więzienie), cmentarz żydowski, cmentarz wojenny, kapliczka przydrożna z figurą św. Jana Nepomucena, drewniana, przy drodze do zamku z 2 poł. XVIII wieku, fortyfikacje bastionowe, ratusz miejski, dworek „Koryznówka”. sąd, obecnie liceum (PLSP), ul. Grunwaldzka 278 (Bocheńska 6) z lat 1911–1912, dom, Rynek 13, XVIII/XIX, dom, Rynek 20, XVII, XX wiek,
Inne zabytki dom Macieja Trapoli z XVII w., Nieistniejące: kościół Karmelitów pw. Chrystusa Zbawiciela z lat 1622–1630, zburzony przez Niemców w latach 1942–1944, drewniana, podcieniowa zabudowa rynku (uwieczniona przez Jana Matejkę).
mały|Ratusz miejski w Nowym Wiśniczu
Przyroda i turystyka Miasto leży na obszarze Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. W bliskiej okolicy znajduje się kilka obiektów chronionej przyrody: rezerwat przyrody Kamień-Grzyb, z głazem w kształcie grzyba o wysokości ok. 7 m, znajdujący się na południe od Nowego Wiśnicza, pomnik przyrody Kamienie Brodzińskiego z grupą ciekawych kształtem skał zbudowanych z piaskowca istebniańskiego, na wzniesieniu Paprotna, położony na granicy Lipnicy Murowanej i Rajbrotu, Skałki Chronowskie – pomnik przyrody nieożywionej; wychodnie piaskowca znajdujące się w wierzchowinowych partiach Kobylej Góry (na terenie wsi Chronów, przy granicy z Borówną).
Szlaki turystyczne: niebieski: Bochnia – Nowy Wiśnicz – Kamień-Grzyb – Paprotna (obok Kamieni Brodzińskiego) – Rajbrot – Łopusze – Przełęcz Rozdziele – Widoma – góra Kamionna – Pasierbiecka Góra – Tymbark. mały|Pomnik hetmana Stanisława Lubomirskiego-założyciela miasta, usytuowany przed ratuszem
Ludzie związani z miejscowością
Urodzeni
Zobacz też Muzeum Ziemi Wiśnickiej w Nowym Wiśniczu Zakład Karny Nowy Wiśnicz Parafia Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Nowym Wiśniczu Kmitowie herbu Szreniawa Lubomirscy Wiśnicz Wiśnicka księga złoczyńców Cmentarz żydowski w Nowym Wiśniczu
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Herb miasta Wiśnicza w księdze ławniczej z 1634 roku
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVII wieku Kategoria:Miasta w województwie małopolskim Kategoria:Prywatne miasta Kmitów herbu Szreniawa Kategoria:Prywatne miasta Lubomirskich herbu Szreniawa bez Krzyża