thumb|300px|Schematyczna kinematyka błony lecytynowej. thumb|Model dwuwarstwy lipidowej Dwuwarstwa lipidowa – spontanicznie powstająca w roztworach wodnych niektórych lipidów (głównie fosfolipidów) błona zbudowana z dwóch warstw cząsteczek tych związków chemicznych. Dwuwarstwa lipidowa stanowi podstawową część każdej błony biologicznej. Bez jej istnienia nie mogłyby funkcjonować żadne komórki żywe.
W pewnym zakresie stężeń, w roztworach wodnych niektóre rodzaje lipidów spontanicznie samoorganizują się w dwuwarstwę, która z formalnego punktu widzenia jest liotropową fazą ciekłokrystaliczną o budowie lamelarnej (Lα). Zjawisko to wynika z entropowo uzasadnionej dążności długich cząsteczek posiadających na jednym z końców grupę hydrofilową, a na drugim hydrofobową do kierowania części hydrofilowej w stronę wody, a hydrofobowej w stronę innych cząsteczek lipidowych. W rezultacie dwuwarstwa lipidowa składa się z dwóch przeciwnie uporządkowanych warstw cząsteczek lipidu, z końcami węglowodorowymi (hydrofobowymi) zwróconymi do środka warstwy i polarnymi, hydrofilowymi na zewnątrz. Podobnie zachowują się również cząsteczki syntetycznych detergentów, np. mydła, które jednak zazwyczaj tworzą dużo mniej od lipidów stabilne dwuwarstwy.
Dwuwarstwy lipidowe są nieprzepuszczalne dla prawie wszystkich organicznych i nieorganicznych związków chemicznych występujących w wodzie w warunkach naturalnych, stanowią więc dobrą barierę dla wnętrza komórek. W błonach komórkowych w dwuwarstwy wbudowane są różnego rodzaju receptory i kanały, których rolę pełnią wyspecjalizowane białka i które powodują, że błony te stają się warstwami półprzepuszczalnymi.
Dwuwarstwy posiadają zdolność gromadzenia różnoimiennego ładunku elektrycznego po obu swoich stronach, jeśli w roztworze znajdują się niewielkich rozmiarów jony nieorganiczne np. chlorkowe () i sodowe (). Zjawisko to dodatkowo stabilizuje dwuwarstwy, poprzez powstanie powierzchniowej różnicy potencjałów elektrycznych. Przez dwuwarstwy złożone wyłącznie z fosfolipidów jony nie mogą przenikać, jednak w błonach komórkowych w dwuwarstwy wbudowane są kanały jonowe przez które może zachodzić aktywny przepływ jonów, kontrolowany złożonymi procesami biochemicznymi.
Bibliografia
Kategoria:Biologia molekularna Kategoria:Biologia komórki Kategoria:Chemia supramolekularna