Żmijownik, mięśliwonia (Dracontium L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny obrazkowatych, obejmujący 24 gatunki, występujące w tropikalnej Ameryce, od Meksyku do Paragwaju. Rośliny z tego rodzaju osiągają wysokość 6 metrów i wyglądem przypominają drzewko o parasolowatej koronie. Ich bulwy stanowią składnik diety niektórych amerykańskich zwierząt roślinożernych, są także spożywane przez Indian. Wiele gatunków żmijowników w medycynie tradycyjnej stosowanych jest jako remedium na ukąszenia jadowitych węży i inne dolegliwości. Mimo swojej atrakcyjności są to rośliny bardzo rzadko spotykane w uprawie.
Rozmieszczenie geograficzne Północny kraniec zasięgu geograficznego żmijowników wyznacza równoleżnik 15°22'N, do którego w meksykańskim dystrykcie Soconusco w stanie Chiapas sięga Dracontium soconuscum. Najdalej na południu żmijowniki występują w południowoamerykańskich tropikach na zwrotniku Koziorożca w Paragwaju, gdzie występuje Dracontium margaretae. Wschodni obszar występowania żmijowników ograniczony jest południkiem 44°28'W, w brazylijskim Maranhão, natomiast na zachodzie rośliny te występują aż do wybrzeża Pacyfiku w Kolumbii, Ekwadorze i Peru. Na wskazanym obszarze żmijowniki są nieobecne na Kubie, w Chile, Argentynie i Urugwaju. Centrum różnorodności rodzaju jest w Amazonii, na granicy Gujany, Gujany Francuskiej, Wenezueli i Brazylii. Na obszarze tym występuje 7 gatunków żmijowników. Pięć gatunków Dracontium występuje w peruwiańskim stanie Loreto. Najszerzej rozprzestrzenionym gatunkiem żmijownika jest Dracontium spruceanum, obserwowane od Kostaryki do Ekwadoru, Peru i Brazylii. Jako jedyny z gatunków tego rodzaju występuje na obu zboczach Andów. Pozostałe spotykane są na zboczach wschodnich, z wyjątkiem D. croatii występującego wyłącznie na zboczach zachodnich. Spośród wszystkich znanych obecnie gatunków Dracontium dziewięć to endemity znane jedynie z kilku stanowisk: D. bogneri, D. dubium, D. guianense, D. longipes, D. nivosum, D. polyphyllum, D. prancei, D. ulei i D. croatii.
Morfologia Pokrój Rośliny zielne osiągające okazałe rozmiary. Jedynie D. margaretae jest niższy niż 1 metr, większość gatunków osiąga wysokość 2 metrów, a D. peruvianum bywa wyższy niż 4 metry (osiąga maksymalnie 6 metrów). Po wypuszczeniu liścia roślina przypomina wyglądem małe drzewko o parasolowatej koronie.
Łodyga Podziemne, kuliste, bogate w skrobię bulwy pędowe o spłaszczonym wierzchołku. Zgromadzone w bulwie substancje zapasowe są niemal w całości zużywane przez roślinę na stworzenie kwiatostanu i liścia, a następnie ponownie uzupełniane. Proces ten powoduje zmianę wysokości bulwy i skutkuje powstawaniem w glebie wolnych przestrzeni pod bulwą (o wysokości 3–8 cm) i nad nią (1–3 cm). Wolna przestrzeń powyżej bulwy pozwala rozrastać się bulwkom i korzeniom przybyszowym. Przestrzeń pod bulwą powoduje zagłębienie się łodygi w podłożu, po przejściu rośliny w okres spoczynku i obumarciu korzeni przybyszowych.
Rozmnóżki Na wierzchołku bulwy pędowej, rzadziej po jej bokach, powstaje wiele luźno przytwierdzonych bulwek, wydłużonych, jajowatych do eliptycznych lub cylindrycznych, często bocznie spłaszczonych, o długości od 0,5 do 3 cm i średnicy 0,5–1 cm. Rozmnóżki te są jasnobrązowe i posiadają więcej niż jeden ciemnobrązowy merystem wierzchołkowy. Bulwki przez większość czasu pozostają uśpione. Po dojrzeniu bulwki tworzą pojedynczy pąk szczytowy oraz niezależne korzenie. thumb|left|Budowa żmijownika wielolistnego Korzenie Korzenie żmijowników tworzą system wiązkowy. Pierwotne korzenie przybyszowe wyrastają z wierzchołka bulwy i rosną w dół we wszystkich kierunkach, całkowicie ją otaczając. Korzenie wtórne powstają tuż poniżej wierzchołka bulwy pędowej i rozgałęziają się na wiele mniejszych korzeni. Oprócz pobierania wody i składników odżywczych korzenie odpowiedzialne są za podtrzymanie i zagłębianie rośliny w podłożu. Po przejściu żmijownika w okres spoczynku korzenie obumierają.
Liście Na wczesnym etapie rozwoju pędów naziemnych są one często całkowicie otoczone katafilami, chroniącymi ich wzrost. Liście te są jasno- do ciemnobrązowych i często zabarwione na różowo, niekiedy z purpurowymi kropkami. Dorastają do 20 cm powyżej poziomu podłoża. Szybko obumierają, wysychając i brązowiejąc, a następnie rozkładając się tak, że na etapie rozwinięcia trofofila są one już właściwie niewidoczne. W okresie wegetacji z merystemu wierzchołkowego bulwy pędowej powstaje pojedynczy (bardzo rzadko więcej) liść właściwy, składający się z długiego, cylindrycznego i lekko zwężającego się ogonka oraz trójdzielnej blaszki, parasolowato rozłożonej poziomo lub pod kątem 45° do osi ogonka. Ogonki liściowe żmijowników są grube i miękiszowe. Osiągają długość 2 metrów, niekiedy dorastając nawet do 6 metrów. Zewnętrzna powierzchnia ogonków jest często bardzo barwna, ciemnozielona lub purpurowa, niekiedy brązowo zabarwiona, jasnozielono lub kremowo cętkowana i przypomina rysunek skóry gadów. Tekstura powierzchni ogonków jest zależna od gatunku żmijownika, od bardzo gładkiej do szorstkiej i pokrytej kolczastymi wypukłościami. Nasada ogonka tworzy zwiniętą pochwę, tworzącą zamkniętą przestrzeń, przez którą wyrasta pęd kwiatostanowy. Przestwory międzykomórkowe w ogonku są cylindryczne i puste, osiągają długość 6 cm i szerokość 0,5 cm. Blaszki liściowe żmijowników dzielą się wielokrotnie i nieregularnie. U nasady rozdzielają się na trzy osadki pierwszego rzędu, na których osadzone są główne, pierzastodzielne segmenty blaszki, o długości od 50 do 150 cm i szerokości od 50 do 180 cm. Dalszymi osiami podziału są osadki drugiego rzędu, dzielące segmenty blaszki na sekcje (środkowy trychotomicznie, a boczne dychotomicznie), i osadki trzeciego rzędu, dzielące poszczególne sekcje jednokrotnie lub dwukrotnie na dalsze części. Całobrzegie lub falisto wcięte listki, wolne (np. D. spruceanum) lub zlewające się ze sobą (D. gigas), położone są na wierzchołkach każdej części blaszki liściowej, a także wzdłuż osadek, niekiedy je oskrzydlając. Są papierowate do cienko skórzastych, ich górna powierzchnia jest zwykle zielona do ciemnozielonej i błyszcząca (rzadko matowa); dolna część jest zwykle jaśniejsza. Wzdłuż osadek blaszki liściowe mogą być perforowane. Osadki mogą być plamiste i o strukturze ogonka liściowego, jednak o jaśniejszym zabarwieniu, lub jednokolorowe, jasnozielone do brązowawych. Żyłki główne unerwienia listków oraz żyłki pierwszorzędowe są wypukłe i jasnozielone. Żyłki drugorzędowe odchodzą od pierwszorzędowych pierzaście, w kierunku wierzchołka, schodząc się w żyłkę marginalną. Liście młodych roślin są zwykle strzałkowate, rzadko równowąskie lub trójlistkowe do dłoniasto złożonych. Pędy kwiatostanowe otoczone są u nasady podsadkami, zbliżonymi do katafili, ograniczonymi do nasady pędu (D. plowmanii) lub dłuższymi od niego i otaczającymi nasadę pochwy kwiatostanu (D. prancei). Podsadki gniją bezpośrednio po przekwitnięciu rośliny. thumb|Budowa Dracontium gigas Kwiatostany Żmijowniki są roślinami jednopiennymi, tworzącymi pojedynczy (rzadko kilka) kwiatostan typu kolbiastego pseudancjum, przed pojawieniem się liścia właściwego lub bezpośrednio po nim. Pęd kwiatostanowy jest zbudowany i ubarwiony tak samo jak ogonek liściowy, aczkolwiek jest smuklejszy i jaśniejszy. W zależności od gatunku bądź jest bardzo krótki i praktycznie nie wyrasta ponad poziom podłoża (np. D. changuango, D. ulei), bądź jest równej długości lub dłuższy od ogonka liściowego (D. spruceanum). Kształt i rozmiar pochwy kwiatostanu jest najistotniejszym czynnikiem rozróżniającym poszczególne gatunki żmijowników. W okresie kwitnięcia osiąga od kilku centymetrów długości i 1 cm szerokości (D. bogneri) do 85 cm długości i 20 cm szerokości (D. gigas). Pochwy są mniej więcej kapturkowate i łódkokształtne (np. D. asperum, D. gigas, D. pitteri) lub gwałtownie ścieśnione i spiczaste (np. D. angustispathum, D. changuango, D. spruceanum). Brzegi pochwy mogą głęboko zachodzić na siebie u nasady, tworząc dzwonowatą tubę, szeroko otwierającą się powyżej (np. D. grayumianum, D. soconuscum), głęboko zachodzić na siebie w dolnej ⅓ długości i wąsko otwierać się powyżej (np. D. gigas, D. prancei) lub płytko zachodzić na siebie (np. D. polyphyllum). Wierzchołek pochwy jest wąsko lub szeroko spiczasty, wzniesiony, wygięty pod kątem nie większym niż 45° (np. D. angustispathum, D. spruceanum) lub pod kątem nawet do 90° (np. D. amazonensne, D. asperum). Powierzchnia zewnętrzna pochwy jest matowa i pokryta wieloma podłużnymi paskami, bordowawo-zielona (D. spruceanum), purpurowo-czerwona lub oliwkowo-brązowa (D. polyphyllum) lub zielona (D. croatii), czasami jaśniejsza u nasady. Wnętrze pochwy może być błyszczące (D. plowmanii, D. angustispathum), niemal błyszczące (D. pittieri, D. gigas) lub gęsto pokryte prześwitującymi łuskami (D. purdieanum, D. changuango); bordowe (D. polyphyllum), bordowo-czerwonawe (D. asperum, D. soconuscum) lub czerwonawo-brązowe do oliwkowo-brązowego (D. spruceanum). Powierzchnia wnętrza pochwy zwykle pokryta jest białawo lub brązowawo cętkowanymi szparkami, przypominającymi gruczoły, odpowiedzialnymi za emisję zapachu i będącymi najprawdopodobniej osmoforami. Kolba żmijowników jest cylindryczna, rzadziej cylindryczno-stożkowata lub kulista, siedząca lub osadzona na trzonku o długości od 5 do 25 mm. W okresie kwitnienia jej długość osiąga od 1 do 9 cm, a średnica od 0,5 do 2 cm. W okresie owocowania kolba znacznie się wydłuża, osiągając od 4 do 25 cm długości i od 4 do 10 cm średnicy. Kolor kolby związany jest z barwą listków okwiatu i szyjek słupka: ciemnopurpurowy, zielony, jasnobrązowy lub szary. U niektórych gatunków (D. changuango, D. grayumianum, D. purdieanum i D. soconuscum) listki okwiatu kwiatów położonych na wierzchołku kolby wydłużają, tworząc wyrostek około jednocentymetrowej długości, o nieznanej funkcji.
Kwiaty Kwiaty żmijowników są obupłciowe. Położone są na kolbie spiralnie i składają się z okwiatu, pojedynczego słupka i od 4 do 19 pręcików. Okwiat składa się z od 4 do 8 listków rozszerzających się w kierunku wierzchołka, otaczających słupek i pręciki. Wierzchołki listków są zielonkawe do purpurowych i pokryte żółtawymi komórkami rafidów. W dolnej części listki są przejrzystobiałe do lekko brązowych, niekiedy z czerwonymi lub czerwono-purpurowymi kropkami. Zalążnie są jajowate, jasnozielone i niepełno dwu- do pięciokomorowe z łożyskami położonymi bazalnie lub osiowo. W każdej komorze powstaje pojedynczy zalążek, amfitropowy do kampylotropowego. Szyjka słupka wyrasta na 0,5 do 5 mm powyżej listków okwiatu. Znamię słupka jest całobrzegie lub dwu- do czterolistkowe, zwykle w okresie kwitnienia pokryte przezroczystym, kleistym płynem, wysychającym po przekwitnięciu. Nitki pręcików są wydłużone i często lekko rozszerzone, niemal spłaszczone i nagle zwężone przywierzchołkowo, tworząc łącznik pylników. Pylniki są równowąsko-eliptyczne i dużo dłuższe od łącznika, często żółte, zmieniające kolor na czerwono-brązowy. Otwierają się wierzchołkowo przez podłużną szczelinę. Jednobruzdowy pyłek o bezotworowej egzynie wyłania się w nitkach i sięga znamion słupków. Ziarna pyłku osiągają wielkość od 17,9×31,8 (D. amazonense) do 31,3×48 μm (D. changuango).