Grigorij Jewsiejewicz ZinowjewNazwisko także zapisywane w wersji Zinowiew. (), właściwie Owsiej-Gerszen Aronowicz Radomyslski (; ur. w Jelizawietgradzie, zm. 25 sierpnia 1936 w Moskwie) – radziecki polityk, działacz partyjny i państwowy, publicysta oraz rewolucjonista narodowości żydowskiej, czołowa postać ruchu bolszewickiego, przewodniczący Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej (1919–1926), wcześniej przewodniczący (1918) i przewodniczący Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich (1917–1926), członek Biura Politycznego KC RKP(b) (1921–1926). Po śmierci Lenina razem z Kamieniewem nawiązał sojusz ze Stalinem przeciw Trockiemu, tworząc nieformalny triumwirat rządzący ZSRR. Stalin uzyskał jednak tak silną pozycję, że do 1926 roku zerwał sojusz, a Zinowjew i Kamieniew utworzyli z Trockim wspólny blok opozycyjny, który jednak przegrał z sojuszem Stalina z Bucharinem. Trocki został wygnany, a Zinowjew i Kamieniew utracili stanowiska oraz pozycję wewnątrz partii. Gdy Stalin scementował władzę, kazał w 1935 roku aresztować Zinowjewa. Był jednym z głównych oskarżonych w I procesie moskiewskim, w którym skazano go na śmierć, po czym stracono, symbolicznie rozpoczynając wielki terror.
Życiorys Pochodził z zamożnej rodziny żydowskich rolników, ojciec był właścicielem farmy mlecznejŻydzi odegrali znaczącą rolę w ruchu socjaldemokratycznym, dając mu wielu ważnych liderów (Akselroda, Dejcza, Martowa, Trockiego, Zinowjewa i Kamieniewa), by wymienić zaledwie kilku. W 1905 roku Socjaldemokratyczna Partia liczyła w Rosji 8 400 członków. Natomiast Bund, partia żydowskich robotników, miała 35 000 członków. Orlando Figes, Tragedia narodu. Rewolucja rosyjska 1891–1924 Wrocław 2009, Wydawnictwo Dolnośląskie, , s. 164.Зиновьев Григорий Евсеевич.. Odebrał wykształcenie domowe. W 1901 roku wstąpił do SDPRR. Ze względu na zaangażowanie polityczne i zagrożenie aresztowaniem za przynależność do nielegalnej partii w 1902 wyemigrował z Rosji. Uczestniczył w kółkach socjaldemokratycznych w Berlinie, Paryżu i Bernie, poznał Lenina i Plechanowa. Od rozłamu w Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji na frakcje: bolszewików i mienszewików w 1903 – członek frakcji bolszewików. Studiował na wydziale chemii, potem prawa Uniwersytetu w Bernie, studiów nie ukończył. Współpracował z bolszewickimi czasopismami, takimi jak „Wpieriod” (ros. „Вперёд”). Podczas rewolucji 1905 roku wrócił do Rosji, był agitatorem partyjnym w Petersburgu, wybrany do petersburskiego komitetu SDPRR.
1 czerwca 1907 na V zjeździe SDPRR w Londynie wybrany na zastępcę członka Komitetu Centralnego SDPRR (jako jeden z 22 zastępców członków i jeden z 10 zastępców członków-bolszewików)Центральный Комитет, избранный V-м съездом РСДРП 19.5(1.6).1907, кандидаты в члены.. W 1908 aresztowany, po trzech miesiącach uwolniony z uwagi na stan zdrowia, pozostawał pod nadzorem policyjnym. W październiku 1908 zbiegł za granicę. Wraz z Leninem i Lwem Kamieniewem redagował w Genewie pismo „Proletariusz” (ros. „Пролетарий”). Po ostatecznym rozłamie w SDPRR, w styczniu 1912 wybrany w skład siedmioosobowego Komitetu Centralnego SDPRR(b)Центральный Комитет, избранный VI-й конференцией РСДРП(б) 17(30).1.1912, члены.. W czasie I wojny światowej wspólnie z Leninem napisał i opublikował w 1915 pracę Socjalizm i wojna (ros. Социализм и война), polemiczną wobec przywódców II Międzynarodówki.
Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu w 1917 wrócił do Rosji. Został szefem organizacji partyjnej bolszewików w Piotrogrodzie. Po nieudanej próbie bolszewickiego zamachu stanu w lipcu 1917 ukrywał się, podobnie jak Lenin. W październiku 1917 był jednym z dwóch członków Komitetu Centralnego SDPRR(b) (obok Lwa Kamieniewa), którzy głosowali przeciw zbrojnemu przejęciu władzy przez bolszewików, co więcej swój sprzeciw wyrazili publicznie w gazecie wydawanej przez Maksyma Gorkiego. Zinowiew i Kamieniew opowiadali się wówczas za utworzeniem rządu koalicyjnego rosyjskich partii socjalistycznych: socjaldemokratów (bolszewików i mienszewików) i eserowców.
W 1918 stanął po stronie Lenina w sprawie zawarcia pokoju brzeskiego; przewodniczący Rady Delegatów Robotniczych w Piotrogrodzie, domagał się wzmożenia „czerwonego terroru”. W latach 1919–1926 Zinowjew był przewodniczącym Komitetu Wykonawczego Kominternu. Głosił hasło rewolucji światowej i postulował o jak najszybsze przeniesienie rewolucji na inne kraje, widząc w kapitalizmie zagrożenie dla ZSRR. Jednocześnie przeciwstawiał się wtedy współpracy z partiami socjaldemokratycznymi, które określał mianem „socjalfaszystowskich”.
W latach 1921–1926 był członkiem Biura Politycznego KC partii bolszewickiej. Od 1923 roku wraz z Kamieniewem nawiązał bliską współpracę z Józefem Stalinem, jednak kiedy zdystansował się od niego, został oskarżony o frakcyjność i opozycyjność („Nowa opozycja”), co spowodowało przyłączenie się Zinowjewa do Lwa Trockiego. W 1926 roku został pozbawiony stanowisk. W latach 1927–1928 oraz 1932–1933 wydalony z partii. Prowadził podwójną grę ze Stalinem, o której ten doskonale wiedział, zręcznie wykorzystując go do swych celów. Po zabójstwie Siergieja Kirowa, w styczniu 1935 aresztowany przez NKWD, przyjął „odpowiedzialność polityczną” za zamach i został skazany na 10 lat więzieniaConquest, s. 59..
Zatrzymany przez NKWD pod zarzutem kierowania kontrrewolucyjną organizacją terrorystyczną, w dniach 19–24 sierpnia 1936 sądzony w pokazowym pierwszym procesie moskiewskim przed Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRR, który w intencji organizatorów miał być zapalnikiem wielkiego terroru w ZSRR, został skazany na śmierć. Po odrzuceniu przez Prezydium Komitetu Centralnego wykonawczego prośby skazanych o ułaskawienie został stracony 25 sierpnia 1936. Ciało skremowano w krematorium na Cmentarzu Dońskim, prochy pochowano anonimowo.
Zrehabilitowany 13 czerwca 1988 postanowieniem plenum Sądu Najwyższego ZSRR.
Upamiętnienie W latach 1924–1934 miasto Jelizawietgrad, obecnie Kropywnycki, miejsce urodzenia Zinowjewa nosiło nazwę Zinowjewsk.
Galeria
Przypisy
Bibliografia
Robert Conquest The Great Terror (1968), wydanie uzupełnione: The Great Terror: A Reassessment (1990) ; wydanie polskie: Wielki Terror (1997), . Зиновьев Григорий Евсеевич (Радомысльский Овсей-Герш Аронович) Григорий Евсеевич Зиновьев (Радомысльский) na portalu hrono.ru Зиновьев Григорий Евсеевич
Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Deputowani do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji 1918 Kategoria:Działacze Międzynarodówki Komunistycznej Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Członkowie Biura Politycznego KC RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Osoby uwiecznione nazwami miejscowości Kategoria:Rosyjscy politycy Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Zmarli w 1936 Kategoria:Rosyjscy Żydzi Kategoria:Więźniowie radzieckich więzień Kategoria:Ofiary wielkiej czystki Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Dońskim w Moskwie Kategoria:Ludzie urodzeni w Kropywnyckim Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Imperium Rosyjskim (1905–1907)