Maurycy Ignacy Aleksander Dzieduszycki, pseud. M.J.A. Rychcicki (ur. 10 lutego 1813 w Rychcicach, zm. 22 kwietnia 1877 we Lwowie) – historyk polski, pisarz, wicekurator Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, członek Polskiej Akademii Umiejętności. Hrabia, ziemianin, szambelan austriacki od 1855.
thumb|240px|Upamiętnienie istnienia kaplicy Dzieduszyckich na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Życiorys Pochodził z arystokratycznego rodu, był synem Ludwika (szambelana austriackiego, porucznika wojsk inżynieryjnych) i Domiceli Moniki z Bielskich, wnukiem Waleriana (agenta Kościuszki w czasie powstania 1794), prawnukiem Tadeusza (cześnika wielkiego koronnego). Kształcił się w szkole elementarnej ojców bazylianów w Drohobyczu, gimnazjum w Czerniowcach, Gimnazjum jezuitów w Tarnopolu; w latach 1832–1836 studiował prawo na Uniwersytecie Lwowskim. W młodości wiele podróżował po Galicji. Po ukończeniu studiów podjął pracę w cyrkule w Bochni, w 1840 w cyrkule (od 1850 powiecie) lwowskim. W latach 1851–1869 pełnił funkcję wicekuratora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich; uregulował sprawy finansowe, uporządkował administrację, doprowadził do przebudowania gmachu. Udało mu się zatrudnić w Zakładzie Ossolińskich m.in. Augusta Bielowskiego, Karola Szajnochę i Franciszka Ksawerego Godebskiego. Jako gorliwy katolik przeprowadził podporządkowanie Biblioteki Zakładu rzymskiemu indeksowi ksiąg zakazanych.
W 1847 był członkiem Stanów Galicyjskich, w 1854 otrzymał godność radcy namiestnictwa w Wiedniu; był ponadto podkomorzym i radcą dworu (1855). Od 1876 sprawował mandat poselski na Sejm Galicyjski z obwodu stryjskiego. W 1856 założył we Lwowie pierwszy galicyjski zakład karno-poprawczy dla kobiet. Cieszył się opinią człowieka bardzo dowcipnego. W 1873 został członkiem czynnym AU, w 1875 członkiem czynnym Krakowskiego Towarzystwa Naukowego; w 1859 otrzymał tytuł członka honorowego Sekcji Historyczno-Statystycznej Towarzystwa Morawsko-Śląskiego do Krzewienia Rolnictwa i Badania Przyrody Kraju. Był odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim papieskiego Orderu Św. Grzegorza (1859), Krzyżem Kawalerskim Orderu Leopolda, Krzyżem Kawalerskim Orderu Żelaznej Korony.
Był autorem prac filozoficznych, utworów poetyckich i prozatorskich. Ceniono go jako historyka amatora, ale spotykał się z zarzutami pisania z pozycji wyłącznie konserwatywnych i klerykalnych. W obszernej pracy Zbigniew Oleśnicki (1853-1854) przedstawił syntezę dziejów Polski XV wieku. Wykazywał polskie tradycje ziemi oświęcimskiej, określając roszczenia niemieckie do tego terytorium jako bezpodstawne. Interesował się dziejami Kościoła katolickiego w Szwecji oraz historią własnej rodziny. Opracował „Mapę Palestyny” (1862), rozpoczął prace nad II wydaniem Słownika języka polskiego Lindego. Rozpatrywał dzieje Polski z punktu widzenia ultramontańskiego.
W styczniu 1856 sprzedał Andrzejowi Cywińskiemu dobra ziemskie Płotycza wraz z przysiółkiem BudyłówkaPołożonym na zachód od Kuropatnik, obecnie część tej wsi w obwodzie brzeżańskimMaurycy Dzieduszycki: Kronika domowa Dzieduszyckich. Lwów : Drukarnia Zakładu narodowego im. Ossolińskich, 1865, s. 473..
Został pochowany w kaplicy rodowej na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie, w 1944 zniszczonej przez pocisk artyleryjski.
Rodzina W 1840 r. poślubił Karolinę Zagórską. Miał z nią ośmioro dzieci: Anielę, Augusta Piusa (1844-1922), Karola (1847-1902), Maurycego (ożenionego z Marią Doschot), Domicellę (zakonnicę we Lwowie), Franciszka Ksawerego (zm. 1896), Andrzeja (1853-1906) i Tomasza (1854-1907). Drugą jego żoną była Natalia Rudnicka herbu Lis (1825-1900). Potomstwem z tego związku byli: Anna Natalia (1860-1944), Klemens Dzieduszycki (1856-1923) oraz Natalia (1862-1876).
Dorobek (częściowy) szkice filozoficzne Ojczyzna (1867), Nieprzeliczeni (1877) Powieść z dawnych czasów (1868) komedia Mandat poselski (1871) poemat Pieśń o dziejach polskich (1873) rozprawa filozoficzno-moralna Samobójstwo (1876) prace historyczne: Krótki rys dziejów i spraw lisowczyków (1843-1844, 2 tomy) Tadeusz Dzieduszycki i początki konfederacji barskiej (1843) Piotr Skarga i jego wiek (1850, 2 tomy) Zbigniew Oleśnicki (1853)—(1854), 2 t.) Opinia publiczna (1856) Dążności moralne teatru (1859) Kronika domowa Dzieduszyckich (1865) Święty Stanisław, biskup krakowski, wobec dzisiejszej dziejowej krytyki (1865) Żywot Wacława Hieronima Sierakowskiego, arcybiskupa lwowskiego (1868) Dwie polityczne unie, kolmarska i lubelska (1873) Dni, nocy, godziny (Lwów 1874) wiersze, baśnie, artykuły popularnonaukowe przekłady: Hymn o Św. Krzyżu z mszału łacińskiego (1854)
Przypisy
Bibliografia Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław, 1983.
Linki zewnętrzne Dzieła Maurycego Dzieduszyckiego: archive FBC Google POLONA
Kategoria:Członkowie Stanów Galicyjskich Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Krakowskiego Maurycy Dzieduszycki Kategoria:Hrabiowie Królestwa Galicji i Lodomerii Kategoria:Hrabiowie Królestwa Kongresowego Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Polscy dramaturdzy XIX wieku Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy hrabiowie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Polscy pisarze XIX wieku Kategoria:Polscy pisarze pozytywizmu Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji IV kadencji Kategoria:Szambelanowie austriaccy Kategoria:Urodzeni w 1813 Kategoria:Zmarli w 1877 Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności