thumb|
Krążownik torpedowy – klasa okrętów średniej wielkości, powstała pod koniec XIX wieku, przeznaczona do takich celów, jak ochrona floty przed torpedowcami, przeprowadzanie ataków torpedowych na większe jednostki w składzie zespołów floty, czy zadania zwiadowcze i rozpoznawcze. Okręty tego typu miały zazwyczaj wyporność w granicach 700-2000 tonNa podstawie , były uzbrojone w podwodne lub nadwodne wyrzutnie torpedowe i kilka armat średniego kalibru (do 152 mm), niektóre z nich miały także wbudowany podwodny taran. Nie były opancerzone lub miały jedynie cienki wewnętrzny pokład pancerny według schematu krążowników pancernopokładowych. Zostały wycofane w większości z użycia już na początku XX wieku w miarę rozwoju kontrtorpedowców. Ich wspólnym niedostatkiem była zbyt niska prędkość, utrudniająca przechwytywanie torpedowców oraz wykonywanie ataków torpedowych. Pojedyncze jednostki, zwłaszcza w mniejszych flotach, przetrwały do okresu po II wojnie światowej.
Stanowiły najmniejsze z krążowników. Często krążowniki torpedowe, zwłaszcza mniejsze, są utożsamiane z kanonierkami torpedowymi, przy tym rozróżnienie między oboma klasami nie jest jednoznaczne i zależy od klasyfikacji w danym państwie. W niektórych państwach krążownikami torpedowymi nazywano okręty większe od kanonierek torpedowych, jak np. w Wielkiej Brytanii, w której jednak nazwa klasy krążowników torpedowych (torpedo cruiser) istniała tylko kilka lat w latach 80. XIX wieku, po czym przeklasyfikowano je na krążowniki III klasy. W Rosji wyróżniano tylko krążowniki torpedowe (minnyj kriejsier), jednakże odpowiadały one w rzeczywistości wielkością (400-750 ton) kanonierkom torpedowym i tak są określane w literaturze. W niektórych krajach okręty odpowiadające wielkością i uzbrojeniem krążownikom torpedowym określane były jako awizo, np. Niemczech, Japonii i Francji, a w Austro-Węgrzech - jako "okręty torpedowe" (Torpedoschiff, obok kanonierek torpedowych Torpedofahrzeug)Erwin Sieche, Torpedoschiffe und Zerstörer der K. u. K. Marine. Wölfersheim-Berstadt: Podzun-Pallas-Verlag, 1996, Marine-Arsenal: Band 34. . s.3-7 i René Greger, Austro-Hungarian Warships of World War I. London: Ian Allan, 1976. . s. 27 i 102 .. Nazwa klasy krążowników torpedowych, oprócz Wielkiej Brytanii, istniała m.in. we Włoszech (incrociatore torpediniere)Agordat - Incrociatore torpediniere w serwisie Marina Militare - Ministero Della Difesa [dostęp 22-3-2014], Turcji (torpido-kruvazör, obok kanonierek torpedowych torpido gambot) i Szwecji (Torpedkryssare).
Przykładowe charakterystyki
Nazwa (typ) Państwo /rok wejściado służby wyporność (norm.) długość / szerokość, m. uzbrojenie (liczba x kaliber dział)moc, KMprędkość, w. uwagiZara Austro-Węgry1881 883 t 62,71 / 8,2 m 4x90 mm, 1x66 mm, 5x47 mm, 2x25 mm, 4 wt 350 mm 1800 KM14 w Klasyfikowane jako okręt torpedowyBlitz Niemcy1883 1463 t 78,4 / 9,9 m 1x125 mm, 4x87 mm, 1 wt 350 mm (1 stała)późn. 8x88 mm, 3 wt 350 mm 2800 KM16 w Klasyfikowane jako awizoCondor Francja1886 1229 t 68 / 9 m 5x100 mm, 4x47 mm, 6x37 mm, 4 wt 356 mm 3000 KM17,5 w pokład pancerny Panther Austro-Węgry1886 1557 t 73,19 / 10,39 m 2x120, 10x47 mm, 2 wt 350 mm 5940 KM18,4 w lekki pokład pancerny. Klasyfikowane jako okręt torpedowyLejtienant Iljin Rosja1887 714 t 72,3 / 7,4 m 7x47 mm, 6x37 mm, 7 wt 381 mm (5 stałych) 3500 KM20,8 w Wlk. Bryt.1888 1770 t 73,15 / 10,97 m 5x150 mm, 8x47 mm, 3 wt 356 mm 3500 KM17 w 8 okrętów i 2 wcześniejszego typu Scout; lekki pokład pancerny Włochy1890 821 t 73,1 / 8,2 m 1x120 mm, 6x57 mm, 3x37 mm, 5 wt 450 mm3884 KM18 w 8 okrętówKazarskij Rosja1890 432 t 60,2 / 7,4 m 6x47 mm, 3x37 mm, 2 wt 381 mm (1 stała) 3500 KM22 w faktycznie kanonierki torpedowe,projektu niemieckiegoÖrnen Szwecja1897 800 t 69,2 / 8,2 m 2x120 mm, 4x57 mm, 1 wt 380 mm4000 KM20 w 5 okrętów, lekki pokład pancernyAdam Fleks, Szwedzkie krążowniki torpedowe, "Okręty Wojenne" nr 19, 1997, ss. 6-9Nadeżda Bułgaria1898 wod. 715 t 67 / 8,3 m 2x100 mm, 2x65 mm, 2x47 mm, 2 wt2600 KM18 w Budowy francuskiej, klasyfikowana jako krążownikAgordat Włochy1900 1350 t 91,6 / 9,3 m 12x76 mm, 2 wt 450 mm8000 KM22 w Peyk-i Şevket Turcja1907 775 t 80 (mp.) / 8,4 m 2x105 mm, 6x57mm, 2x37mm, 3 wt 450 mm5100 KM22 w 2 okręty, klasyfikowane jako krążowniki torpedoweUruguay Urugwaj1910 1400 t 84,8 / 9,5 m 2x120 mm, 4x76mm, 6x37mm, 2 wt 450 mm8000 KM23 w budowy niemieckiej, klasyfikowany jako krążownikS.W. Patianin, M.S. Barabanow, N.W. Mitiukow: Korabli Wtoroj mirowoj wojny. WMS stran Łatinskoj Amieriki i Azji, "Morskaja Kampania" 4/2008, s.35
Zobacz też kanonierka torpedowa awizo
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Klasy okrętów XIX wieku Kategoria:Klasy okrętów I wojny światowej