thumb|Fragment rynku mały|Kościół p.w. Św. Jadwigi w Mokobodach Mokobody – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie siedleckim, w gminie Mokobody.
Na terenie wsi utworzono dwa sołectwa Mokobody I i Mokobody II.
Wieś leży nad rzeką Liwiec, na skraju Wysoczyzny Siedleckiej, przy trakcie z Siedlec do Węgrowa. Siedziba gminy Mokobody, oraz rzymskokatolickiej parafii św. Jadwigi. Dawniej miasto prywatne, posiadało prawo chełmińskie, w 1496 roku położone było w ziemi drohickiej województwa podlaskiegoJózef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich, w: Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV-XVIII w.), Maria Kwapień, Józef Maroszek, Andrzej Wyrobisz, Wrocław 1976, s. 96., prawa miejskie utraciło w 1867 rokuSłownik geograficzny Królestwa Polskiego (1885) podaje rok 1867. Ogólna reforma carska degradująca małe miasta weszła w życie w latach 1869–1870. Mokobody mogły utracić prawa wcześniej, indywidualnym ukazem za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym..
Do 1954 roku istniała gmina Skupie, której siedzibą były Mokobody. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Mokobody. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie siedleckim. We wsi działa jednostka ochotniczej straży pożarnej.
Etymologia W źródłach historycznych miejscowość występuje pod nazwami Mąkobody, Monkobody i Mąkowody. Pochodzenie nazwy nie zostało jednoznacznie ustalone. Według jednej z hipotez wiąże się z młynarskim charakterem osady – od niepamiętnych czasów w okolicy znajdowały się młyny wodne przetwarzające zboże w mąkę, a nazwa mogła nawiązywać do wyrażenia „mąka z wody". Inna teoria wywodzi ją ze staroruskiego muku vodit („wytwarzać mąkę"), co odpowiadałoby funkcji gospodarczej osady. Nie można też wykluczyć, że nazwa jest wtórna wobec nazwiska Jana Mąkobodzkiego, pierwszego udokumentowanego dzierżawcy wsi.
Historia Przynależność terytorialna Obszar, na którym położone są Mokobody, wielokrotnie zmieniał przynależność państwową. Pierwotnie należał do Polski, w latach 1041–1323 do Rusi, od 1323 do 1569 roku do Litwy, a po unii lubelskiej w 1569 roku wrócił do Królestwa Polskiego. Przez wieki Liwiec stanowił granicę pomiędzy Polską a Litwą oraz Mazowszem a Podlasiem, co czyniło okolice miejscem licznych najazdów.
Lokacja i właściciele Dawne nazwy miejscowości brzmiały Mąkobody i Makowody. Wieś leżała w ziemi drohickiej i była własnością rycerską. Właściciel wsi Jan Mąkobodzki w okresie władania Podlasiem przez Bolesława IV księcia mazowieckiego był kasztelanem i sędzią liwskim. Prawdopodobnie w okresie zbrojnego zatargu Kazimierza Jagiellończyka z Bolesławem stał po stronie tego ostatniego, wskutek czego utracił swoje dobra. Mokobody stały się królewszczyzną. W 1487 r. Kazimierz Jagiellończyk darował je wraz z innymi dobrami Iwaszce Bohdanowiczowi Litaworowi Chreptowiczowi, podskarbiemu dwornemu litewskiemu.
W 1496 roku miasto prywatne zostało lokowane na prawie chełmińskim, z nadaniem dwóch jarmarków. W 1510 r. nastąpiło potwierdzenie przywilejów i nadanie nazwy Nowe Miasto, która jednak się nie przyjęła. Do Unii brzeskiej istniała tu Cerkiew prawosławna. Dobra mokobodzkie tworzyły całość wraz z dobrami wyszkowskimi. Po Chreptowiczach dobra te trafiały w ręce rodów, które nie były bezpośrednio związane z tym terenem. W wyniku spraw spadkowych Mokobody należały m.in. do Wrzelowskich, Kmitów, Ciecierskich, Oborskich, Gostomskich, Kazanowskich, Oleśnickich, Sułkowskich, Denfoffów, Czartoryskich, Ostrorogów, Ossolińskich, Jezierskich i Kuczyńskich. W pewnych okresach miasto miało kilku współwłaścicieli, co nie sprzyjało rozwojowi miasta. W 1673 roku miasto posiadał starosta drohicki Zbigniew OssolińskiAnna Laszuk, Zaścianki i królewszczyzny : struktura własności ziemskiej w województwie podlaskim w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa 1998, s. 120..
W 1764 roku ustanowiono w Mokobodach jedną z trzech kadencji sądów ziemskich, trwającą dwie niedziele, dla wygody obywateli zamieszkujących po lewej stronie Bugu. W 1774 roku król Stanisław August Poniatowski nadał Aleksandrowi Ossolińskiemu, staroście drohickiemu, przywilej na zaprowadzenie ośmiu jarmarków rocznie. W 1776 roku miasteczko liczyło 129 domów.
Ossoliński, nabywszy Mokobody, nie uznał dawnych praw przysługujących miastu i z czasem przywłaszczył sobie grunty i pastwiska należące do mieszczan. Ci wytoczyli proces, który trwał również pod następnymi dziedzicami – hr. Janem Jezierskim i Janem Chrzanowskim – co najmniej od 1839 roku. W XIX wieku dobra mokobodzkie należały kolejno do Jezierskich, od 1843 roku do Chrzanowskich, a następnie do Wandy z Chrzanowskich Kuczyńskiej.
W miasteczku działały dwa młyny wodne i szkoła początkowa. W całej parafii i gminie Skupie nie było włościan – zamieszkiwali ją wyłącznie mieszczanie i drobna szlachta.
Powstanie styczniowe Bardzo duży wkład Mokobody włożyły w powstanie styczniowe. Już w styczniu 1863 roku wysłały do obrony Węgrowa ok. 600 chłopów, w większości uzbrojonych w kosy. 2 lutego brali oni udział w bitwie pod Węgrowem, a także słynnym w całej Europie ataku kosynierów na działa carskie. Następnego dnia, pod Mokobodami, 1 tys. powstańców, w tym 200 strzelców, pod komendą kpt. Kuczkowskiego ps. Mucha, pobiło oddział rosyjski z Siedlec. Rosjanie ponieśli duże straty – ok. 100 zabitych oraz wielu rannych. W bitwie tej udział brali również mieszkańcy Mokobód i okolicznych zaścianków szlacheckich. Wiele osób nie walczyło bezpośrednio, ale pomagało powstańcom, dostarczając żywność i informując o ruchach wojsk rosyjskich.
Po stłumieniu powstania carska policja i wojsko rozpoczęły aresztowania powstańców. Najwybitniejszym powstańcem był urodzony w Świniarach Ludomir Benedyktowicz, który stracił w powstaniu obie dłonie. Pamiątkowa tablica na jego cześć znajduje się przy głównym wejściu do kościoła w Mokobodach. Za masowy udział mieszkańców Mokobód w powstaniu rząd carski w 1867 r., czyli kilka lat po upadku powstania styczniowego, ukarał miasteczko zabraniem mu praw miejskich i zdegradowaniem do roli wsi.
Społeczność żydowska Żydzi zamieszkiwali Mokobody co najmniej od pierwszej połowy XIX wieku. W 1827 roku miasteczko liczyło 948 mieszkańców; w 1861 roku na 1202 mieszkańców 394 było wyznania mojżeszowego, a w 1884 roku – 486 na 1482, co stanowiło ok. 33% ludności. Według spisu z 1921 roku w Mokobodach mieszkało 290 Żydów.
W Mokobodach działał dozór bóżniczy obejmujący ponad 60 miejscowości. Istniała bożnica (zniszczona w czasie II wojny światowej) oraz mykwa. Cmentarz żydowski przy ul. Stodolnej, o powierzchni 0,54 ha, jest udokumentowany od 1829 roku – zachował się zapis w dokumentacji Dyrekcji Wyznań z 14 grudnia 1829 r. o wydatkach „na reparacyję [...] Kierkuta".
W 1942 roku ludność żydowska Mokobód została deportowana do obozu zagłady w Treblince. We wrześniu 1944 roku wójt Jan Lewicki w raporcie o stanie gminy żydowskiej zanotował: „Bóżnica uległa zniszczeniu, cmentarz i mykwa niezniszczona".
Prawdopodobnie ostatnie pochówki na cmentarzu żydowskim miały miejsce w marcu 1945 roku, po zamordowaniu w Mokobodach 7 lub 8 Żydów przez nieustalonych sprawców.
II wojna światowa i okres powojenny Po kampanii wrześniowej w 1939 roku Mokobody znalazły się pod okupacją niemiecką i pozostawały pod nią do 1944 roku. Mury kościoła parafialnego zostały częściowo uszkodzone od kul karabinowych zarówno w czasie I, jak i II wojny światowej. W czasie okupacji na terenie powiatu siedleckiego miały miejsce zrzuty Cichociemnych, o czym przypomina tablica pamiątkowa odsłonięta w 2022 roku z inicjatywy żołnierzy jednostki GROM.
W 1960 roku wieś nawiedził pożar, który strawił 80 zabudowań.
19 grudnia 1963 roku Ministerstwo Gospodarki Komunalnej wydało decyzję o zamknięciu cmentarza żydowskiego. W uzasadnieniu wniosku władze gromadzkie opisywały cmentarz jako „zaniedbany, nieogrodzony", a „miejscowa ludność robi sobie piaskobranie". Na początku 1989 roku pracownicy Urzędu Wojewódzkiego w Siedlcach podczas wizytacji cmentarza odnaleźli kości ludzkie w wykopach po wydobywaniu piasku; na terenie cmentarza znajdowało się wówczas boisko.
Zabytki Kościół parafialny pw. św. Jadwigi, klasycystyczny z lat 1792–1818Daty obejmują okres od zaprojektowania kościoła po pożarze w 1792 do przeniesienia cudownego obrazu w 1818; budowa murowana trwała w latach 1798–1817 według dokumentacji NID, zob. ., fundacji starosty Jana Onufrego Ossolińskiego. Projekt architektoniczny autorstwa Jakuba Kubickiego jest czterokrotnie pomniejszonym projektem tegoż autora wyróżnionego w ogłoszonym przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego konkursie architektonicznym na świątynię – votum za Konstytucję 3 maja. Budowla centralna, na planie zbliżonym do kwadratu z wpisanym krzyżem greckim, nakryta podwójną kopułą. Pierwszą drewnianą świątynię wzniósł w 1513 roku Litawor Chreptowicz; drugą ufundował w 1766 roku Aleksander Ossoliński. Po zniszczeniu przez piorun w 1792 roku Jan Onufry Ossoliński sprowadził Kubickiego, który rozpoczął budowę obecnego kościoła murowanego. Konsekracji dokonał 1 września 1837 roku biskup Jan Marceli Gutkowski. W latach 1964–1966 we wnętrzu wykonano polichromię maryjną autorstwa Tadeusza Drapiewskiego. W kościele znajdują się: obraz Matki Boskiej Budzieszyńskiej z XVII w., otaczany wielkim kultem, rokokowe rzeźby ewangelistów, wykonane przez Macieja Polejowskiego, obraz „Chrystus Nauczający" z końca XVIII wieku, którego autorstwo przypisuje się Franciszkowi Smuglewiczowi, obraz „Hołd Pasterzy" z XIX wieku autorstwa Piotra le Bruna, model kościoła wykonany w 1793 roku przez Jakuba Kubickiego, Drewniana dzwonnica z ok. 1776 roku, remontowana w latach 1913, 1932 i 1992. Drewniana organistówka z XIX w., obecnie znajdująca się w skansenie we wsi Nowa Sucha; w jej miejscu stoi pomnik Jana Pawła II. Sanktuarium Matki Bożej Budzieszyńskiej w Budzieszynie – wieś oddalona o ok. 2 km od Mokobód. W 1450 roku Michał Goliginowicz wybudował tu drewniany kościół pw. Najświętszej Panny Marii przy źródełku, którego wodzie przypisywano uzdrawianie chorych na oczy. W 1646 roku biskup łucki Andrzej Gębicki dekretem przyłączył parafię budzieszyńską do mokobodzkiej. Kościół budzieszyński rozebrano w 1819 roku, a cudowny obraz przeniesiono do Mokobód. W 1874 roku Jan Popowski wzniósł murowaną kaplicę w Budzieszynie po tym, jak naczelnik powiatu siedleckiego Kaliński – prawosławny Rosjanin – doznał uzdrowienia oczu wodą ze źródełka. W 1947 roku przy źródełku zbudowano grotę na wzór Lourdes, a w latach 80. XX wieku wzniesiono nowy kościół murowany i kalwarię. Cmentarz żydowski w Mokobodach''' – przy ul. Stodolnej, na wzniesieniu zwanym przez mieszkańców Żydkowizną. Powierzchnia 0,54 ha. Nie zachowały się nagrobki ani ogrodzenie; teren porośnięty trawą i samosiejkami. Obiekt nie jest wpisany do rejestru zabytków.
Demografia historyczna Dane o liczbie ludności i mieszkańców wyznania mojżeszowego na podstawie Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i danych GUS:
Rok Domy Mieszkańcy w tym Żydzi Uwagi 1776 129 – – 1827 128 948 – 1861 115 1202 394 domy drewniane 1878 118 1365 – 1884 – 1482 486 1921 – – 290 spis powszechny 2021 – 1620 – NSP 2021
Do mieszczan mokobodzkich należało 3260 mórg ziemi.
Ludzie związani z Mokobodami
Kasper Cieciszowski – przez krótki czas proboszcz w Mokobodach, później biskup łucki i metropolita mohylewski. Władysław Dmowski – właściciel dóbr Reczki, sędzia trybunału cywilnego podlaskiego w Siedlcach. Pochowany na cmentarzu w Mokobodach; według Słownika geograficznego'' był ostatnim, który zasiadał do 1842 roku na sesjach w żupanie i kontuszu. Ludomir Benedyktowicz – urodzony w Świniarach, uczestnik powstania styczniowego, stracił w walkach obie dłonie. Tablica pamiątkowa przy kościele w Mokobodach.
Zobacz też Cmentarz żydowski w Mokobodach Kościół św. Jadwigi w Mokobodach Bitwa pod Węgrowem Gmina Mokobody
Przypisy Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT