Fairey Firefly – brytyjski pokładowy samolot myśliwski i rozpoznawczy, skonstruowany w 1941 roku w wytwórni Fairey Aviation Company.
Historia left|thumb|Samolot Fairey Firefly ze złożonymi skrzydłami W 1938 roku brytyjskie Ministerstwo Lotnictwa (Air Ministry) opracowało specyfikację N.5/38 i N.6/38. Zawierały one wymagania taktyczno-techniczne, które postawiono dla dwumiejscowego samolotu pokładowego. Miał on zostać skierowany do lotnictwa morskiego – Fleet Air Arm, FAA. Pierwsza specyfikacja mówiła o klasycznym uzbrojeniu przednim, druga natomiast wymagała obrotowej wieżyczki strzeleckiej. Na podstawie tych specyfikacji miały powstać samoloty zastępujące dotychczasowe maszyny Blackburn Skua i Blackburn Roc. Postawienie wymagania maszyny dwumiejscowej było wynikiem doświadczeń, gdzie uznano, że pilot nie poradzi sobie jednocześnie z wieloma zadaniami jak: łączność radiowo-nawigacyjna, prowadzenie walki powietrznej, rozpoznanie okrętów i samolotów wroga. Drugi członek załogi miał pełnić funkcję nawigatora, obserwatora i radiooperatora. Ostateczną specyfikacją dla nowego samolotu była O.8/38. 21 czerwca 1939 roku zostały sfinalizowano wymagania w postaci dokumentów N.8/39 i N.9/39. W założeniach było: prędkość maksymalna 509 km/h [275 węzłów] na wysokości 4572 m, długotrwałość lotu 6 godzin z prędkością 222 km/h [120 węzłów] na tej samej wysokości plus 15 minut na poziomie morza, długość rozbiegu 91 metrów przy przeciwnym wietrze o prędkości 37 km/h [20 węzłów], prędkość przeciągnięcia z wyłączonym silnikiem w konfiguracji do lądowania poniżej 104 km/h [58 węzłów]. Sterowność i zwrotność miała być dobra zarówno prędkościach lądowania jak i walk powietrznych. Skrzydła z możliwością złożenia, w kadłubie zamontowany hak do lądowania na lotniskowcach, zaczepy lin do katapulty, na pokładzie tratwa ratunkowa i radiostacja. Rozpiętość skrzydeł ograniczona została do 15,24 metra w przypadku rozłożenia oraz 4,11 metra po złożeniu. Długość 12,19 metra, wysokość 4,11 metra, masa startowa 4082 kg lub nie przekraczająca 4763 kg. Silnik nie został skonkretyzowany, zastrzegając jedynie konieczność śmigła o zmiennym skoku. Uzbrojenie miało składać z ośmiu karabinów Browning kal. 7.7 mm z zapasem amunicji 4800 nabojów razem lub cztery działka Hispano kalibru 20 mm z zapasem 240 nabojów łącznie.
Obie specyfikacje zatwierdzono 5 lipca 1939 roku, a 10 sierpnia zostały rozesłane do producentów samolotów wojskowych. W terminie do 19 sierpnia zgłosiło się sześciu producentów: Blackburn, Fairey, Gloster, Hawker, Supermarine i Westland. Nadesłane projekty nie spełniły oczekiwań FAA. W przypadku firmy Fairey projekty oceniono na trzecie miejsce (N.8/39) i drugie miejsce (N.9/39). Ostatecznie FAA zrezygnowała całkowicie z opcji N.9/39. W styczniu 1940 roku zamieniono specyfikację N.8/39 na NAD.925/39 w treści której zapotrzebowanie było na klasyczny jedno lub dwumiejscowy myśliwiec pokładowy o wysokich osiągach. Zmiana decyzji była podyktowana wybuchem II Wojny Światowej. Te same firmy zgłosiły się do konkursu z czego wybrano myśliwiec firmy Fairey Fairey oraz Blackburn Firebrand. Po wyłonieniu zwycięzców przekazana wymagania techniczno-taktyczne o specyfikacji N.5/40 oraz N.11/40. W 24 lutego 1940 roku wytyczono specyfikację N.5/40, a 29 lutego Admiralicja założyła dokumenty do Ministerstwa Lotnictwa inicjujące proces zamówienia 200 sztuk samolotu zastępującego Fulmary. Utrzymał się wymóg dwuosobowej załogi, ze względu na niewielką różnicę w prędkości, a miała ona nie odgrywać wielkiego znaczenia z powodu znania celu bombardowania czyli okrętów. Myśliwce morskie nie miały za zadanie ścigania bombowców, a jedynie atakować z odpowiedniej pozycji wykorzystując zasięg w celu zestrzelenia samolotów rozpoznawczych wroga w dalekiej odległości od własnych okrętów. W ten sposób uzyskano by dodatkowy czas na start większej liczby myśliwców. Wykluczone zostało zagrożenie wrogich myśliwców eskortujących ze względu na ich niewielki zasięg. Zmiany w specyfikacji obejmowały: prędkość maksymalna 556 km/h [300 węzłów] na wysokości 4572 metry plus 10 minut na poziomie morza pełną mocą, długotrwałość lotu 4h z prędkością 222 km/h [120 węzłów], długotrwałość lotu z dodatkowym zbiornikiem paliwa 6h, prędkość przeciągnięcia z konfiguracją lądowania 126 km/h [68 węzłów]. Obowiązkowe wyposażenie dostało radionamiernik. Limit masy wzrósł do 5216 kg. Silnik wraz z osprzętem śmigłem, łożem, osłonami, chłodnicami miał stanowić zespół montażowy. Uzbrojenie miały stanowić cztery karabiny Hispano kalibru 20 mm z zapasem 60 nabojów zamontowane w skrzydłach. 6-7 maja 1940 roku drewniana makieta w wytwórni Fairey Aviation Co. Ltd w Hayes odbyła inspekcję. 13 maja 1940 została zatwierdzona specyfikacja N.5/40 wysłana do firmy 3 czerwca, a następnie po zatwierdzeniu przez Ministerstwo Lotnictwa 12 czerwca podpisano kontrakt nr B103375/40 na produkcję 200 sztuk samolotów w tym dwa prototypy i jedenaście samolotów doświadczalnych.W grudniu 1940 tak dwumiejscowy samolot myśliwsko-rozpoznawczego nazwano Fairey Firefly.
Projekt Projekt techniczny opracował zespół Herberta E. Chaplina. Sam kierownik zespołu pracował w firmie od kwietnia 1930 roku i projektował samoloty Fairey Swordfish i Fairey Battle, jednak dopiero obecny projekt stał się pierwszym gdzie pełnił rolę głównego konstruktora. Aby pogodzić sprzeczne wymagania zastosowano kilka nowatorskich rozwiązań technicznych. Kadłub skorupowy był z dwóch połówek połączony pionowo. Wyposażenie było zamontowane przed połączeniem kadłuba. Zastosowano wodoszczelną i ogniotrwałą podłogę w celu polepszenia szans na uratowanie załogi w przypadku wodowania. Opracowany został nowy mechanizm składania skrzydeł. Pomimo jego bezproblemowej pracy angażował minimalnie ośmiu mechaników i zajmował nieraz potrzebny czas. Silnikiem jaki zastosowano sylwetkę samolotu zmodyfikowano oraz przystosowano do silnika rzędowego Rolls-Royce Griffon IIB o większej mocy z drewnianym samo przestawialnym śmigłem trójłopatowym Rotol o średnicy 3.96 metra. Zastosowano nowe klapy Fairey-Youngman stworzone przez Roberta Youngmana, a użyte pierwszy raz w bombowcu Barracuda. Posiadały one cztery pozycje: neutralna – całkowicie schowane, przelotowa - wysunięta w dół i w tył i wychylone o 3°, startowa – wysunięte i wychylone o 15°, do lądowania – wysunięte i wychylone o 35°. Pomimo skomplikowania mechanizmu działał on niezawodnie i zapewniał dobre własności lotne i zwrotne.W 1943 roku samolot został wysłany do USA, gdzie w styczniu 1944 roku porównano go w centrum doświadczalnym do samolotów myśliwskich i japońskiego A6M5 Zero gdzie wykazał swoją wyższość.
Prototypy Dokumentację techniczną ukończono 31 marca 1941 roku. Pierwszy prototyp został on oblatany w dniu 22 grudnia 1941 roku na lotnisku Great West Aerodrome w Heathrow przez pilota porucznika Chistophera Stanilanda. Prototyp posiadał kryte płótnem lotniki i stery. Ster kierunku z wyważeniem rogowym, niską osłonę kabiny pilota oraz dodatkowe okienka po bokach grzbietu za kabiną pilota. Nie zamontowano uzbrojenia poza makietami. Z racji nie zgłoszenia żadnych zastrzeżeń do pilotażu skierowano samolot do ośrodkowa doświadczalnego A&AEE Aeroplane & Armament Experimental Establishment w Boscombe Down. Podczas prób w locie prototyp potwierdził większość założeń konstruktorów, charakteryzował się dobrymi właściwościami pilotażowymi, a co szczególnie ważne, miał wystarczające osiągi, a jedynym incydentem było oderwanie się osłony kabiny pilota. Drugi prototyp oblatano 4 czerwca 1942 roku, a podczas prób wychodzenia z nurkowania uszkodziły się stery wysokości i samolot runął na ziemię w okolicach Wokingham. Po śmierci pilota, jego miejsce Stanildanda przejął Foster H. Dixon. Rozszerzono skład pilotów doświadczalnych o: Gordon Slade, Peter Twiss, Duncan Menzies, David Masters. Trzeci prototyp został oblatany 26 sierpnia 1942 roku i 21 września trafił do doświadczeń. Zmieniono lotki na metalowe. Czwarty prototyp oblatano 15 września 1942 roku i do czerwca 1943 podlegał próbom zmęczeniowym. W marcu 1943 roku prototyp przeszedł próby na pokładzie angielskiego lotniskowca HMS „Illustrious”, podczas których osiągnął prędkość maksymalną 507 km/h, na wysokości 5121 metrów. Maksymalna prędkość wznoszenia 10,9 metra na sekundę na wysokości 1158 metrów. Czas wznoszenia 12,4 minut na wysokość 6096 metrów i pułap taktyczny 9174 metry. W ramach doświadczeń samolot spełnił oczekiwania przed nim postawione i stwierdzono niedociągnięcia: poprawa sterów wysokości, niska osłona kabiny, grube ramki okien utrudniające obserwację.
Po uzyskaniu zamówień złożonych przez lotnictwo brytyjskiej marynarki wojennej (Fleet Air Arm – FAA), 4 marca 1943 roku przystąpiono do produkcji seryjnej pierwszej wersji samolotu myśliwskiego Fairey Firefly F Mk I. Samoloty Firefly były produkowane w różnych wersjach i odmianach. W okresie II wojny światowej produkowano jeszcze wersje wyposażone w radar: FR – myśliwsko-rozpoznawcze i NF – myśliwców nocnych.
Produkcje seryjną samolotów zakończono 20 marca 1956 roku.
Wersje samolotu Fairey Firefly Łącznie w latach 1943–1956 wyprodukowano we wszystkich wersjach 1702 samoloty Fairey Firefly.
Mk I Osiemnaście miesięcy minęło od podpisania kontraktu do oblotu prototypu. Kolejne dwanaście miesięcy zajęły przygotowania do wprowadzenia produkcji. Pierwszy samolot został oblatany 4 stycznia 1943 roku o numerze fabrycznym Z1830, a następnie 4 marca został skierowany na próby uzbrojenia. Dopiero czternasty egzemplarz Z1839 był standardem seryjnym i oblatano go 30 maja 1943 roku. Zastosowano w nim stożkowe osłony działek. Pierwsze 470 sztuk otrzymało silniki Griffon IIB, a następnie jego mocniejszą wersję Griffon XII. Spośród 200 samolotów z zamówienia z dnia 12 czerwca 1940 roku w Hayes (numery ewidencyjne z bloku Z) wyprodukowano 188 sztuk z prototypami. Druga partia (numery ewidencyjne bloków DT i DV) była montowana w fabryce w Chapel w liczbie 59 z około 100 zamówionych. Trzecia partia 300 samolotów (numery z bloku MB) została zamówiona 30 czerwca 1942 roku. W Heaton Chapel wyprodukowano 290 sztuk. Czwarta partia 200 sztuk (numery z bloku DK) zamówiona została 28 sierpnia 1942 roku i skierowana została do produkcji na licencji w firmie General Aicraft Ltd. w Hanwroth. W dwa lata udało się wyprodukować tam zaledwie 132 samoloty. Jedynie piąte zamówienie na 200 sztuk (numery bloków PP) zamówiona 17 lipca 1943 roku została wyprodukowana w całości. Ze względu na dopracowywanie samolotów z 1000 egzemplarzy które zamówiono anulowano 131 z zamówienia zamawiając jednocześnie 138 kolejnych (numery bloków TW). Trzy z nich zbudowano w Hayes jako Mk I, a 53 sztuki jako Mk IV, a pozostałe 82 sztuki zostały ponownie anulowane. Ostatni egzemplarz Mk I (TW679) został dostarczony 23 listopada 1946 roku. Łącznie w obu fabrykach powstało 740 samolotów, a wraz z licencyjnymi 872 sztuki. Warianty Mk I:
F.I – myśliwiec dzienny, wyprodukowano 327 sztuk oraz w GAL 132 egzemplarze. NF.I – w połowie 1944 roku otrzymano radar poszukiwawczy AN/APS-4 oznaczony jako ASH. Jego masa to 145 kg w tym antena z modułami. Mógł wykrywać duże obiekty nawodne z odległości 48 km na falach 6 cm oraz niewielkie obiekty z odległości 24 kilometrów. Z jego pomocą namierzano również obiekty powietrzne z zasięgiem około 6,8-8 kilometrów. Zastosowanie radaru pozwoliło na nocne loty. Podwieszony został pod silnikiem, a ekrany i panele sterujące w kabinie obserwatora. Zamontowano oświetlenie nocne oraz metalowe listy nad rurami wydechowymi. Zbudowano 140 sztuk. FR.I – dostępność radarów APS-4 pozwoliło na montaż ich w dziennych myśliwcach. Samoloty nie posiadały jednak dodatkowego oświetlenia ani listew nad rurami wydechowymi. Wyprodukowano 236 sztuk. F.1A – oznaczenia stosowane po wojnie, gdzie zmieniono liczbę rzymską na arabską