thumb|Męski chór Gorol z Jabłonkowa podczas Jubileuszowego Festiwalu PZKO w 2007 w Karwinie thumb|Budynek PZKO w Czeskim Cieszynie, wcześniej znajdowała się tu jedyna przetrwała w mieście synagoga Polski Związek Kulturalno-Oświatowy (, w skrócie PZKO) – organizacja społeczna w Czechach mająca na celu razem z Kongresem Polaków reprezentować mniejszość polską w państwie czeskim. Jest to największa pod względem liczby członków (obecnie 12 300) polska organizacja w Czechach, choć liczba ta systematycznie się zmniejsza wraz z kurczącą się mniejszością polską.
Historia Przed II wojną światową na miejscu funkcjonowało wiele polskich organizacji, kiedy jednak w 1947 zakładano PZKO, powstanie innych było niemożliweZahradnik 1992, 128.. Była to więc w okresie komunizmu jedyna organizacja reprezentująca mniejszość polską, do tego pod silnym wpływem Komunistycznej Partii Czechosłowacji. PZKO zyskało pozycję monopolistyczną i stało się odpowiedzialne za wszelką działalność Polaków, którzy nie mogli zrzeszać się w innych zakazanych organizacjach. W miarę upływu czasu PZKO jeszcze silniej ulegało wpływom PartiiZahradnik 1992, 145., będąc przez władze w latach 50. XX wieku wcielonym do Frontu Narodowego Czechów i Słowaków. W latach 60. do głosu dochodzili reformiści, ale po Praskiej Wiośnie w 1968 przeprowadzono czystki i pozwalniano ich ze stanowiskZahradnik 1992, 154.. Ówczesny prezes PZKO, Ernest Sembol również został zwolniony. Zaczęła się tak zwana era normalizacji, a PZKO pogrążyła się w sidłach komunistów. Po aksamitnej rewolucji w 1990, PZKO oczyściła osoby dyskryminowane po 1968, włącznie z najbardziej znaczącymi postaciami jak: Jan Rusnok, Henryk Jasiczek, Wiesław Adam Berger, Tadeusz Siwek i Ernest SembolStopa 2006, 73..
Działalność
Celem PZKO jest promocja i patronat możliwie nad wszelką kulturalną i edukacyjną aktywnością polskiej mniejszości. PZKO organizuje i wspiera kluby sportowe (kobiet, seniorów, juniorów), publikacje, koncerty, wycieczki, bale, grupy folklorystyczne i muzyczne, chóry, grupy artystyczne, wystawy, różne imprezy sportowe czy społeczne itd. Największą i najbardziej znaną imprezą pod patronatem PZKO jest coroczne Gorolskie Święto w Jabłonkowie, wśród innych największym wydarzeniem jest Festiwal PZKO. Organizacja ściśle współpracuje z polskimi szkołami na Zaolziu i ze Sceną Polską w Teatrze Cieszyńskim w Czeskim Cieszynie.
Za swoją działalność PZKO zostało uhonorowane kilkoma nagrodami, m.in. Nagrodą im. Wojciecha Korfantego nadaną w 2001 przez Związek Górnośląski za osiągnięcia i zasługi w pielęgnacji polskości na ŚląskuZwrot 2009, 26., natomiast w 2006 – Nagrodą im. ks. Leopolda Jana Szersznika.
PZKO składa się z Miejscowych Kół, które obecne są w prawie wszystkich gminach i wsiach na Zaolziu. Większość tych placówek posiada własne budynki, tzw. Domy PZKO (lub Domy Polskie PZKO), które służą jako miejsce spotkań i różnych wydarzeń, np. kulturalnych.
Obecnym prezesem PZKO jest Helena Legowicz. Zarząd Główny mieści się w Czeskim Cieszynie, na ulicy Strzelniczej 28. W tym samym miejscu ma swoją redakcję oficjalny organ prasowy Związku – miesięcznik „Zwrot”, który jest wydawany od grudnia 1949 roku.
Statystyki RokMiejscowe kołaCzłonkowie194779729619497911 21419528013 0461955 –16 17019609217 78019659219 99419679220 65619709220 85819759423 44919809424 23719859523 70119889523 17119909523 07019939320 82519959220 20019969119 57320078412 300
Prezesi Jan Pribula (1950–1951) Józef Kula (1951–1953) Karol Mrózek (1953–1955) Józef Mrózek (1955–1957) Adolf Kubeczka (1957–1959) Bogumił Goj (1959–1962) Eugeniusz Suchanek (1962–1968) Ernest Sembol (1968–1970) Jan Pribula (1970–1971) Eugeniusz Suchanek (1971–1975) Stanisław Kondziołka (1975–1987) Roman Suchanek (1987–1990) Władysław Młynek (1990–1993) Jerzy Czap (1993–1999) Zygmunt Stopa (1999–2009) Jan Ryłko (2009–2017) Helena Legowicz (2017)
Odznaczenia Odznaka Honorowa za Zasługi dla Polonii i Polaków za Granicą (2023)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Strona oficjalna
Kategoria:Laureaci Nagrody im. Wojciecha Korfantego Kategoria:Organizacje na Śląsku Cieszyńskim Kategoria:Organizacje polonijne w Czechach Kategoria:Organizacje polonijne w Czechosłowacji Kategoria:Organizacje odznaczone Odznaką Honorową za Zasługi dla Polonii i Polaków za Granicą