Krótkonosek sfinksowy (Cynopterus sphinx) – gatunek ssaka z podrodziny Cynopterinae w obrębie rodziny rudawkowatych (Pteropodidae).
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1797 roku duńsko-norweski botanik i zoolog Martin Vahl, nadając mu nazwę Vespertilio sphinx. Holotyp pochodził z Tarangambadi, w Tamilnadu, w Indiach.
Podgatunek scherzeri może być odrębnym gatunkiem, a podgatunek babi może być spokrewniony z C. nusatenggara. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają sześć podgatunków. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typoweC. s. angulatusCynopterus angulatusG.S. Miller, 1898Trang, Thajlandia.C. s. babiCynopterus babiLyon, 1916Pulau Babi, na południowy wschód od wyspy Simeulue, prowincja Aceh, Sumatra, Indonezja.C. s. pagensisCynopterus pagensisG.S. Miller, 1906Północna Pagai, Sumatra Zachodnia, Indonezja.C. s. scherzeriCynopterus marginatus var. Pachysoma scherzeriZelebor, 1868Kar Nikobar, Nikobary.C. s. serasaniCynopterus sphinx serasaniParadiso, 1971wyspa Serasan, Wyspy Natuna, Wyspy Riau, Indonezja.
Etymologia Cynopterus: kuōn, κυνος kunos „pies”; πτερον pteron „skrzydło”. sphinx: Sfinks (gr. Σφιγξ Sphinks, ), mityczny, drapieżny potwór o zróżnicowanym wyglądzie zamieszkujący w Tebach, który zadawał podróżnikom zagadki i rozszarpywał tych, którzy odpowiedzieli niepoprawnie; nie wiadomo dlaczego Vahl wybrał tę nazwę dla nietoperza. angulatus: łac. angulatus „kanciasty”, od angulus „kąt, róg”. babi: Babi, zachodnia Sumatra, Indonezja. pagensis: Północna Pagai, Indonezja. scherzeri: Karl Ritter von Scherzer (1821–1903), austriacki podróżnik, dyplomata, przyrodnik, brał udział w ekspedycji Novara w latach 1857–1859. serasani: Serasan, Wyspy Natuna, Indonezja.
Zasięg występowania Krótkonosek sfinksowy występuje w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, zamieszkując w zależności od podgatunku: C. sphinx sphinx – subkontynent indyjski na południe od podnóża Himalajów od doliny rzeki Indus w Pakistanie na wschód do granicy z Mjanmą, w tym Nepal, Bhutan, cały obszar Indii (z wyjątkiem pustyni Thar), Bangladesz, Sri Lanka oraz Andamany i Nikobary (z wyjątkiem wyspy Kar Nikobar). C. sphinx angulatus – południowo-wschodnia Azja od zachodniej Mjanmy na wschód przez południową Chińską Republikę Ludową, w tym wyspa Hajnan, i na południe do północnej części Półwyspu Malajskiego i Sumatry, południowego Borneo, zachodniej Jawy, Bali, zachodniej Sumbawy i południowego Celebesu; występuje też prawdopodobnie na wyspie Lombok. Zapisy z wyspy Sangeang wymagają potwierdzenia. C. sphinx babi – wyspa Babi, u północno-zachodnich wybrzeży Sumatry. C. sphinx pagensis – Wyspy Batu (Tanahmasa i Tanahbala) i Wyspy Mentawai (Siberut, Sipora, Północna Pagai i Południowa Pagai). C. sphinx scherzeri – wyspa Kar Nikobar. C. sphinx serasani – Wyspy Natuna (Natuna Besar i Serasan).
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 89–109 mm, długość ogona 13–18 mm, długość ucha 19–23 mm, długość tylnej stopy 14,5–20,5 mm, długość przedramienia 67–76 mm; masa ciała samic 28–70 g, samców 34–53 g.
Ekologia Siedliskiem gatunku są lasy tropikalne. Krótkonosek sfinksowy żyje w koloniach, liczących od 3 do 7 i więcej osobników tej samej płci. Kolonie nietoperzy znajdują schronienie w namiotach utworzonych z liści palm, przede wszystkim Borassus flabellifer, Areca catechu, Polyalthia longifolia, Vernonia scandens. Gatunek owocożerny, nietoperze odżywiają się również kwiatami i liśćmi drzew owocowych.
Rozród Krótkonosek sfinksowy jest gatunkiem poligynicznym. Niedawno zaobserwowano, że samice tego gatunku podczas kopulacji często liżą podstawę prącia samców. Zasugerowano, że zachowanie to przedłuża czas kopulacji i zwiększa prawdopodobieństwo zapłodnienia samicy. Nietoperze tego gatunku rozmnażają się dwukrotnie w ciągu roku, z każdej ciąży rodzi się jedno młode. Matka opiekuje się młodym przez 45–50 dni.
Znaczenie gospodarcze Krótkonoski sfinksowe mogą powodować istotne szkody upraw drzew owocowych. Są potencjalnym wektorem wirusa japońskiego zapalenia mózgu.
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Rudawkowate Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1797 roku Kategoria:Fauna Indii Kategoria:Fauna Bangladeszu Kategoria:Fauna Sri Lanki Kategoria:Fauna Indonezji Kategoria:Fauna Nepalu Kategoria:Fauna Bhutanu Kategoria:Fauna Chińskiej Republiki Ludowej