Acetylenek miedzi(I), – miedzioorganiczny związek chemiczny z grupy acetylenków. Rdzawo- lub brunatnoczerwony proszek, nierozpuszczalny w wodzie i większości rozpuszczalników organicznych.

Otrzymywanie Acetylenek miedzi(I) można otrzymać poprzez działanie gazowego acetylenu na amoniakalny roztwór soli miedzi(I), np.:

W reakcji tej można też użyć rozpuszczalnej w wodzie soli miedzi(I).

Z roztworów wodnych wydziela się jako hydrat, .

Własności chemiczne Acetylenek miedzi(I) jest związkiem nietrwałym. Na powietrzu utlenia się do acetylenku miedzi(II) i tlenku miedzi(II):

Podatność na utlenianie jest na tyle duża, że podczas preparatyki na powietrzu nie udaje się uzyskać produktu o czystości większej niż 95%.

Podczas utleniania czystym tlenem powstaje natomiast tlenek miedzi(I) i grafit

Roztwarza się w rozcieńczonych kwasach mineralnych z wydzieleniem acetylenu i odpowiedniej soli miedzi(I), np.:

Rozkład z wydzieleniem acetylenu następuje także w reakcji z wodnym roztworem cyjanku potasu:

Podczas ogrzewania hydratu w próżni, rozkłada się on do metalicznej miedzi, grafitu i wody:

W stanie suchym jest bardzo podatny na wstrząsy i może wybuchać przy uderzeniu. Jest jedną z niewielu substancji, która po wybuchu nie uwalnia żadnych gazowych produktów. W oparach chloru, bromu i jodu może ulegać spontanicznemu zapłonowi. W reakcjach z azotanem srebra może tworzyć wybuchowe mieszaniny zawierające acetylenek srebra:

Obecność acetylenu w wysokostopowych rurach miedzianych prowadzi do powstawania acetylenku miedzi(I), co może skutkować gwałtownymi wybuchami w ich wnętrzu.

W literaturze źródłowej istnieją rozbieżności dotyczące temperatury wywołującej samorzutny wybuchowy rozkład. Według wybuch następuje podczas ogrzewania powyżej 100 °C, natomiast podaje temperaturę 120 °C, zwracając uwagę, że w literaturze podawane są także wyższe wartości: temperatura zapłonu 150 °C oraz temperatura wybuchu ok. 170 °C na powietrzu i rozkład przy ok. 265 °C w wysokiej próżni.

Zastosowanie Acetylenek miedzi(I) stosowany jest w testach na obecność grupy CH, jako katalizator w syntezie akrylonitrylu i 2-propyn-1-olu oraz do otrzymywania czystej miedzi i oczyszczania acetylenu.

Jest także produktem pośrednim w wielu reakcjach, m.in. sprzęganiu Sonogashiry i sprzęganiu Cadiota-Chodkiewicza.

Uwagi

Przypisy

Miedzi(I), acetylenek Kategoria:Związki miedzi(I) Kategoria:Związki wybuchowe