Bukowno (do 1962 Bukowno-OsiedleDz.U. 1957 nr 59, poz. 317.) – miasto i gmina miejska w województwie małopolskim, w powiecie olkuskim.
Wieś biskupstwa krakowskiego w powiecie proszowickim w województwie krakowskim w końcu XVI wiekuWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 100.. Do 1975 r. miasto administracyjnie należało do województwa krakowskiego, a w latach 1975–1998 do katowickiego. W latach 1977–1991 miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Bukowno.
Bukowno administracyjnie położone jest w zachodniej części województwa małopolskiego, między Krakowem a Katowicami, w jednakowej odległości (około 40 km) od obu miast. Bukowno należy do Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego.
Według danych GUS z 30 czerwca 2024 r. miasto miało 9 362 mieszkańców.
Dane ogólne thumb|left|Rzeka w środku lasu na małej plaży Miasto położone na granicy Wyżyn: Śląskiej i Krakowsko-Częstochowskiej, nad rzekami Biała Przemsza, Sztołą i Babą oraz Warwas, wśród lasów liściasto-iglastych. Znajdują się w nim Zakłady Górniczo-Hutnicze cynku i ołowiu Bolesław.
Bukowno jako wieś było znane w XV wieku. Prawa miejskie uzyskało w 1962 roku.
W mieście znajduje się baza sportowo-rekreacyjna z halą sportową i stadionem (Stadion MOSiR Bukowno).
W południowo-wschodniej części miasta (Bukowno Przeń) znajduje się powstały przed 1939 sztucznie zarybiony zalew „Leśny Dwór”.
Według danych z roku 2006 Bukowno miało obszar 63,42 km², w tym: użytki rolne: 16% użytki leśne: 73%
Miasto stanowi 10,19% powierzchni powiatu.
Transport mały|Pociąg na stacji w Bukownie thumb|Ul.Kolejowa Przez miasto przebiegają dwutorowa linia kolejowa PKP Katowice – Sosnowiec – Olkusz – Kielce, ze stacją osobowo-towarową Bukowno i przystankiem Bukowno Przymiarki. Miasto to jest węzłem kolejowym. W Bukownie funkcjonuje również Linia Hutnicza Szerokotorowa, z mijanką w zachodniej części miasta. Na terenie gminy Bukowno jest 60,2 km dróg, w tym 27,2 km dróg wojewódzkich (zarządzanych przez Wojewódzką Dyrekcję Dróg Miejskich w Katowicach) i 33 km dróg lokalnych miejskich (zarządzanych przez Urząd Miasta).
Na północ od Bukowna, w odległości 5 km przebiega droga krajowa nr 94.
Historia
thumb|Stara część Bukowna Obszar gdzie obecnie leży Bukowno, leżący przy pograniczu z Krakowem stanowił od dawna ważny rejon gospodarczy. Od średniowiecza Starczynów należał do dóbr olkuskich, natomiast Stare Bukowno (pierwsza wzmianka w 1402 r.) do 1790 r. było własnością biskupów krakowskich i należało do klucza sławkowskiego. W 1795 r. obszar Bukowna dostał się pod zabór austriacki. Po Kongresie wiedeńskim został oddzielony od Krakowa wchodząc w granice ziemi olkuskiej w Królestwie Polskim (1815). W latach późniejszych rozpoczął się proces rozluźniania związków z Krakowem na rzecz powstającego Zagłębia Dąbrowskiego. Choć w latach 1945–1975 Bukowno przynależało administracyjnie do woj. krakowskiego to silny rozwój sieci komunikacyjnej i więzi społecznych wpłynął na pogłębienie wpływów GOP-u, co zostało utrwalone w 1975 r. administracyjną przynależnością do województwa katowickiego. W 1999 r. miasto weszło jednak w skład nowo utworzonego powiatu olkuskiego i podporządkowane tym samym zostało władzy wojewódzkiej w Krakowie. Data Wydarzenie 1402 Wzmianka o Starczynowie (obecnie część Bukowna). 1470 Pierwsze wzmianki o wsi Bukowno (dobra biskupów krakowskich) XVI w. Wydobycie rud ołowiu. 1555 Żupnik z Olkusza Jost Ludwik Decjusz zbudował huty ołowiu. XVIII w. Otwarcie huty. 1790 Osada przechodzi na własność skarbu Polski. 1795 Bukowno w zaborze austriackim. 1809 Bukowno w Księstwie Warszawskim. 1815 Bukowno w Królestwie Polskim. 1816 W województwie krakowskim, obwód olkuski. 1837 W guberni krakowskiej, powiat olkuski. 1841 W guberni kieleckiej, powiat olkuski. 1845 W guberni radomskiej, powiat olkuski. 1867 W guberni kieleckiej, powiat olkuski. XIX w. Ośrodek górnictwa cynku i ołowiu, działały kopalnie „Ulisses”. „Leonidas” i „Jerzy”. 1885 budowa Kolei Iwangorodzko-Dąbrowskiej. 1919 W województwie kieleckim, powiat olkuski. 1945 W województwie krakowskim, powiat olkuski. 1950–1953 Rozwój miejscowości, związany z otwarciem zakładów górniczo-hutniczych „Bolesław”. 1958 Utworzenie osiedla o nazwie Bukowno-Osiedle z obszarów wsi Starczynów, Bór Biskupi i PodlesieDz.U. 1957 nr 59 poz. 317 1962 Nadanie Bukownie-Osiedlu praw miejskich i zmiana nazwy na BukownoDz.U. z 1962 r. Nr 41, poz. 188 1975 W województwie katowickim. 1991 5 kwietnia – włączenie do miasta sołectw: Stare Bukowno z Przymiarkami (140,82 ha) i Wodąca (181,41 ha). 1999 W województwie małopolskim, powiat olkuski.
Demografia Ludność według płci (Stan na 31 grudnia każdego roku) Rok 1995 1998 2003 2008 2013 2018 2023 Liczba ludności 10 577 10 521 10 840 10 574 10 411 10 197 9 467 Liczba mężczyzn 5 154 5 106 5 217 5 083 5 023 4 885 4 522 Liczba kobiet 5 423 5 415 5 623 5 491 5 388 5 312 4 945
Piramida wieku (Stan na 31 grudnia 2023 roku) 690x480px
Wspólnoty wyznaniowe thumb|Kościół polskokatolicki pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa Kościół rzymskokatolicki: parafia Świętego Andrzeja Boboli parafia Świętego Jana Chrzciciela parafia Najświętszej Maryi Panny Wspomożycielki Wiernych w Bukownie – Borze Biskupim.
Przy ulicy Kolejowej znajduje się kościół św. Barbary, wybudowany w roku 1870 obok nieistniejącego już szybu kopalni rudy cynku i ołowiu. W latach pięćdziesiątych XX wieku w konstrukcji zaczęły pojawiać się pęknięcia, spowodowane prowadzoną tuż pod kościółkiem działalność górniczą. W latach osiemdziesiątych XX wieku budowlę zdesakralizowano i przeznaczono do rozbiórki, której nie przeprowadzonoTen kościół opuszczony - został zdesakralizowany. Stoi w Zagłębiu Dąbrowskim!.
Kościół polskokatolicki: parafia Najświętszego Serca Jezusowego Kościół Wolnych Chrześcijan: zbór w Bukownie (ul. Sławkowska 132) Świadkowie Jehowy: zbór Bukowno-Południe zbór Bukowno-Północ (Sala Królestwa Krążek 2).
Szkoła W Bukownie znajduje się: Zespół Szkół nr 1 im. 1000-lecia Państwa Polskiego Zespół Szkół nr 2 im. Wł. St. Reymonta
Sport W mieście działa klub sportowy Bolesław Bukowno oraz od 2012 roku Ludowy Zespół Sportowy Stare Bukowno, który kontynuuje tradycję KS Bukowianka Bukowno.
Sąsiednie gminy Bolesław, Jaworzno, Olkusz, Sławków, Trzebinia
Miasta partnerskie Miasta partnerskie Bukowna: Rudňany, Słowacja Čapljina, Bośnia i Hercegowina Gmina Ustka, Polska
Ludzie związani z Bukownem
Znanymi mieszkańcami Bukowna są m.in.: Stanisław Pierzynka – działacz Ruchu robotniczego, wiceminister hutnictwa. Antoni Norman – duchowny polskokatolicki, od 2011 administrator diecezji krakowsko-częstochowskiej Kościoła Polskokatolickiego w RP. Marek Wierzbicki – piłkarz występujący na pozycji obrońcy. Edyta Krzemień – aktorka teatralno-musicalowa związana z Teatrem Muzycznym Roma. Alan Czerwiński – piłkarz grający na pozycji obrońcy. Marcin Lis
Zobacz też Muzeum Górnictwa Rud w Bukownie Zbór Kościoła Wolnych Chrześcijan w Bukownie
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Zagłębie Dąbrowskie Kategoria:Miasta w województwie małopolskim Kategoria:Powiat olkuski Kategoria:Wsie biskupów krakowskich (województwo krakowskie) Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku