thumb|200px|Ares – rzymska kopia posągu ze świątyni Ateny i Aresa thumb|200px|Hermes Propylajos – kopia rzymska Alkamenes (gr. Ἀλκαμένης) – grecki rzeźbiarz z V w. p.n.e., pochodzący z Aten lub Lemnos, uczeń Fidiasza, działał m.in. w Atenach, Olimpii i Sparcie.
Życiorys Informacje w źródłach starożytnych na temat rzeźbiarza są sprzeczne. Podaje się w nich, że działał w różnych okresach w latach 465–403 r. p.n.e., co doprowadziło wręcz do koncepcji istnienia dwóch Alkamenesów – "Starszego" i "Młodszego". Pliniusz uważał Alkamenesa za ucznia, a zarazem za rywala Fidiasza i datuje jego aktywność na poł. V w. p.n.e. (83 Olimpiada). Przytaczał także dwa konkursy, w których miał brać udział: na posąg Afrodyty (rywalem był Agoraktiros z Paros) – wygrany przez artystę, oraz na posąg Ateny (przegrał z Fidiaszem).
Obecnie przyjmuje się, że działalność artysty należy wiązać z Nikiaszem i okresem wojen peloponeskich. Po roku 438 p.n.e., w którym Fidiasz wyjechał do Olimpii, prawdopodobnie przejął palmę pierwszeństwa wśród rzeźbiarzy w AtenachBernhard, ss. 538–542..
Dzieła Zachowało się jedno dzieło autorstwa Alkamenesa – posąg Hermesa Propylajosa. Inne znane są tylko z kopii lub opisów pisarzy antycznychBernhard, ss. 542–550.. Hermes Propylajos datowany jest na ok. 430 r. p.n.e., wykonany był dla Aten. Rzeźba posiadała inskrypcję "Poznaj samego siebie", dlatego przez lata uważano ją za dzieło Sokratesa. Rzeźba w charakterze jest archaizująca i była zapewne kopią hermesów z Delf. W tym samym okresie powstał posąg Hekate Epipyrgidy, ustawiony przy schodach wiodących do świątyni Ateny Nike. Rzeźba ta znana jest z pomniejszonej kopii znajdującej się obecnie w Wiedniu. Przedstawiała boginię w postaci potrójnej hermy, z wielkimi pochodniami, w towarzystwie trzech tańczących charyt. Podobnie jak w przypadku Hermesa, także tą poddano celowej archaizacji. Między Partenonem a Erechtejonem miała stać grupa Prokne z Itysem. W Muzeum Akropolu w Atenach znajduje się mocno uszkodzona figura matki tulącej do piersi dziecko. Niektórzy badacze dopatrują się w niej tej właśnie grupy. Pisarze starożytni za największe dzieło artysty uznają posąg Afrodyty w ogrodach. Według Pliniusza w pracach nad nią brał udział także Fidiasz. Nie udało się dotychczas jednoznacznie powiązać żadnej kopii z tym dziełem. Po 438 r. p.n.e. Alkamenes w miejsce Fidiasza, zajął się w Atenach tworzeniem posągów kultowych do świątyń. W 420 r. p.n.e. w Hefajstejonie ustawiono rzeźby Ateny i Hefajstosa, które w czasach późniejszych doczekały się pokaźnej liczby swobodnych kopii i przetworzeń. Dlatego dokładne odtworzenie tej grupy nie jest możliwe. Dla świątyni Dionizosa wykonał chryzelefantynowy posąg boga o wysokości ok. 6 m. Bóg przedstawiony był w postawie siedzącej na tronie, z wieńcem na tronie, tyrsosem w lewej ręce i kantarosem w prawej. Również ta postać była archaizowana. Z kolei świątynia Ateny i Aresa na Agorze poszczycić się mogła posągiem boga wojny autorstwa Alkamenesa. Dla stworzenia tego przedstawienia Aresa rzeźbiarz posłużył się kanonem Polikleta. Najbardziej znaną kopią jest posąg Aresa Borghese w zbiorach Luwru. Jednak wśród badaczy istnieją poważne rozbieżności dotyczące autorstwa tej rzeźby. Inne dzieła, których autorstwo Alkamenesa jest wysoce wątpliwe: Enkrinomenos (Zwycięzca w pięcioboju) znany jest tylko z przekazów źródłowych - niektórzy jego kopii dopatrują się w Dyskobolu z Muzeum Watykańskiego. Kora Albani – przypisać należy raczej warsztatowi Fidiasza. 4 reliefy w dekoracji balustrady Ołtarza Dwunastu Bogów (Orfeusz i Eurydyka, Peliady, Tezeusz z Heraklesem i Pejritosem, Hesperydy opłakujące odejście Heraklesa).
Po roku 421 p.n.e. Alkamenes brał także udział w renowacji świątyń w Olimpii, które ucierpiały na skutek trzęsienia ziemi.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Artyści związani z Atenami Kategoria:Rzeźbiarze starożytnej Grecji