Sprawca – w państwie państwie polsko-litewskim administrator czasowo wakującego starostwa lub województwa. Był to urząd przede wszystkim o charakterze finansowym, ponieważ sprawca odpowiadał za zarząd królewszczyzn do czasu powołania nowego starosty lub wojewody. Stanowisko to było w pewnym sensie analogiczne do kościelnego administratora apostolskiego, diecezjalnego czy parafialnego. Szczególny charakter miała funkcja sprawcy województwa kijowskiego, które to stanowisko bywało obsadzane nie tylko w okresie wakatu na urzędzie, ale i podczas czasowej nieobecności wojewody, nawet po powstaniu urzędu (od 1566).
Wybrani sprawcy Sprawcy województw – sprawca województwa kijowskiego (1505) Andrzej Michałowicz Sanguszko – sprawca województwa kijowskiego (1541 lub 1540-1542) Włodzimierz Holszański (Włodzimierz Jurewicz Holszański-Dubrowicki, syn ) – sprawca województwa kijowskiego (1543) Mikołaj Andrejewicz Zbaraski – sprawca województwa kijowskiego (1559, 1563) Iwan Czartoryski – sprawca województwa kijowskiego (1564–1565) Paweł Sapieha – sprawca województwa kijowskiego (1566) Michał Myszka Warkowski – sprawca województwa kijowskiego (1570-1571) Władysław Zbaraski – sprawca województwa kijowskiego (1572 – maj 1575, formalnie 1576 – faktyczna likwidacja urzędu sprawcy województwa kijowskiego) Połubiński – sprawca województwa nowogródzkiego (1551) Szymon (Szymko) Mackowicz h. Kościesza (zm. 1542) – sprawca województwa wileńskiego (1549-1550) Iwan Ostafiewicz Hornostaj – sprawca województwa trockiego (1540-1541 – występuje jako administrator), województwa wileńskiego (1549-1550) Ostafi Bohdanowicz Wołłowicz – sprawca województwa wileńskiego (wrzesień 1565) Mikołaj Radziwiłł Rudy – sprawca województwa trockiego(mianowany w Kwietniu 1549 administratorem województwa) Stanisław Mikołajewicz Pac – sprawca województwa witebskiego (do 16 marca 1566)
Sprawca starostwa żmudzkiego Hrehory Aleksandrowicz Chodkiewicz – sprawca w 1563
Sprawca hetmaństwa dworskiego Roman Fiodorowicz Sanguszko (1567–1569)
Sprawca marszałkostwa ziemi wołyńskiej Fiodor Sanguszko
Sprawcy starostw Fedor Hołownia Ostrożecki (1559) – sprawca starostwa bracławskiego i winnickiego z ramienia starosty, kniazia Bohusza Koreckiego Stanisław Pawłowicz Naruszewicz – sprawca starostwa grodzkiego wileńskiego w 1563 Bohdan Matwiejewicz Dolmat (Dołmat) h. Rozmiar – sprawca starostwa rohaczewskiego w 1552 Sebastian Dybowski – sprawca starostwa grodzieńskiego (1557-1562)
Inni sprawcy sprawcy dworów grodzieńskich, m.in. Wojciech Trebski (Trabski, Trzebski), Hrehory Bohdanowicz Wołłowicz, Stanisław Pawłowicz Naruszewicz, Piotr Chwalczewski – sprawca zamków i dworów hospodarskich w Wielkim Księstwie Litewskim (1553-1555) Zygmunt Wolski – sprawca zamków wołyńskich w 1571 Iwan Fedorowicz – sprawca monasteru dermańskiego Zobacz też namiestnik starosta niegrodowy podwojewodzi podstarości wiceurzędnicy
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Urzędy staropolskie