thumb|Lech Wałęsa (1990) Wałęsizmy lub wałęsaliki – specyficzne powiedzenia i zwroty językowe pochodzące z publicznych wypowiedzi Lecha Wałęsy lub jemu przypisywane. Wiele z nich przeniknęło na dłużej do języka polskiego i współczesnej polskiej kultury.
Charakterystyka Wałęsizmy zazwyczaj zapadają w pamięć przez formę zbliżoną do gier słownych – często mają charakter oksymoronów (wyrażeń wewnętrznie sprzecznych) bądź nawiązują do innych form językowych (np. przysłów). Jerzy Bralczyk, odnosząc się do słów Lecha Wałęsy, określił ten sposób ekspresji słownej następująco:
J. Bralczyk mówił także:
Drugą przyczyną ich popularności jest niewątpliwie fakt, iż Lech Wałęsa jest postacią publiczną, która odegrała istotną rolę w czasie przełomowym dla państwa i narodu polskiego. Stąd z jego osobą i czynami wiąże się dla Polaków duży ładunek emocjonalny. Nadmierne stosowanie tego typu sposobu wysławiania się, bywa wymieniane jako jedna z przyczyn nieomal całkowitej klęski wyborczej Lecha Wałęsy w wyborach prezydenckich z 2000 – wynikało to nie tyle ze znużenia i niechęci społeczeństwa (były prezydent mówił tak zasadniczo od początku swojej kariery politycznej), ale z faktu, iż metafory, porównania i słowne żarty zastępowały w coraz większym stopniu istotne treści lub argumenty, których w jego publicznych wystąpieniach zaczynało brakować.
Niektóre wypowiedzi Lecha Wałęsy zajmowały kilkukrotnie miejsca w plebiscycie „Srebrne Usta” organizowanym od 1992 przez Program Trzeci Polskiego Radia. W 1992 zajęły I miejsce, w 1993 – III miejsce, a w 1996 – II miejsce.
Znane wałęsizmy
Jestem za, a nawet przeciw Odpowiem wymijająco wprost Zdrowie wasze w gardła nasze! – wypowiedziany w czasie transmisji telewizyjnej ze sztabu wyborczego, po uzyskaniu informacji, że według prognoz Lech Wałęsa wygrał wybory prezydenckie w 1990. Trawestacja popularnego polskiego toastu: „Zdrowie twoje w gardło moje!”; za ten cytat Lech Wałęsa otrzymał w 1992 Srebrne Usta Nie chcem, ale muszem! – za ten cytat Lech Wałęsa otrzymał w 1992 Srebrne Usta Dodatnie i ujemne plusy Dobrze się stało, że źle się stało Moja ilość trochę psuje moją jakość Ja już nie szukam pieniędzy za książki, bo te całkowicie udupiłem w sprawach społecznych… – przejęzyczenie; zamiast: utopiłem; dzięki temu cytatowi Lech Wałęsa zajął w 1996 2. miejsce w plebiscycie Srebrne Usta Nie można mieć pretensji do Słońca, że kręci się wokół Ziemi – między innymi dzięki temu cytatowi Lech Wałęsa zajął w 1993 zajął 2. miejsce w plebiscycie Srebrne Usta (Wałęsa nagrodę otrzymał Za całokształt, w tym: „Nie można mieć pretensji do Słońca, że się kręci wokół Ziemi.”) To pan w niedzielę wszedł tu jak do obory i ani be, ani me, ani kukuryku – wypowiedziany w czasie drugiej telewizyjnej debaty prezydenckiej z 1995 pod adresem kontrkandydata Aleksandra Kwaśniewskiego, krytykujący jego zachowanie w studio przed debatą Tonący brzytwy, chwyta się byle czego! Dokonałem zwrotu o 360 stopni Miała być demokracja, a tu każdy wygaduje, co chce! Będę jeździł z siekierą po kraju i ciął złodziei
Użycie wałęsizmów Wiele wałęsizmów przeniknęło na stałe do języka polskiego i polskiej kultury. Wiele wypowiedzi Lecha Wałęsy stało się tytułami filmów, audycji lub piosenek: Plusy dodatnie, plusy ujemne to tytuł: filmu dokumentalnego Grzegorza Brauna; programu publicystycznego (Plusy dodatnie, plusy ujemne) nadawanego na kanale Tele5; audycji radiowej (Plusy dodatnie, plusy ujemne) Rafała Ziemkiewicza; Za, a nawet przeciw to tytuł audycji w radiowej Trójce, którą od 2002 do 2020 prowadził Kuba Strzyczkowski; Ani be, ani me, ani kukuryku to tytuł piosenki Bohdana Smolenia.
Zobacz też Plusy dodatnie, plusy ujemne buszyzm
Przypisy
Kategoria:Polskie cytaty polityczne Kategoria:Lech Wałęsa Kategoria:Język polski Kategoria:Neologizmy