thumb|Widok Parkowa od strony Hubów thumb|Centrum Parkowa Parkowo – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, powiecie obornickim i gminie Rogoźno, na skraju Puszczy Noteckiej.

Położenie Układ przestrzenny Parkowa wykazuje cechy jednego z najstarszych układów historycznego układu owalnicy, a częściowo również wielodrożnicy. Zachowało się kilka starszych budynków mieszkalnych z II połowy i końca XIX wieku (np. Parkowo nr 11, 12, 15, 92, 140, 141). Dawne miejskie rozplanowanie nie zachowało się.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1391 gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Parcowo, Parkowo”.

Nazwa miejscowości pochodzi od imion – Parko, Parek, Park.

Obecnie mały We wsi znajdują się: Szkoła Podstawowa im. Józefa Wybickiego z Izbą Pamięci Józefa Wybickiego (do szkoły uczęszczają uczniowie z: Parkowa, Wełny, Kaziopola, Grudny, Słomowa, Szczytna, Józefinowa, Jaracza i Rożnowic), Przedszkole „Słoneczne Skrzaty”, Biblioteka Publiczna (filia Biblioteki Publicznej Rogozińskiego Centrum Kultury), agencja pocztowa, wiejski ośrodek zdrowia, remiza Ochotniczej Straży Pożarnej, przystanek PKP i przystanki autobusowe, oczyszczalnia ścieków. Nieopodal Parkowa znajduje się rezerwat przyrody Wełna.

Część mieszkańców prowadzi własne gospodarstwa rolne, inni dojeżdżają do pracy, głównie do Rogoźna, Obornik i Poznania. We wsi znajdują się także: PW „Atis” (firma stolarska zatrudniająca najwięcej pracowników), kilka sklepów oraz firm budowlano-remontowych.

Parkowo jest miejscowością w większości skanalizowaną. Zasięg wszystkich sieci telefonów komórkowych jest bardzo dobry. We wsi, na dachu Zespołu Szkół, znajduje się nadajnik Internetu radiowego, który zaopatruje w usługi internetowe część mieszkańców.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do szlachty polskiej z rodu Grudzińskich herbu Grzymała, którzy od Grudny przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała miejscowość leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1435 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1425 była siedzibą własnej parafii, a w 1510 odnotowana w dekanacie Oborniki.

Pierwszy zapis o miejscowości pochodzi z 1391 i odnotował Nastkę Wełmieńską, wdowę po Januszu z Rogowa w powiecie gnieźnieńskim, która pozwała Szymona z Boguniewa o to, że posłał 5 wieśniaków (łac. „rustici”) do Parkowa, a ci zabrali z niego dwa woły i 5 macior. W 1391 Szymon Boguniewski w sporze z Agnieszką, Stachną i Marcinem dowodził przy pomocy świadków, że nie wysłał swych ludzi do Parkowa i nie zabrał bydła Marcinowi z Parkowa.

W latach 1435–1449 właścicielami we wsi byli Wełmieńscy z Wełny. W 1435 Przybysław dziedzic z Wełny zapisał swojej żonie Katarzynie po 100 grzywien posagu i wiana na Wełnie i na Parkowie. W 1435 Mirosz Wełmieński z Wełny zapisał swojej żonie Dorocie po 40 grzywien posagu i wiana na połowie Parkowa. W 1438 Jan Ciecirad z Chwałkowa w powiecie pyzdrskim, koło Środy, zapisał żonie Anastazji po 100 grzywien posagu oraz wiana na 1/4 Wełny i na połowie Parkowa. W 1444 Katarzyna żona Wierzbięty z Pawłowa w powiecie kcyńskim oraz Małgorzata i Dorota siostry, dziedziczki z Pawłowa, sprzedali braciom Janowi i Andrzejowi z Grodny synom Jaracza swoje części w Parkowie, Grodnie i Wełnie, a w zamian otrzymali części w Pawłowie i w Czesławicach w powiecie kcyńskim.

W 1556 Janusz Grudziński (syn Zygmunta, wnuk Macieja) zapisał swojej żonie Róży córce Macieja Starczynowskiego po 5000 złotych polskich posagu i wiana na dobrach należnych mu z podziału z braćmi Maciejem, Stefanem i Andrzejem, tzn. na częściach Grodny, Wełny i Parkowa oraz na innych licznych wsiach w powiecie nakielskim, kcyńskim, inowrocławskim i Sierpińskim. W 1566 i 1570 Andrzej Grudziński sprzedał dwukrotnie z zastrzeżeniem prawa odkupu Parkowo oraz połowę młyna wodnego zwanego Jaracz (obecnie to wieś Jaracz: w 1566 Alacjuszowi Praskiemu za 3500 złotych polskich, a w 1570 Wolfgangowi Bukowieckiemu za 2500 złotych polskich.

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XVI wieku. W latach 1508–1510 we wsi pobrano wiardunki królewskie od 10 łanów, karczmy oraz młyna wodnego Jaracz o dwóch kołach wodnych. W 1509 opłatę od 10 łanów, dwóch karczm, młyna Jaracz] o dwóch kołach. W 1510 wieś zapłaciła od 9 łanów. W 1510 w Parkowie było 15 łanów. W 1563 miał miejsce pobór z Parkowa od 7,5 łana, karczmy dorocznej, młyna w Wełnie o dwóch kołach wodnych oraz młyna zwanego Jaracz o dwóch kołach wodnych. W 1577 Andrzej Grudziński zapłacił pobór podatkowy ze wsi. W 1580 Anna Grudzińska wdowa po Andrzeju zapłaciła pobór od 5 łanów, 4 zagrodników oraz od karczmarza.

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

Okres zaborów W roku 1879 wieś otrzymała połączenie kolejowe z Piłą i Poznaniem. W roku 1899 w Parkowie powstała Ochotnicza Straż Pożarna.

II wojna światowa

W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została bezpośrednio anektowana przez III Rzeszę. Władze niemieckie utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.

W 1940 podczas drugiego planu wysiedleńczego w powiecie obornickim przeprowadzono masowe wysiedlenia ludności polskiej. Objęły one bogatych rolników posiadających duże gospodarstwa, właścicieli młynów oraz rodziny osób, które przed wojną wchodziły w skład zarządów gmin. W gminie Rogoźno z miejscowości Garbatka, Gościejewo, Grudna, Parkowo, Słomowo oraz Szczytno wysiedlenia przeprowadzała niemiecka żandarmeria Ordnungspolizei. Weszła ona do wsi o godzinie 3 nad ranem wysiedlając z tych wsi 42 rodziny – 240 osób. Wszystkich transportowano wozami konnymi do punktu zbornego w Obornikach, a następnie pociągiem do obozu przesiedleńczego w Łodzi oraz obozie w Konstantynowie Łódzkim. Po rewizji część młodych ludzi deportowano na przymusowe roboty do III Rzeszy, a pozostałych przewieziono w wagonach towarowych do dystryktów lubelskiego i krakowskiego w Generalnym Gubernatorstwie. W drodze zmarło sześcioro dzieci rodzin rolników wysiedlonych z Parkowa oraz czternastoletnia córka jednej z rodzin wysiedlonych ze Szczytna.

Okres PRL W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Sławkowo

W pierwszej połowie XV wieku powstało w pobliżu wsi, w miejscu zwanym Jeziorka, miasteczko Sławkowo, które wkrótce upadło nie pozostawiając materialnych śladów swego istnienia. Prawdopodobnie zostało wchłonięte przez dobrze rozwijającą się wieś Parkowo. Jedna z nielicznych wzmianek o mieście pochodzi z 1429 roku, występuje w niej szlachcic Mikołaj ze Sławkowa, który sądzi się z kmieciem Andrzejem ze Studzieńca o należności. Ponowna próba założenia w Parkowie miasta około 1720 roku przez Rydzyńskich i tym razem zakończyła się niepowodzeniem.

Zabytki Najcenniejszym zabytkiem jest barokowo-klasycystyczny kościół parafialny pw. NMP Królowej Świata i św. Małgorzaty zbudowany w latach 1780–1802 na planie koła z centralnie umieszczoną kopułą. Wewnątrz cudami słynący obraz Matki Bożej Parkowskiej Królowej Świata z XVII wieku. W podziemiach krypta z prochami fundatorów i proboszczów. Jest to czwarty kościół zbudowany na tym miejscu od założenia parafii w XIV wieku, poprzednie trzy były drewniane. Warto zaznaczyć, że parkowska świątynia wraz z kościołem pw. św. Wita w Rogoźnie i kościołem filialnym w Wełnie zostały wpisane do rejestru zabytków jako trzy pierwsze obiekty z gminy Rogoźno w dniu 12 grudnia 1932 roku. Przy kościele budynki dzwonnicy z I poł. XIX wieku, plebanii i dawnej organistówki z XIX wieku. Na obrzeżach wsi pobudowano w latach 30. tzw. „poniatówki” – zagrody dla sprowadzonych wtedy górali (ich nazwa pochodziła od nazwiska ministra rolnictwa i reform rolnych międzywojennej Polski Juliusza Poniatowskiego, każda z zagród, była budowana na podstawie tego samego projektu, składała się z domostwa i obory, które mogły być drewniane lub murowane oraz z drewnianej stodoły – obecnie wskutek przebudowy lub modernizacji w stanie oryginalnym nie zachował się żaden budynek). Kuźnia z 1937 roku w tym samym stylu.

Zasłużeni związani z Parkowem Józef Rufin Wybicki h. Rogala (1747–1822) – autor Mazurka Dąbrowskiego, patron miejscowej szkoły podstawowej i gimnazjum, wykonawca testamentu Franciszka Rostworowskiego, na mocy którego zobowiązał się do dokończenia prac budowlanych przy obecnym kościele w Parkowie. Pamięć o związkach Wybickiego z Parkowem i Wełną jest żywo pielęgnowana w Szkole Podstawowej w Parkowie. Wewnątrz szkoły znajdują się m.in. dwie tablice pamiątkowe poświęcone autorowi Mazurka Dąbrowskiego i Izba Pamięci Józefa Wybickiego. Adam Mateusz Grabowski h. Zbiświcz (1739–1792) – generał major wojsk polskich, szambelan Augusta III, starosta lipiński, odznaczony Orderem św. Stanisława w 1785 roku, właściciel Wełny i Parkowa. Jego żoną była Ludwika z Turnów. Jeden z głównych fundatorów kościoła w Parkowie. Epitafium generała znajduje się w ołtarzu płd. kościoła w Parkowie. Spoczywa w podziemiach. Jędrzej Daleki (1783–1870) – urodził się w Kołaczkowicach koło Krobi, był żołnierzem napoleońskim (walczył od 1806 roku), zesłańcem z Wyspy św. Heleny, przebywał w niewoli u Anglików i Austriaków. Zmarł w Parkowie. Pozostawił kilkakrotnie wydawane wspomnienia, spisane przez jego syna, proboszcza parkowskiego Jakuba Dalekiego. Wiktor Mędlewski – ksiądz, proboszcz parkowski w latach 1890–1924, dziekan rogoziński, obrońca polskości w czasach zaborów, zasłużony działacz narodowy i społeczny. Józef Palmowski – ksiądz, probosz parkowski od roku 1936, zmarł podczas wojny w obozie koncentracyjnym KL Dachau dnia 15 stycznia 1945 roku. Władysław Penier – kierownik szkoły w Parkowie w latach 1930–1939, nauczyciel i wychowawca, zginął w obozie koncentracyjnym w Majdanku 12 maja 1943 roku. Jan Miękus (1911–1944) – nauczyciel w Parkowie i Obornikach, harcmistrz, komendant Hufca Harcerskiego i Szarych Szeregów w Obornikach, zginął w obozie koncentracyjnym KL Gross Rosen 19 lutego 1944 roku. Zbigniew Szatkowski – nauczyciel, kierownik szkoły w latach 1949–1974, badacz lokalnej historii, kolekcjoner wydań Pana Tadeusza w kilkudziesięciu językach. Zenon Witt – urodzony 9 czerwca 1931 roku w Parkowie. Doktor inżynier nauk rolniczych. Poseł na Sejm X i I kadencji z listy Polskiego Stronnictwa Ludowego. Edward Cegła (1937–2009) – ksiądz katolicki, Prałat Honorowy Jego Świątobliwości, kapelan biskupa ordynariusza i notariusz kurii szczecińsko-kamieńskiej w latach 1974–1980, ojciec duchowny Wyższego Seminarium Duchownego w Szczecinie. Zmarł po chorobie, we wspomnienie Matki Boskiej Bolesnej, 15 września 2009 roku. Stanisław Turtoń – powstaniec wielkopolski, polityk Polskiej Partii Socjalistycznej i działacz związkowy. Zginął zamordowany przez Niemców w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Szkoła Podstawowa im. Józefa Wybickiego w Parkowie

*