Anas – rodzaj ptaków z podrodziny kaczek (Anatinae) w obrębie rodziny kaczkowatych (Anatidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy.
Morfologia Długość ciała 35–70 cm, rozpiętość skrzydeł 50–100 cm; masa ciała samic 270–1400 g, samców 290–1800 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae, publikacji własnego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt i roślin. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) krzyżówka zwyczajna (A. platyrhynchos).
Etymologia Anas: , anatis ‘kaczka’; krzyżówka jest dzikim przodkiem udomowionych kaczek. Anassus: gr. intensywny przedrostek α- a-; νασσα nassa ‘kaczka’ (por. łac. anas, anatis ‘kaczka’); Rafinesque ukuł tę nazwę dla grupy dzikich ptaków (Serrirostria, podrodzina Anserinia), ale później w ornitologii anassa (od gr. ανασσα anassa ‘królowa’) jest zawsze używana w odniesieniu do czapli. Dafila (Daphila): autor opisu taksonu nie wyjaśnił pochodzenia nazwy. Sądzono, że jest to brazylijska nazwa jakiejś kaczki, ale zostało to odrzucone przez Elliotta Couesa w 1882 roku. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas acuta Linnaeus, 1758. Crecca: epitet gatunkowy Anas crecca Linnaeus, 1758; i Kräcka ‘cyraneczka zwyczajna’. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Anas crecca Linnaeus, 1758. Nettion (Nettium): nēttion ‘kaczuszka’, od zdrobnienia νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas crecca Linnaeus, 1758. Trachelonetta: gr. τραχηλος trakhēlos ‘kark, szyja’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas acuta Linnaeus, 1758. Boschas: łac. boscas, boscadis lub boscis, boscidis ‘kaczka’, od gr. βοσκας boskas, βασκας baskas lub φασκας phaskas ‘dzika kaczka’. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Anas boschas Linnaeus, 1758 (= Anas platyrhynchos Linnaeus, 1758). Phasianurus: gr. φασιανος phasianos ‘bażant’; ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Phasianurus vigorsii Wagler, 1832 (= Anas Bahamensis Linnaeus, 1758). Paecilonitta (Poecilonitta, Poecilonetta, Paecilonetta): gr. ποικιλος poikilos ‘cętkowany’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas Bahamensis Linnaeus, 1758. Virago: łac. virago, viraginis ‘bohaterka, wojowniczka’, od virgo, virginis ‘panna’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Mareca castanea Eyton, 1838. Salvadorina: Tommaso Salvadori (1835–1923), włoski ornitolog. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Salvadorina waigiuensis Rothschild & E. Hartert, 1894. Elasmonetta: gr. ελασμος elasmos ‘płyta’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas chlorotis G.R. Gray, 1845. Polionetta: gr. πολιος polios ‘szary’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas poecilorhyncha J.R. Forster, 1781. Dafilula: zdrobnienie nazwy rodzaju Dafila Stephens, 1824. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Querquedula eatoni Sharpe, 1875. Horizonetta: gr. ὁριζω horizō ‘ograniczać’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas laysanensis Rothschild, 1892. Afranas: łac. Afer, Afra ‘afrykański’, od Africa ‘Afryka’; anas, anatis ‘kaczka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas undulata C.F. Dubois, 1839. Melananas: łac. melas, melanos ‘czarny’, od gr. μελας melas, μελανος melanos ‘czarny’; anas, anatis ‘kaczka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas sparsa Eyton, 1838. Notonetta: gr. νοτος notos ‘południe’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas capensis J.F. Gmelin, 1789. Xenonetta: gr. ξενος xenos ‘obcy’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Xenonetta nesiotis J.H. Fleming, 1935. Dafilonettion: rodzaj Dafila Stephens, 1824; rodzaj Nettion Kaup, 1829. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas flavirostris Vieillot, 1816. Philippinetta: Filipiny ; greckie νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas luzonica Fraser, 1839. Aethiopinetta: grc. Αιθιοπια Aithiopia ‘etiopski’, od αιθω aithō ‘palić się’; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘twarz’; νηττα nētta ‘kaczka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Anas erythrorhyncha J.F. Gmelin, 1789. Pachyanas: gr. παχυς pakhus ‘duży, tęgi’; łac. anas, anatis ‘kaczka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Pachyanas chathamica Oliver, 1955.
Podział systematyczny We wcześniejszych ujęciach systematycznych do Anas należały gatunki z rodzajów Spatula (S. querquedula, S. hottentota, S. puna, S. versicolor, S. platalea, S. smithii, S. rhynchotis, S. clypeata, S. cyanoptera, S. discors), Sibirionetta (S. formosa) i Mareca (M. falcata, M. strepera, M. penelope, M. americana, M. sibilatrix), jednak analiza filogenetyczna przeprowadzona w 2009 roku wykazała, że tak zdefiniowany rodzaj Anas nie byłby monofiletyczny w stosunku do rodzajów Tachyeres, Amazonetta, Speculanas i Lophonetta i dlatego został podzielony na kilka mniejszych taksonów; w takim ujęciu do rodzaju Anas należą następujące gatunki:
Fragment kladogramu obejmujący gatunki z rodzaju Anas:
Uwagi
Przypisy
Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Kaczkowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza