thumb|Roman Starzyński (w środku) z braćmi Stefanem i Mieczysławem w 5 pułku piechoty Legionów Polskich Roman Leon Starzyński (ur. 11 kwietnia 1890 w Warszawie, zm. 5 lipca 1938 tamże) – major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Był synem Alfonsa Karola i Jadwigi z Lipskich oraz starszym bratem Mieczysława i Stefana. W 1896 roku wraz z rodziną przeniósł się do Łowicza i zamieszkał w kamienicy przy ul. Zduńskiej 34. Razem z braćmi uczęszczał do tamtejszej szkoły realnej i w 1905 roku wziął udział w strajku szkolnym za co został relegowany. W tym czasie należał do Związku Młodzieży Postępowej i był dwukrotnie aresztowany. W 1908 roku ukończył Gimnazjum im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie, gdzie zdał egzamin dojrzałości. Następnie studiował polonistykę, romanistykę i historię na Uniwersytecie Jagiellońskim, na którym został absolwentem Wydziału Filozoficznego w 1913 roku. Obronił pracę doktorską na temat „Stosunek Niemcewicza do historii narodowej”. Był założycielem i działaczem Związku Młodzieży Niepodległościowej (Filarecja), a także stowarzyszenia młodzieży niepodległościowej „Promień”. Ponadto był członkiem PPS, PPSD oraz prezesem i równocześnie sekretarzem Zarządu Głównego Unii Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Niepodległościowej. Od 1911 należał do Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego.
6 sierpnia 1914 roku razem z braćmi zgłosił się na ochotnika do formujących się Legionów Polskich. Został oficerem 5 pułku piechoty w składzie I Brygady i III Brygady, z którym uczestniczył we wszystkich walkach. 4 lipca 1916 roku został kontuzjowany podczas bitwy pod Kostiuchnówką. W 1917 roku po kryzysie przysięgowym internowany został w forcie Beniaminów. Po wypuszczeniu zostaje nauczycielem gimnazjalnym w Łodzi. Bierze udział w rozbrajaniu Niemców. Za postawę wykazaną w walkach podczas I wojny światowej, 17 maja 1922 roku otrzymał order wojskowy „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:
2 stycznia 1920 roku razem z Mieczysławem rozpoczął studia w Wojennej Szkole Sztabu Generalnego. W czasie wojny polsko-bolszewickiej, w połowie kwietnia 1920 roku został skierowany na front celem odbycia praktyki sztabowej. W okresie od stycznia do września 1921 roku kontynuował naukę w Wyższej Szkole Wojennej. Po ukończeniu nauki otrzymał tytuł oficera Sztabu Generalnego i przydział do Oddziału I Sztabu Generalnego. Z dniem 15 stycznia 1925 roku został przeniesiony do 36 pułku piechoty Legii Akademickiej w Warszawie na stanowisko dowódcy batalionu. W tym samym roku został przydzielony do Oddziału IV Sztabu Generalnego. W 1928 roku pełnił służbę w Biurze Ogólno Organizacyjnym Ministerstwa Spraw Wojskowych. Z dniem 31 października 1929 roku został przeniesiony w stan nieczynny. Z dniem 31 lipca 1930 roku przeniesiony został w stan spoczynku. W 1934 roku w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 40. lokatą na liście starszeństwa oficerów stanu spoczynku piechoty pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III z przydziałem mobilizacyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I.
W październiku 1929 roku został dyrektorem Polskiej Agencji Telegraficznej. W lipcu 1933 roku dyrektorem Gabinetu Ministra Poczty i Telegrafów, a potem dyrektorem naczelnym Spółki Akcyjnej Polskie Radio. Równocześnie, w latach 1936–1938 był przewodniczącym Komisji Budżetowej Międzynarodowej Unii Radiofonicznej. W 1935 roku był prezesem Zarządu Głównego Pocztowego Przysposobienia Wojskowego.
W 1937 roku wydał swoje wspomnienia z okresu legionowego Cztery lata wojny w służbie Komendanta. Przeżycia wojenne 1914–1918.
W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się społecznie m.in. w Związku Peowiaków, a także należał do Związku Legionistów oraz Koła Piątaków, skupiającego byłych żołnierzy 5 pułku piechoty Legionów Polskich.
Zmarł 5 lipca 1938 roku. Bezpośrednią przyczyną był atak serca. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie; foto z pogrzebu [w:] "Łódź w Ilustracji", z 17 VII 1938, nr 29, s. 3 (przemawia dyr. Socha Lipiński w imieniu Związku Legionistów i Koła Piątaków). (kwatera 139-6-18,19). W kondukcie pogrzebowym uczestniczył m.in. gen. Kazimierz Jędrzej Sawicki-Sawa (niósł trumnę).
Był żonaty ze stryjeczną siostrą Haliną ze Starzyńskich i miał syna Krzysztofa (ur. 2 listopada 1923).
Awanse chorąży – 5 maja 1915 podporucznik – 1 listopada 1916 porucznik kapitan major – 31 marca 1924 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 105. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty (brat Mieczysław awansował z lokatą 115.)
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6648 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 12 marca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 11 listopada 1937 „za zasługi na polu pracy społecznej i zawodowej”. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 10 listopada 1928M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 632 „za zasługi na polu organizacji wojska”. Krzyż Walecznych dwukrotnie Złoty Krzyż Zasługi – 9 listopada 1931 „za zasługi około zorganizowania i usprawnienia działalności Polskiej Agencji Telegraficznej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Złota Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia Odznaka „Za wierną służbę” Wielki Oficer Orderu św. Sawy (Jugosławia) Komandor Orderu Nilu (Egipt)
Przypisy
Bibliografia Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 19.
[foto z pogrzebu R. Starzyńskiego]; [w:] „Łódź w Ilustracji”, z 17 lipca 1938, nr 29, s. 3 (przemawia dyr. Socha Lipiński w imieniu Związku Legionistów i Koła Piątaków). Piotr Stawecki, O dominacji wojskowych w państwowym aparacie cywilnym w Polsce w latach 1926–1939, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (35), Warszawa 1965, s. 328–346. Wojciech Starzyński, Trzej bracia Starzyńscy w służbie II Rzeczypospolitej, referat z okazji ogłoszenia roku 2004 w Warszawie rokiem Prezydenta STEFANA STARZYŃSKIEGO
Linki zewnętrzne
Roman Starzyński – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Unii Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Niepodległościowej Kategoria:Członkowie Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Internowani w Beniaminowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką Honorową Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 5 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Nilu Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Pracownicy Polskiej Agencji Telegraficznej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kostiuchnówką 1916 Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1938 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze III Brygady Legionów Polskich