Krążowniki lekkie typu Karlsruhe

Krążowniki lekkie typu Karlsruhe − typ dwóch niemieckich krążowników lekkich, które weszły do służby w Kaiserliche Marine tuż przed wybuchem I wojny światowej.

Stanowiły rozwinięcie projektu poprzedniego typu Magdeburg. Lekko uzbrojone i opancerzone, ale szybkie i o dużym zasięgu, były optymalizowane pod kątem działań jako okręty rozpoznawcze lub rajdery na liniach komunikacyjnych przeciwnika. Budowę obu rozpoczęto w 1911 roku, zwodowane zostały dzień po dniu: „Karlsruhe” 11, a „Rostock” 12 listopada 1912 roku. Do służby weszły odpowiednio 15 stycznia i 5 lutego 1914 roku.

Obydwa okręty zostały utracone podczas działań wojennych: „Karlsruhe”, odnoszący sukcesy w zwalczaniu brytyjskiej żeglugi na środkowym Atlantyku, w wyniku przypadkowej eksplozji 4 listopada 1914 roku; „Rostock”, służący w siłach rozpoznawczych Hochseeflotte, podczas bitwy jutlandzkiej 1 czerwca 1916 roku.

Projektowanie i budowa Projekt dwóch nowych krążowników lekkich dla Kaiserliche Marine został zaakceptowany w ramach programu rozbudowy floty na rok budżetowy 1910. Konstrukcyjnie stanowił nieco powiększoną wersję wcześniejszego typu Magdeburg, o mocniejszej siłowni, lecz tym samym uzbrojeniu i opancerzeniu. W zamyśle planistów miały, dzięki dużej prędkości i sporemu zasięgowi, prowadzić działania rozpoznawcze na rzecz floty liniowej lub operować na morskich liniach komunikacyjnych przeciwnika (S.B. Trubicyn: Liegkije kriejsiera Giermanii (1914–1918 gg.). Sankt-Petersburg: 1997)..

Stępki pod obydwa okręty położono w 1911 roku w kilońskich stoczniach: przyszły „Karlsruhe” był budowany jako „Ersatz Seeadler” (numer stoczniowy 181) w Germaniawerft, przyszły „Rostock” jako „Ersatz Geier” (numer stoczniowy 560) w Howaldtswerke. Ceremonie wodowania krążowników odbyły się odpowiednio 11 i 12 listopada 1912 rokuZa Grönerem i Jungiem; Conway's All the World's Fighting Ships i Trubicyn podają datę 11 grudnia, a nie 12 listopada.. Prace wykończeniowe również prowadzone były niemal równolegle i oba okręty weszły do służby na początku 1914 roku: „Karlsruhe” 15 stycznia, „Rostock” 5 lutego.

Opis konstrukcji Charakterystyka ogólna Krążowniki typu Karlsruhe miały długość całkowitą 142,2 m (139 m na konstrukcyjnej linii wodnej), szerokość maksymalną 13,7 m oraz zanurzenie 5,38 m na dziobie i 6,2 m na rufie (średnio 5,5 m). Wyporność konstrukcyjna wynosiła według projektu 4900 ton, pełna 6191 ton metrycznych. Kadłuby, zbudowane w oparciu o wzdłużny układ wiązań, były podzielone na 15 przedziałów wodoszczelnych i miały podwójne dno na 45% długości.

Opancerzenie było analogiczne do wcześniejszych jednostek typu Magdeburg: burtowy pas pancerny grubości do 60 mm, rozciągający się na około 80% długości kadłuba, pokład pancerny o grubości maksymalnej 60 mm, stanowisko dowodzenia chronione płytami o maksymalnej grubości 100 mm, działa artylerii głównego kalibru opancerzone 50 mm płytami. Całość wykonana była ze stali Kruppa.

Etatowa załoga każdego z okrętów liczyła 18 oficerów oraz 355 podoficerów i marynarzy.

Urządzenia napędowe Okręty typu Karlsruhe były napędzane dwoma zespołami turbin parowych typu Marine umieszczonych w osobnych maszynowniach, o łącznej projektowanej mocy 26 000 KM, z których każdy napędzał jedną trójłopatową śrubę o średnicy 3,5 m. Parę do turbin dostarczało 14 dwupaleniskowych kotłów typu Marine o ciśnieniu roboczym 16 at i powierzchni grzewczej 5800 m², z których 12 było opalanych węglem, dwa zaś paliwem płynnymZa Grönerem; Conway's All the World's Fighting Ships podaje 10 kotłów węglowych i cztery opalane paliwem płynnym.. Kotły ustawione były w pięciu pomieszczeniach kotłowni na śródokręciu, z których spaliny odprowadzane były przez cztery kominy. Okręty miały pojedynczy ster. Instalację elektryczną o napięciu 220 V zasilały dwa turbogeneratory o mocy 200 i 240 kW.

Projektowana prędkość maksymalna miała wynosić 27,8 węzłaZa Grönerem i Jungiem; Conway's All the World's Fighting Ships i Trubicyn podają prędkość maksymalną 27 węzłów.. Na próbach morskich siłownia „Karlsruhe” osiągnął moc 37 885 KM i prędkość 28,5 węzła, zaś „Rostock” 43 628 KM i 29,3 węzła. Zapas paliwa, wynoszący 1300 t węgla i 200 t mazutu pozwalał uzyskać zasięg 5500 mil morskich przy prędkości ekonomicznej 12 węzłów lub 900 mil morskich przy 25 węzłach.

Uzbrojenie Uzbrojenie krążowników typu Karlsruhe było identyczne jak zastosowane na typie Magdeburg. Składało się z 12 dział 10,5 cm SK L/45, o długości lufy równej 45 kalibrom, umieszczonych na pojedynczych podstawach: dwóch na pokładzie dziobowym, obok siebie, dwóch w identycznej pozycji na pokładzie rufowym oraz po czterech na stanowiskach każdej burty na śródokręciu. Przy maksymalnym kącie podniesienia równym 30° i masie pocisku 17,5 kg miały donośność 12 700 m. Zapas amunicji wynosił 1800 sztuk, po 150 jednostek na lufę.

Uzbrojenie uzupełniały dwie podwodne wyrzutnie torpedowe kal. 500 mm z zapasem pięciu torped, zainstalowane prostopadle do osi podłużnej kadłuba na wysokości nadbudówki dziobowej, po jednej na burcie oraz maksymalnie 120 min morskich.

Służba SMS „Karlsruhe”

Stępkę pod przyszły „Karlsruhe”, noszący na czas budowy tymczasową nazwę „Ersatz Seeadler” (jako zastępca przewidzianego do wycofania starego krążownika „Seeadler”), położono w stoczni Germaniawerft w Kilonii 21 września 1911 roku. Wodowanie nastąpiło 11 listopada 1912 roku, zaś wejście do służby w Kaiserliche Marine 15 stycznia 1914 roku. Wkrótce po wcieleniu do służby i osiągnięciu gotowości krążownik został wysłany w rejon Indii Zachodnich, gdzie miał reprezentować banderę niemiecką.

Po wybuchu wojny działał jako rajder w rejonie atlantyckich wybrzeży Ameryki, zatapiając pomiędzy sierpniem a październikiem 17 jednostek handlowych. 4 listopada 1914 roku został zniszczony eksplozją, spowodowaną prawdopodobnie przez wybuch głowic torpedowych, znajdujących się w magazynie poniżej pomostu bojowego. Zginęło 263 członków załogi, w tym dowódca i większość obsady mostka, 129 marynarzy zostało uratowanych przez dwa niemieckie statki zaopatrzeniowe.

SMS „Rostock” thumb|SMS „Rostock”

Stępkę pod „Ersatz Geier” (następcę wycofywanego starego krążownika ) położono w stoczni Howaldtswerke w Kilonii w 1911 roku. Ceremonia wodowania okrętu, któremu nadano nazwę „Rostock”, odbyła się 12 listopada 1912 roku, zaś przejęcie przez flotę 5 lutego 1914 roku. Krążownik wszedł w skład sił rozpoznawczych Hochseeflotte.

„Rostock” brał udział w bitwie na Dogger Bank 24 stycznia 1915 roku, następnie przez pewien czas operował na Bałtyku. W kwietniu 1916 roku wchodził w skład zespołu floty bombardującego Yarmouth. W dniach 31 maja i 1 czerwca 1916 roku brał udział w bitwie jutlandzkiej. Storpedowany przez brytyjski niszczyciel, został ostatecznie zatopiony torpedami towarzyszących mu niemieckich kontrtorpedowców. Na jego pokładzie zginęło 14 członków załogi.

Uwagi

Przypisy