thumb|240px|Kotan Biratori na wyspie Hokkaido, 1930 thumb|240px|Takeshirō Matsuura thumb|240px|Po prawej pu lub puhu, pui – magazyn żywności (spichlerz), po lewej hepereset – klatka dla niedźwiedzia thumb|240px|Kotan w Kushiro – typ jednostki osadniczej, charakterystycznej w przeszłości dla Ajnów. Słowo w języku ajnoskim oznaczające: wioskę, miasto, miejsce.
Wstęp Ze względu na ubogość materiałów źródłowych (Ajnowie nie posiadali własnego pisma), wszelkie opracowania, porównania, nazewnictwo, transkrypcja (opierana o języki: rosyjski, japoński i angielski), analizy i opinie bardzo różnią się w zależności od badaczy i czasu prowadzonych prac. Z tego powodu należy podchodzić do nich z dystansem. Należy też wiedzieć, że dopiero w 2008 roku – po wiekach dyskryminacji i zmuszania ich do życia w nędzy – władze Japonii uznały Ajnów za ludność autochtoniczną archipelagu: „Rząd uznaje, że Ainu to rdzenni mieszkańcy, którzy mają swój język, religię i kulturę”.
Nazwa kotan tłumaczona czasem jako „wieś” jest błędem. Ajnowie odnosili ten termin do wszystkich osad ludzkich bez względu na ich wielkość. Kotanami nazywano również miasta, dlatego w tłumaczeniach tekstów biblijnych na język ajnoski Jerozolima to Yerusalem kotan, zaś Rzym – Roma kotan.
Kotan Przeciętne kotany były niewielkimi i niezbyt ludnymi osadami. Według raportu na temat ludności ajnoskiej, sporządzonego w 1856 roku przez Takeshirō Matsuurę (1818–1888), badacza-wędrownika po wyspie Ezo (obecnie Hokkaido), który w latach 1845–1858 zbadał ją szczegółowo, statystyczny kotan zamieszkiwało 10 rodzin liczących w sumie 47 osób.
Zgodnie z danymi na rok 1899, kotan Bettopo na wyspie Szumszu w archipelagu Kuryli składał się z 20 domostw oraz 6 spichlerzy i mieszkało w nim 40 osób, na wyspie Paramuszyr w kotanie o tej samej nazwie mieszkało 50 osób, zaś kotan na wyspie Rasszua liczył 8 domostw i 40 osób. Jeszcze w 1936 roku na Sachalinie istniały 32 kotany, z czego 11 z nich liczyło już tylko jedno domostwo, choć kotan Shirahama na wschodnim wybrzeżu wyspy składał się 37 domostw zamieszkanych przez 171 osób.
Kotany budowano nad brzegiem mórz, rzadziej w głębi lądu (na Hokkaido około 30%, na Sachalinie znacznie mniej). O założeniu osady decydowała dostępność do wody pitnej – zawsze w pobliżu musiała znajdować się rzeka, strumień lub jezioro. Osady często przyjmowały nazwy pobliskich zbiorników wodnych. Innymi względami branymi pod uwagę przy lokacji kotanu było położenie względem terenów łowieckich i rybackich, zwłaszcza tarliska łososia. Wewnątrz osady nie było zwartej zabudowy, domy budowano w różnych miejscach, często nawet we wzajemnej odległości do kilkuset metrów. Odległości pomiędzy sąsiadującymi kotanami wynosiły zaledwie kilka kilometrów. Sąsiednie kotany często łączyły się w grupy korzystające ze wspólnych terenów łowieckich, praktykujące razem kult niedźwiedzia i najczęściej posiadające jednego wodza. Zazwyczaj taka grupa sąsiedzka wywodziła się od wspólnego przodka zwanego ekasi itokpa.
Zobacz też Kamui (kamuy, kamuj) Ainu Rakkuru Iyomante (iyomande, iomante) Inau Ikupasuj (iku-pasuy, ikupasui)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne The Untold Story of Japan’s First People, 25 Oct 2017 Center for Ainu & Indigenous Studies (CAIS), Hokkaido University The Foundation for Research and Promotion of Ainu Culture (FRPAC) Strona Muzeum Ajnów Kosmogonia Ajnów (film animowany) Raport dot. Ajnów opr. przez World Directory of Minorities and Indigenous Peoples
Kategoria:Ajnowie Kategoria:Jednostki osadnictwa