mały|Gazeta Paris-soir ogłaszająca wypowiedzenie wojny Niemcom przez Francję 3 września 1939 r. Kampania francuska 1940 (niem. kryptonim „Fall Gelb”), inaczej zwana I bitwą o FrancjęPo raz pierwszy w przemówieniu radiowym w BBC gen. de Gaulle’a 18 czerwca 1940. – niemiecka ofensywa na Francję połączona z agresją na Belgię, Holandię i Luksemburg przy złamaniu neutralności tych państw. Ofensywa rozpoczęta 10 maja 1940 roku kończyła definitywnie okres dziwnej wojny na froncie zachodnim. Niemcom skutecznie udało się zrealizować ideę blitzkriegu, w konsekwencji 22 czerwca Francja podpisała rozejm w CompiègneDwa dni później podpisała kolejny rozejm z Włochami, które włączyły się do wojny 10 czerwca, już po rozstrzygnięciu walnej bitwy na korzyść Niemiec.. Kampania była walnym zwycięstwem III Rzeszy nad Francją. Doprowadziła do wyłączenia Francji (wraz z koloniami i marynarką wojenną) – poprzez warunki zawieszenia broni – z koalicji antyniemieckiej, czasowej izolacji Wielkiej Brytanii na kontynencie i oddania zasobów materialnych Francji dla potrzeb gospodarki wojennej III Rzeszy.
Ofensywa w Zagłębiu Saary i „dziwna wojna”
Francja i Wielka Brytania wypowiedziały wojnę III Rzeszy 3 września 1939 w konsekwencji agresji Niemiec na Polskę i odrzucenia przez rząd niemiecki przedstawionego mu ultimatum brytyjskiego i francuskiego z żądaniem natychmiastowego wycofania Wehrmachtu z terytorium Polski i Wolnego Miasta Gdańska. W konsekwencji, w wykonaniu zobowiązań sojuszniczych wobec Polski oba mocarstwa zachodnie znalazły się w stanie wojny z Niemcami. Belgia, Holandia i Luksemburg pozostawały neutralne. Francja ogłosiła mobilizację powszechną 1 września i rozpoczęła koncentrację oddziałów.
W chwili wybuchu wojny na terenie Francji kontynentalnej stacjonowały 34 dywizje. Na głównym odcinku działań pomiędzy granicą Luksemburga a Renem strona francuska 3 września posiadała 2 Grupę Armii (Armie: 3, 4, 5) i 8 Armię na linii Renu, łącznie w sile jedenastu dywizji (ośmiu dywizji piechoty11, 13, 42, 43, 2 DNA, 4 DNA, 4 DP kolonialna., dwóch dywizji zmotoryzowanych9, 25 D. Zmot. i jednej dywizji kawalerii – 2 D.Kaw). Do 15 września siły francuskie w tym rejonie zostały zwiększone do 36 dywizjiW tym dywizje rezerwowe kat. „B” (56, 58, 62, 70). Stan na 15.09.1939 za Kaufmann, Fortress France, Westport 2006., w tym 4 dywizje zmotoryzowane i 14 samodzielnych batalionów nowoczesnych czołgówOprócz tego 4 batalionów uzbrojonych w przestarzałe czołgi Renault FT z okresu I wojny światowej – za Jarosław Chorzępa, Francuska broń pancerna w latach 1916–1940, Nowa Technika Wojskowa nr spec. 1/2008.. 12 września po stronie niemieckiej na tym samym odcinku znajdowało się: 17 dywizji piechoty (z czego 7 I fali mobilizacji, 4 II fali mobilizacji, 5 III fali mobilizacji i 1 IV fali mobilizacjiZa P. Gaujac Septembre 1939. L’Offensive sur la Sarre, Batailles 11/2005.). Niemcy nie posiadali w tym momencie dywizji pancernej ani zmotoryzowanej, ani jednego batalionu czołgów – wszystkie zaangażowane były w Polsce. W konsekwencji oznaczało to w dniu 12 września, w dacie podejmowania decyzji Sojuszniczej Rady Wojennej o zaniechaniu ofensywy siłami głównymi pięć dni przed jej określonym terminem przynajmniej dwukrotną przewagę armii francuskiej nad Wehrmachtem na kierunku potencjalnej ofensywy, niwelowaną częściowo przez fakt że wojska niemieckie zajmowały pozycje obronne w linii fortyfikacji stałych Linii Zygfryda, osłoniętych przez pola minowe. Wojskom francuskim brakowało w dniu 12 września szczególnie ciężkiej artylerii, którą dopiero przydzielono poszczególnym armiom z odwodu Naczelnego Dowództwa 10 września Rozkazem 109-3/NE. Znajdował się on, podobnie jak najcięższa artyleria kolejowa dopiero w drodze na frontZa A. Hohnadel, Jean-Yves Mary, Hommes & ouvrages de la ligne Maginot, T. III. i należało doń dostarczyć z zaplecza odpowiednią ilość amunicji. Przedwojenne szacunki oceniały ilość amunicji potrzebnej do przełamania frontu na 70 tys. ton – do jej przewiezienia w pobliże działań potrzeba było według szacunków 149 pociągówA. Hohnadel, Jean-Yves Mary: Hommes..., op.cit..
Front zachodni Wehrmachtu tworzyła Grupa Armii „C” generała von Leeba. Siły niemieckie dysponowały ostatecznie w drugiej połowie września (po zakończeniu mobilizacji) 42 dywizji piechotyDodatkowo 3 DP górskiej została na korzyść GA C pospiesznie wycofana z Polski.. W tej liczbie 23 pierwszolinioweZa „Lexicon der Wehrmacht”, 1 i 2 fala mobilizacji: 5, 6, 9, 15, 16, 22, 25, 26, 33, 34, 35, 36, 52, 58, 69, 71, 75, 76, 78, 79, 86, 87, 209 DP., 8 drugorzutowychZa „Lexicon der Wehrmacht”, 4 fala mobilizacji: 253, 254, 262, 269, 260, 263, 267, 268 DP. i 11 rezerwowychZa „Lexicon der Wehrmacht”, 3 fala mobilizacji: 211, 212, 214, 215, 216, 223, 225, 227, 231, 246, 251 DP.. Część jednostek niemieckich drugiego rzutu rozpoczęła mobilizację późno, 26 sierpnia, i w momencie wypowiedzenia wojny przez Sprzymierzonych nadal znajdowały się one na poligonach. Siły niemieckie były rozciągnięte wzdłuż granic Niemiec z Holandią, Belgią i Francją, z uwzględnieniem Francji jako głównego przeciwnika. Wehrmacht dysponował też budowanym w latach 1936–1939 systemem umocnień Linii Zygfryda.
Francuskie siły powietrzne (Armée de l’air) posiadały w służbie liniowejDane nie uwzględniają maszyn w rezerwie. 1603 samoloty bojowe – w tym 513 nowoczesnych myśliwców (MS 406, Curtiss H75 i Potez 630/631), oraz 162 nowoczesne samoloty rozpoznawczo-bombowe (Bloch MB 131 i Potez 637) – w sumie 675 nowoczesnych samolotów bojowychhttp://gaubs.free.fr/--DATES--/R%E9cit.htm, patrz: Aout 1939. Francuzi mogli liczyć na wsparcie 1192Marian Zgórniak, Sytuacja militarna Europy w okresie kryzysu politycznego 1938 r.”, Warszawa 1979, „Europa w przededniu wojny. Sytuacja militarna w latach 1938–1939”, Kraków 1993. samolotów sojuszniczych brytyjskich Królewskich Sił Powietrznych (RAF), składających się z nowoczesnych konstrukcji myśliwskich – Gloster Gladiator, Hurricane, Spitfire oraz bombowych – Fairey Battle, Vickers Wellesley, Bristol Blenheim, Whitley i Wellington. 2 września przerzucono do Francji dziesięć dywizjonów bombowych na Fairey Battle (12, 15, 40, 88, 103, 105, 142, 150, 218, 226)Pierwszy lot bojowy odbyły samoloty 103. dywizjonu 17 września. 9 września przerzucono 2 dywizjony myśliwskie na Hawker Hurricane (1, 73), 10 września kolejny (85)i 15 września (87) – łącznie cztery dywizjony. Dywizjony te po organizacji lotnisk i przygotowaniu do akcji weszły do służby operacyjnej 28/29 września. Debiut nie był fortunny – Hurricane z 73. dywizjonu, podczas prezentacji samolotu jako „własnego”, został zestrzelony przez artylerię przeciwlotniczą nad Calais.. Oprócz tych sił przerzucono jeszcze trzy dywizjony na Bristol Blenheim, jako dywizjony rozpoznania strategicznegoByły to 53. dywizjon – 18 września, 57. dywizjon – 24 września i 18. dywizjon – 30 września.. Łącznie w ciągu września przerzucono ok. 250 samolotówJames Haley, The Squadrons of the Royal Air Force & Commonwealth 1918–1988.. W sumie od 10 września 1939 roku Sprzymierzeni dysponowali na kontynencie na potrzeby potencjalnej ofensywy minimum 975 nowoczesnymi samolotami francuskimi i brytyjskimi (myśliwcami i bombowcami – nie uwzględniając samolotów rozpoznawczych i samolotów RAF w Anglii i na lotniskowcach brytyjskich). Łączny stan Królewskich Sił Powietrznych (RAF) w Europie wynosił ok. 1500 samolotów, które mogły być sukcesywnie wprowadzane do akcji na kontynencie, lub operować z baz brytyjskich przeciw RzeszyM. Zgórniak: Sytuacja militarna Europy w okresie kryzysu politycznego 1938 r., Warszawa 1979; Europa w przededniu wojny. Sytuacja militarna w latach 1938–1939.. W tym czasie Niemcy mogli na froncie zachodnim dysponować siłami 2 i 3 Luftflotte, liczącymi 1231 nowoczesnych samolotów (692 myśliwce i 539 bombowców)Stany Luftwaffe za: https://ww2.dk/misc/ob1939.htm. Nieznacznie odmienne dane: 1186 samolotów (w tym m.in. 568 myśliwców, 343 bombowce, 152 rozpoznawcze) podają inne źródła..
W roku 1939 Francja dysponowała trzecią (po Armii Czerwonej i Wehrmachcie) armią lądową świata i czwartą na świecie (po Royal Navy, US Navy i Cesarską Marynarką Wojenną Japonii) flotą wojenną (przed włoską Regia Marina).
7 września 1939 roku siły francuskich 3 i 4 Armii po przekroczeniu granicy francusko-niemieckiej w Zagłębiu Saary przystąpiły do oczyszczania przedpola i zdobywania dojść do niemieckiej głównej pozycji obrony, przekraczając niemieckie pola minowe i łamiąc opór niemieckich jednostek granicznych. Wcześniej, przed wybuchem wojny, w ramach tzw. operacji „oczyszczenie strefy czerwonej” (Freimachung der Roten Zone) Niemcy ewakuowali z tych terenów ludność cywilną. Ofensywa kosztowała Francję 1750 żołnierzy i 98 oficerów (zabici, ranni oraz zaginieni w okresie ofensywy, do 16 października 1939 r.)Za P. Gaujac Septembre 1939. L’Offensive sur la Sarre, Batailles 11/2005. – przykładowo 21 DP straciła do 15 września 76 zabitych, 4 zaginionych, 241 rannychZa Y. Bueffaut, Septembre 39 (2), Varsovie et la Sarre, w „Armes Militaria Magazine” H-S no. 40., były to straty porównywalne do tych jakie niemiecka 21 DP poniosła pod Nowogrodem nad Narwią w podobnym okresie, Alianci stracili około 120 samolotów, Niemcy 56. Termin głównego uderzenia został określony, zgodnie z polsko-francuską konwencją wojskową, na piętnasty dzień po rozpoczęciu mobilizacji francuskiej (tzn. 17 września). Do tej chwili Francja zmobilizowała na kontynencie 70 dywizji z których część przerzucono nad granicę.