thumb|Armia polska we Francji – powitanie generała Józefa Hallera; lipiec 1918 r. thumb|Armia polska we Francji – ośrodek wyszkolenia w Quintin. Przegląd szkoły podoficerskiej; 1918 r. thumb|Polski obóz wojskowy w La Mandria di Chivasso pod Turynem – zaprzysiężenie oficerów; 1919 r. thumb|Polski obóz wojskowy w La Mandria di Chivasso pod Turynem – burmistrz miasta Chivasso ofiarowuje sztandar dla pułku im. Zawiszy Czarnego; 15 marca 1919 r. thumb|Transport oddziałów armii gen. Józefa Hallera z Francji do Polski; żołnierze przy pociągu 1919 r. thumb|Transport koleją oddziałów armii generała Józefa Hallera z Francji do Polski; 1919 r. thumb|Święto Zjednoczenia Armii Polskiej – Józef Piłsudski w drodze na rewię na Błonia; 10 października 1919 r. thumb|Święto Zjednoczenia Armii Polskiej – Józef Piłsudski, Józef Haller, dostojnicy 18 Dywizja Piechoty, „Żelazna Dywizja” (18 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułki wchodzące w skład 18 Dywizji Piechoty wywodzą swój rodowód z jednostek „Błękitnej Armii” gen. Józefa Hallera. W 1919, w wyniku reorganizacji odrodzonego Wojska Polskiego, Grupę gen. Bonnina przeformowano na 18 Dywizję Piechoty, a z rozwiązywanej Grupy gen. Tranié 18 DP przejęła dwa jej pułki. W skład dywizji weszły: weszły: 42 pp, 144 pp (późniejszy 71 pp), 145 pp (późniejszy 72 pp) i 149 pp (późniejszy 49 pp) oraz 18 pułk artylerii polowej.

Dywizja walczyła z bolszewikami na Podolu i nad Uszycą. W czasie polskiej ofensywy na Ukrainie nacierała na południowym skrzydle 6 Armii. Od 26 maja 1920 uczestniczyła w walkach obronnych w okolicach Hajsyna nad rzeką Sob. W czerwcu prowadziła walki odwrotowe, a w lipcu walczyła z powodzeniem z 1 Armią Konną Siemiona Budionnego w rejonie Ostroga, Dubna i Brodów. Zakończyła je 3 sierpnia odbiciem Brodów z rąk bolszewickich. W sierpniu przetransportowana została w rejon Warszawy i weszła w skład 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego. W okresie Bitwy Warszawskiej, nad Wkrą, powstrzymywała natarcia bolszewickich oddziałów 3. i 14 Armii. Brała też udział w walkach z 4 Armią i III Korpusem Konnym Gaja. Po bitwie nad Wkrą przydzielona została do składu 3 Armii i walczyła na Wołyniu i Polesiu.

Po wojnie polsko-bolszewickiej 18 DP przeszła na etat pokojowy. W okresie międzywojennym dowództwo 18 DP stacjonowało w Łomży. W jej skład w 1923 wchodziły: 33 pp, 42 pp i 71 pułk piechoty.W czasie kampanii wrześniowej dywizja wchodziła w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”. Broniła pozycji obronnych na linii rzeki Narew. Została rozbita w bitwie pod Łętownicą i Andrzejewem.

Geneza Okres włoski Rodowód 18 Dywizji Piechoty sięga czasów I wojny światowej i wiąże się z powstaniem i rozbudową „Błękitnej Armii” gen. Józefa Hallera. Wielu jej żołnierzy pochodziło z organizowanych we Włoszech obozów jeńców armii austro-węgierskiej, gdzie znaczny odsetek stanowili Polacy.

Powstanie obozów jenieckich we Włoszech grupujących wyłącznie Polaków dało początek starań o utworzenie polskich oddziałów wojskowych. Już od kwietnia 1918 trwały starania o możliwość przeprowadzenia rekrutacji do Armii Polskiej we Francji. 28 września do Włoch pojechała Wojskowa Misja Rekrutacyjna, na czele której stanął major armii francuskiej Leon Konstanty Radziwiłł. W obozach na terenie Włoch zaczęły powstawać przyszłe pułki przyszłej 18 Dywizji Piechoty. Były to: pułk piechoty im. Zawiszy Czarnego, pułk strzelców im. Bartosza Głowackiego i 2 pułk artylerii polowej.

Żołnierze nie posiadali broni. Szkolono ich z przedmiotów bojowych jedynie teoretycznie. Podstawą szkolenia była instrukcja opracowana przez mjr. Radziwiłła oraz francuskie regulaminy wojskowe. Prowadzono zajęcia z historii Polski i geografii. Kładziono przede wszystkim nacisk na kształcenie obywatelskie. Wpajano zasady powinności obywatelskiej, służby wewnętrznej oraz samodyscypliny. Ćwiczono też gimnastykę i musztrę. Tworzenie oddziałów polegało w zasadzie na grupowaniu szeregowców w grupy kompanijne (bateryjne). We Francji

Wiosną 1919 jednostki przewiezione zostały do Francji i na bazie demobilizowanych dywizji francuskich zreorganizowane. I tak na przykład 7 Dywizję Strzelców Polskich formowano z wykorzystaniem sprzętu francuskiej 154 Dywizji Piechoty, a Dywizję Instrukcyjną na bazie 68 Dywizji Piechoty. Organizacja nowo utworzonych pułków polskich odbywała się w ten sposób, że francuskie pułki piechoty przekazywały swój sprzęt i wyposażenie nowym jednostkom polskim. Na bazie II batalionu dawnego 7 pułku piechoty im. Zawiszy Czarnego i francuskiego 414 pp zorganizowany został 20 pułk Strzelców Polskich. Na bazie kolejnych batalionów sformowano 19 pułk Strzelców Polskich i 21 pułk Strzelców Polskich. Bazę materiałową przekazały francuskie 413 i 416 pułki piechoty. Na bazie 2 pułku artylerii polowej sformowany został 7 pułk artylerii polowej. Między 7 a 10 marca 1920 przybył do Francji pułk strzelców im. Bartosza Głowackiego. Na bazie jego I i III batalionu powstał 1 pułk instrukcyjny grenadierów-woltyżerów, przemianowany później na 13 pułk strzelców polskich. Jego wyposażenie pochodziło od 225 rezerwowego pułku piechoty. Ostatnim pułkiem piechoty, który wszedł w skład 18 Dywizji Piechoty, był 3 instrukcyjny pułk piechoty. Nie miał on rodowodu włoskiego; bazę dla niego stanowił 344 rezerwowy pułk piechoty, a jego żołnierze to Polacy z Ameryki, z Francji, z brygad rosyjskich walczących na froncie zachodnim oraz byli jeńcy polscy z armii niemieckiej i austro-węgierskiej. W Polsce pułk przemianowany został na 15 pułk strzelców pieszych.

W Polsce

8 kwietnia 1919 marszałek Ferdynand Foch wydał rozkaz do przemieszczenia jednostek Armii Polskiej. Transport miał odbywać się koleją, przez terytorium Niemiec. Żołnierze byli bez broni, a do każdego transportu przydzielano dwóch oficerów wojsk sprzymierzonych. Uzbrojenie i sprzęt transportowano w osobnych zaplombowanych wagonach. Oddziały 7 Dywizji Strzelców Polskich zostały przewiezione do Polski w czerwcu 1919. 19 psp rozlokował się w Skierniewicach, 20 psp w Łowiczu, 21 psp w Sochaczewie, 13 psp we Włocławku, a 3 pułk instrukcyjny w Kutnie. 7 pap wyładowany został w okolicach Błonia i Grodziska Mazowieckiego. Z chwilą przybycia do Polski zostały też zmienione nazwy pułków, które zamiast dawnych pułków strzelców polskich zaczęto nazywać pułkami strzelców pieszych, a w końcu otrzymały one (z małymi wyjątkami) nazwy pułków strzelców kresowych.

Rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1 września 1919 zarządzono reorganizację jednostek „Błękitnej Armii” oraz jej scalenie z armią krajową. Z oddziałów przybyłych z Francji utworzono trzy dywizje piechoty i dwie grupy taktyczne: Grupę gen. Bonnina (dawna 7 Dywizja Strzelców) w składzie: 143, 144, 145 pp oraz Grupę gen. Tranié (dawna Dywizja Instrukcyjna) w składzie: 149, 150 i 151 pp. Zmieniony został skład organizacyjny pułków. Każdy z nich otrzymał dodatkowo po trzy kompanie strzeleckie oraz oddziały pomocnicze. Ponadto każdy pułk posiadał swój batalion zapasowy oraz odpowiedni rejon uzupełniający.

Na mocy rozkazów Ministra Spraw Wojskowych 1401/Mob. z 23 stycznia 1920 i z 18 lutego 1920, Grupę gen. Bonnina przeformowano na 18 Dywizję Piechoty. Grupa gen. Tranié została rozwiązana, dwa jej pułki – 149 i 150 pp – weszły w skład 18 DP, a jej 151 pp wraz ze 143 z Grupy gen. Bonnina weszły w skład Dywizji Górskiej, podczas gdy dawny 49 pp ze składu 11 DP został połączony z 65 pułkiem piechoty. Dowódcą dywizji został, pochodzący z armii austro-węgierskiej, gen. Franciszek Kralićek-Krajowski. Do 7 marca 1920 wszystkie pułki wyznaczone w jej skład przegrupowały się na Front Podolski. Były to 42 pp, 49 pp, 144 pp, 145 pp, 18 pap i 18 pac.

+ Przekształcenia pułków Grupy Bonnina i 18 DPWłochyFrancja Polskanazwa ostatecznaIII batalion pułku piechoty im. Giuseppe Garibaldiego7 psp49 pp65 ppbatalion pułku piechoty im. Zawiszy Czarnego19 psp143 pp SK4 pspodh.batalion pułku piechoty im. Zawiszy Czarnego20 psp144 pp SK71 ppbatalion pułku piechoty im. Zawiszy Czarnego21 psp145 pp SK72 ppII i III batalion pułku im. Józefa Poniatowskiego1 pułk instrukcyjny13 psp150 pp SK42 pp3 pułk instrukcyjny15 psp49 pp2 pułk artylerii polowej7 pap113 pap18 pap18 paldwa dac113 pac18 pac1 pac

Dywizja w walce o granice W 1919 jako grupa gen. Franciszka Krajowskiego brała udział w wojnie polsko-ukraińskiej, m.in. w walkach o Lwów, a w toku dalszych działań zdobyła Kamieniec Podolski i Mohylów.

W 1920 już jako dywizja uczestniczyła w walkach z wojskami bolszewickimi w kampanii kijowskiej, podczas których stanowiła ariergardę 6 Armii gen. Wacława Iwaszkiewicza, a następnie w zaciętych walkach odwrotowych z 1 Armią Konną Siemiona Budionnego. W sierpniu została przesunięta na północ do rejonu Modlina, gdzie w składzie 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego walczyła nad Wkrą, rozbijając korpus bolszewickiej kawalerii Gaj-Chana. W pościgu przeszła szlak bojowy znad Dźwiny do Połocka, a za niezłomną postawę i bohaterstwo swoich żołnierzy uzyskała miano „Żelaznej Dywizji”„Gazeta Lwowska” nr 204 z 7 września 1920 roku, s. 3..

Dywizja na wyprawie kijowskiej Ofensywa polska na Kijów rozpoczęła się 25 kwietnia 1920. W tym samym dniu rozpoczęła też działania zaczepne 18 Dywizja Piechoty. Dowódca bolszewickiej 14 Armii Jeronim Uborewicz nakazał swym wojskom wycofanie się, a posuwające się do przodu oddziały 18 DP wkraczały do miejscowości w ogóle nie obsadzonych przez przeciwnika. Maszerujące na wschód oddziały zmuszone były jedynie rozbrajać przechodzące na stronę polską jednostki ukraińskich Strzelców Siczowych. Do pierwszych większych walk doszło pod Barem. Wieczorem 27 kwietnia wysunięte oddziały 6 Armii wyszły na rubież linii kolejowej Kijów–Żmerynka i tym samym wykonały zadanie postawione przez Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego.

Od rana 27 kwietnia nieprzyjaciel wycofywał się na linię Czerniowce–Szarogród. 18 DP nacierała na południowym skrzydle 6 Armii, wzdłuż Dniestru, razem z oddziałami ukraińskimi gen. Omelianowicza-Pawlenki. XXXVI BP została wyjątkowo przychylnie przyjęte przez miejscową ludność w Mohylowie. Nawiązano tam także łączność z oddziałami rumuńskimi. W tym dniu dowództwo 18 DP stacjonowało w Kuryłowcach Murowanych. Kierunek natarcia dywizji to: Koniszczew – Kuryłowce Murowane – Mohylów – Szarogród. W zdobytych miejscowościach, jak wspomina Franciszek Arciszewski, stosunek do Wojska Polskiego był mniej przychylny.

28 kwietnia, będący w odwodzie 6 Armii, 144 pp otrzymał rozkaz rozbrojenia 2 i 3 Brygady Strzelców Siczowych, które przeszły na stronę polską. Do 29 kwietnia poddało się około 11500 Ukraińców. W tym dniu patrole 18 DP wysłane do Czerniowiec i Starogrodu nie napotkały nieprzyjaciela. Dowództwo XXXVI BP stało wtedy w Mohylewie, a XXXV BP na stacji Kotiużany. Przybyło także uzupełnienie – 200 szeregowych do 18 pap. 30 kwietnia gen. Krajowski wysłał silny patrol z 42 pp do Szarogrodu. 1 maja wyszło uderzenie dośrodkowe na tę miejscowość i wieczorem Szarogród został zajęty. 2 maja 42 pułk podjął natarcie lewą kolumną przez Dołżok, a prawą przez Chomenki na Dżuryn. Po całonocnych walkach i przy sporych stratach z obu stron, Dżuryn został zajęty przez Polaków. Następnie pułk ześrodkował się w Murachwie, gdzie wszedł do odwodu 6 Armii.

5 maja oddziały 18 DP przesunęły się na wschód, a dowództwo dywizji stacjonowało w Murawskiej Pańkówce. 7 maja nadeszły do pułku informacje o zajęciu przez Polaków Kijowa. Tego samego dnia 145 pp obchodził uroczyście dzień zwycięstwa oręża polskiego.

Po zajęciu przez Grupę Operacyjną gen. Rydza-Śmigłego Kijowa i zatrzymaniu polskiej ofensywy, oddziały polskie przeszły do obrony. 18 Dywizja Piechoty przeszła do odwodu 6 Armii, zwolniła znaczną liczbę szeregowych starszych roczników i wcieliła rekrutów. Był to też dla dywizji czas odpoczynku. Do dywizji powrócił też, wcześniej podporządkowany 5 DP, 144 pułk piechoty.