Thor – amerykański film akcji z elementami science fantasy z 2011 roku na podstawie serii komiksów o superbohaterze o tym samym imieniu wydawnictwa Marvel Comics. Za reżyserię odpowiadał Kenneth Branagh na podstawie scenariusza Ashleya Millera, Zacka Stentza i Doan Payne’a. Tytułową rolę zagrał Chris Hemsworth, a obok niego w rolach głównych wystąpili: Natalie Portman, Tom Hiddleston, Stellan Skarsgård, Colm Feore, Ray Stevenson, Idris Elba, Kat Dennings, Rene Russo i Anthony Hopkins.
Jest to historia Thora, następcy tronu z Asgardu, który zostaje wygnany z ojczyzny na Ziemię, gdzie poznaje astrofizyczkę Jane Foster. Pozbawiony swoich nadludzkich możliwości musi powstrzymać swojego adoptowanego brata Lokiego w przejęciu tronu Asgardu.
Thor wchodzi w skład I Fazy Filmowego Uniwersum Marvela. Jest to czwarty film należący do tej franczyzy i tworzy on jej pierwszy rozdział zatytułowany Saga Nieskończoności. Powstały jego trzy kontynuacje: Thor: Mroczny świat z 2013, Thor: Ragnarok z 2017 i Thor: Miłość i grom z 2022 roku.
Światowa premiera filmu miała miejsce 17 kwietnia 2011 roku w Sydney. W Polsce zadebiutował on 29 kwietnia tego samego roku. Przy budżecie 150 milionów dolarów Thor zarobił prawie 450 milionów dolarów. Film otrzymał również przeważnie pozytywne oceny od krytyków.
Streszczenie fabuły W 965 roku Odyn, król Asgardu, prowadzi wojnę przeciwko Lodowym Gigantom z Jotunheimu i ich przywódcy Laufeyu, aby powstrzymać ich przed zdobyciem dziewięciu światów, w tym również Ziemi. Asgardczycy pokonują Lodowych Gigantów i odbierają im ich źródło mocy, Urnę Przedwiecznej Zimy.
W czasach współczesnych syn Odyna, Thor, przygotowuje się do objęcia tronu Asgardu. Ceremonia zostaje przerwana, kiedy Lodowi Giganci próbują odzyskać Urnę. Thor udaje się do Jotunheim razem z bratem Lokim, przyjaciółką Sif i trójką wojowników: Volstaggiem, Fandralem i Hogunem, aby skonfrontować się z Laufeyem. W bitwie interweniuje Odyn, aby uratować Asgardczyków, jednak rozejm z Lodowymi Gigantami zostaje zniszczony. Wobec arogancji syna Odyn odbiera mu jego boską moc i wypędza go na Ziemię jako śmiertelnika. Wysyła tam również jego młot, Mjølner, chroniony przez zaklęcie, które pozwala na podniesienie go tylko osobie tego godnej.
Thor zostaje odnaleziony na Ziemi przez astrofizyczkę Jane Foster, jej asystentkę Darcy Lewis i mentora Erika Selviga. Miejscowa ludność odnajduje Mjølner, który wkrótce zostaje objęty badaniami T.A.R.C.Z.Y., nad którymi czuwa agent Phil Coulson. Rekwiruje on również badania Foster dotyczące tunelu, którym Thor dostał się na Ziemię. Ten ostatni dowiaduje się, że jego młot znajduje się niedaleko, i wyrusza na jego poszukiwanie. Gdy dociera na miejsce, okazuje się, że nie może go podnieść. Zostaje zatrzymany przez T.A.R.C.Z.Ę., a następnie uwolniony dzięki pomocy Selviga. Thor godzi się z wygnaniem i rozwija swój romans z Foster.
Loki odkrywa, że jego prawdziwym ojcem jest Laufey i że został adoptowany przez Odyna po zakończeniu wojny. Kiedy Odyn wpada w głęboki sen, aby odzyskać siły, Loki obejmuje tron i oferuje Laufeyowi szansę na zabicie Odyna i odebranie Urny. Sif niezadowolona z rządów Lokiego wraz z trójką wojowników przekonują Heimdalla, strażnika Bifröstu (mostu służącego do podróży między światami), aby umożliwił im przejście na Ziemię. Loki, odkrywając ich plan, wysyła na Ziemię Niszczyciela, aby zabił Thora. Sif wraz z wojownikami odnajdują Thora, ale nie radzą sobie z atakiem Niszczyciela. Thor postanawia ofiarować się, by ocalić wszystkim życie; zostaje uderzony przez Niszczyciela i jest bliski śmierci. Jego poświęcenie dowodzi, że jest godny Mjølnera. Młot powraca do niego, przywracając jego boską moc. Thor pokonuje Niszczyciela, po czym żegna się z Foster, lecz obiecuje powrócić. Udaje się, wraz z Sif i wojownikami, do Asgardu, by skonfrontować się z bratem.
W Asgardzie Loki zdradza i zabija Laufeya ujawniając przy tym swój plan zniszczenia Jotunheimu za pomocą Bifröstu, aby udowodnić, że jest godny swego przybranego ojca. Thor powraca i walczy z Lokim na Bifröście, niszcząc most. Odyn budzi się i próbuje zapobiec ich upadkowi w przepaść w wyniku zniszczenia mostu. Kiedy Odyn odmawia uznania Lokiego, ten spada w przepaść. Thor przyznaje ojcu, że nie jest gotowy na objęcie tronu Asgardu. Na Ziemi Foster wraz z zespołem szuka sposobu na otworzenie portalu łączącego ich z Asgardem.
W scenie po napisach, Nick Fury w siedzibie T.A.R.C.Z.Y. prosi Selviga o zbadanie tajemniczego obiektu w kształcie sześcianu. Niewidzialny Loki skłania Selviga, aby się zgodził.
Obsada
Chris Hemsworth jako Thor, następca tronu Asgardu, syn Odyna i Friggi. Jego bronią jest młot Mjølner, dzięki któremu może wzywać pioruny oraz nimi władać. Dakota Goyo wcielił się w Thora jako dziecko. Natalie Portman jako Jane Foster, astrofizyk, obiekt uczuć Thora. Tom Hiddleston jako Loki, adoptowany brat Thora. Ted Allpress zagrał Lokiego jako dziecko. Stellan Skarsgård jako Erik Selvig, były profesor astrofizyki, mentor Jane Foster. Colm Feore jako Laufey, władca Lodowych Gigantów i biologiczny ojciec Lokiego. Ray Stevenson jako Volstagg, przyjaciel Thora, jeden z Trzech Wojowników. Idris Elba jako Heimdall, asgardzki wartownik pilnujący mostu Bifröst. Kat Dennings jako Darcy Lewis, asystentka Jane Foster. Rene Russo jako Frigga, królowa Asgardu, żona Odyna, matka Thora i przybrana matka Lokiego. Anthony Hopkins jako Odyn, władca Asgardu, mąż Friggi, ojciec Thora i przybrany ojciec Lokiego.
W filmie wystąpili ponadto: Josh Dallas i Tadanobu Asano jako Fandral i Hogun, należący razem z Volstaggiem do Trzech Wojowników, przyjaciół Thora; Jaimie Alexander jako Sif, asgardzka wojowniczka oraz Clark Gregg i Maximiliano Hernández jako Phil Coulson i Jasper Sitwell, agenci T.A.R.C.Z.Y.. Joseph Gatt, Troy Brenna i Josh Coxx zagrali Lodowych Gigantów.
W rolach cameo pojawili się: twórcy komiksów Marvela, Stan Lee i J. Michael Straczynski jako kierowcy pick-upa oraz Walter Simonson jako gość na bankiecie w Asgardzie; Jeremy Renner jako Clint Barton oraz w scenie po napisach Samuel L. Jackson jako Nick Fury, dyrektor T.A.R.C.Z.Y..
Produkcja Rozwój projektu mały|skaluj=0.9|Reżyser filmu, Kenneth Branagh Na początku lat dziewięćdziesiątych Sam Raimi przedstawił pomysł na film o Thorze. Spotkał się on wtedy ze Stanem Lee i przedstawił projekt 20th Century Fox, jednak studio nie było zainteresowane. Do projektu powrócono po sukcesie filmu X-Men z 2000 roku i rozważano go w postaci filmu telewizyjnego. Stacja telewizyjna UPN zainteresowana była jego emisją, a Tyler Mane został obsadzony w tytułowej roli. W maju 2000 roku Marvel Studios nawiązało współpracę z Artisan Entertainment, aby sfinansować produkcję filmu. W lipcu 2004 roku Sony Pictures Entertainment zakupiło prawa do filmu, a w grudniu rozpoczęto negocjacje z Davidem Goyerem dotyczące napisania scenariusza i reżyserii. W 2005 roku rozmowy z Goyerem nadal trwały, ale ostatecznie zakończyły się fiaskiem.
W kwietniu 2006 roku poinformowano, że Mark Protosevich napisze scenariusz, a projekt został przejęty przez Paramount Pictures po nabyciu praw do dystrybucji od Sony. W tym samym roku ogłoszono, że za produkcję będzie odpowiadało Marvel Studios. W sierpniu 2007 roku zatrudniło Matthew Vaughna na stanowisko reżysera filmu. Vaughn również zmodyfikował scenariusz Protosevicha, aby zmniejszyć budżet filmu o połowę. Początkowa wersja Protosevicha zakładała budżet w wysokości 300 milionów dolarów. Po sukcesie filmu Iron Man z 2008 roku studio wyznaczyło amerykańską datę premiery na 4 czerwca 2010 roku, a Iron Man 2 miał posłużyć do przedstawienia postaci Thora.
W maju 2008 roku Vaughn został zwolniony z projektu, a studio poprosiło Protosevicha o napisanie nowego scenariusza i rozpoczęło poszukiwania nowego reżysera. Guillermo del Toro prowadził rozmowy ze studiem dotyczące objęcia stanowiska reżysera filmu, jednak zrezygnował na rzecz pracy nad Hobbitem. W grudniu poinformowano, że Kenneth Branagh został zatrudniony na stanowisku reżysera. W marcu 2009 roku amerykańska data premiery filmu została dwukrotnie przesunięta. Początkowo na 17 czerwca 2011 roku, a później na 20 maja. W styczniu 2010 roku data premiery została ponownie przesunięta, tym razem na 6 maja. Ujawniono wtedy, że nad scenariuszem pracowali również Ashley Miller, Zack Stentz i Don Payne. Studio, reżyser i scenarzyści konsultowali się z naukowcami z National Academy of Sciences z programu „Science & Entertainment Exchange”, aby zapewnić realistyczne tło naukowe w filmie.
Casting W październiku 2008 roku poinformowano, że Marvel Studios zaproponowało Danielowi Craigowi rolę Thora, jednak aktor zrezygnował z niej na rzecz zagrania Jamesa Bonda. W lutym 2009 roku Samuel L. Jackson podpisał kontrakt ze studiem na dziewięć filmów, w których miał wystąpić w roli Nicka Fury’ego, w tym w filmie Thor. W maju poinformowano, że Chris Hemsworth zagra tytułową rolę, a Tom Hiddleston jego przybranego brata, Lokiego. Hiddleston, Liam Hemsworth i Kevin McKidd również byli brani pod uwagę do roli Thora. W lipcu ujawniono, że Natalie Portman zagra Jane Foster.
We wrześniu do obsady dołączyli Jaimie Alexander jako Sif i Colm Feore. W październiku poinformowano, że w filmie wystąpią Anthony Hopkins jako Odyn i Stellan Skarsgård. W listopadzie do obsady dołączyli Stuart Townsend jako Fandral, Tadanobu Asano jako Hogun, Ray Stevenson jako Volstagg, Idris Elba jako Heimdall i Kat Dennings jako Darcy. W grudniu poinformowano, że Rene Russo zagra Friggę oraz że w filmie zagrają także Joseph Gatt, Troy Brenna i Josh Coxx.
W styczniu 2010 roku, kilka dni przed rozpoczęciem zdjęć, poinformowano, że Townsenda zastąpi Joshua Dallas. W tym samym miesiącu ujawniono, że Clark Gregg powróci jako Phil Coulson, a do obsady dołączyła Adriana Barraza. Ostatecznie sceny z jej udziałem zostały wycięte. W kwietniu Jackson poinformował, że jednak nie pojawi się w filmie, a w lutym 2011 roku ujawnił, że nagrał jedynie występ cameo.
Zdjęcia i postprodukcja Zdjęcia do filmu rozpoczęły się w 11 stycznia 2010 roku w Los Angeles. 15 marca produkcja przeniosła się do Galisteo w Nowym Meksyku. Prace na planie zakończyły się 6 maja. Za zdjęcia odpowiadał Haris Zambarloukos, scenografią zajął się Bo Welch, a kostiumy zaprojektowała Alexandra Byrne.
Dodatkowe zdjęcia do filmu zrealizowano w październiku. Scenę po napisach wyreżyserował Joss Whedon. Montażem zajął się Paul Rubell. Efekty specjalne zostały stworzone przez studia produkcyjne: Whiskytree, BUF Compagnie, Digital Domain, Luma Pictures, Fuel VFX, Evil Eye Pictures, The Third Floor i Legacy Effects, a odpowiadał za nie Wesley Sewell. Whiskytree zajęło się efektami związanymi z wyglądem Asgardu. BUF Compagnie pracowało nad wyglądem Bifröstu i obserwatorium Heimdalla. Digital Domain stworzyło sceny w Jotunheim, a także wygląd Lodowych Gigantów. Luma Pictures pracowało nad scenami z Niszczycielem i scenami na Ziemi. Legacy Effects przygotowało wygląd zbroi Lodowych Gigantów.
Muzyka Patrick Doyle został zatrudniony do skomponowania muzyki do filmu. Ścieżka dźwiękowa została nagrana w Air Lyndhurst Studio w Londynie z udziałem London Symphony Orchestra pod kierownictwem Jamesa Shearmana. Album z muzyką Doyle’a, Thor Original Motion Picture Soundtrack, został wydany 3 maja 2011 roku przez Buena Vista Records.
W filmie ponadto został wykorzystany utwór „Walk” zespołu Foo Fighters. Kevin Feige wyjawił, że został on włączony do filmu w ostatniej chwili.
Promocja upright=1.4|mały|Obsada filmu podczas San Diego Comic Conu w 2010 roku W lipcu 2010 roku Kenneth Branagh, Chris Hemsworth, Natalie Portman, Kat Dennings, Tom Hiddleston i Clark Gregg pojawili się na panelu studia podczas San Diego Comic-Conu. Zwiastun filmu został pokazany 6 lutego 2011 roku podczas Super Bowl XLV.