Adźapajoga (dewanagari अजपायोग trl. ajapāyoga, ang. Ajapa Yoga) – jedna z tradycji jogi obecna we współczesnym świecie. Przewodzi jej Guru Prasad Paramahansa z Indii. W Polsce tradycję adźapajogi reprezentuje oficjalnie zarejestrowany, przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w 1990 roku w oparciu o wytyczne Ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, związek wyznaniowy o nazwie Związek Ajapa Yoga, który od 2001 roku prowadzi w Polsce jedyny europejski aśram tego ruchu.
Adźapajoga swe korzenie wywodzi od mitologicznych indyjskich mędrców – ryszich i doktryny śabdabrahmana (dewanagari शब्दब्रह्मन्, trl. śabdabrahman, tłum. dźwięk absolutu lub dźwięk jest absolutem) sięgającej czasów wedyjskich, stąd klasyfikowana jest przez europejskich religioznawców jako reprezentująca tradycję hinduistyczną. W sferze kultowej jednak stosunkowo wstrzemięźliwie czerpie z bogatej palety hinduizmu, bazując bardziej na naukach o składnikach i technikach oddechu oraz energii wewnętrznej (prana), bliższych filozofii jogi (jogadarśanie) i praktykom okresu Upaniszad. Przystąpienie do adźapajogi ma charakter ceremonialny poprzez inicjację (diksza), która jest warunkiem poznania indywidualnych praktyk typu krija, mających za cel ostateczny poznanie prawdziwej jaźni człowieka.
Etymologia Słowo adźapa (dewanagari अजपा, trl. ajapā) składa się z dwóch członów: pierwszym członem jest sama litera a, która w sanskrycie umieszczona przed czasownikiem oznacza zaprzeczenie, czyli nie. drugim członem jest sanskryckie słowo dźapa oznaczające: powtarzanie zdania albo sylaby, odliczanie paciorków mali podczas recytowania świętego imienia, etc. Poprzez połączenie litery a ze słowem dźapa otrzymujemy słowo adźapa oznaczające: to, czego się nie powtarza. Stąd termin adźapa znaczy tu niepowtarzanie. W odmianie jogi zwanej adźapajoga nie powtarza się żadnych mantr, niczego się celowo nie powtarza, dlatego jest to joga bez powtarzania, bez dźapa. Praktyka przebiega wraz z każdym oddechem.
Wierzenia Tło hinduistyczne Adźapajoga określana jest w religijnej literaturze indyjskiej jako: Hansajoga (trl. haṁsajoga), Hansa Mantra, Soham Mantra, Adźapa Mantra, Adźapa Gajatri, Atman Mantra, Anahat Mantra, Pumprakryti Mantra, Brahma Mantra, Dźiwa Mantra, Pranawa Mantra, Widja Mantra, Śiwaśakti Mantra. Bierze się to z tego, że podstawowa praktyka stosowana w tej jodze, to kombinacja dwóch dźwięków nazywanych odpowiednio HAN i SA. Upaniszady wielokrotnie wspominają termin adźapa (hansa), któremu poświęcona jest cała Hamsopaniszad (ang. Hamsa Upanishad). Termin hansa bywa również używany w hinduizmie jako określenie duchowej jaźni. Dhjanabindopaniszad (ang. Dhjanabindu Upanishad) i Nirwanopaniszad (ang. Nirvana Upanishad) oraz inne wspominają o adźapagajatri jako o mantrze dającej joginowi samorealizację, (wyzwolenie z samsary). Skoro medytacja adźapajogi została opisana w świętych księgach hinduizmu, to na pierwszy rzut oka może być postrzegana jako jedna z wielu odłamów religii hinduistycznej, to jednak tak nie jest. W potocznym rozumieniu mieszkańców Zachodu, adźapajoga to bardziej filozofia niż religia. To tradycja nauczająca specyficznej techniki oddechu, ukierunkowana na zdrowie fizyczne, spokój umysłu i wewnętrzne wyciszenie, a w ostateczności samorealizację.
Patroni Nauki tej tradycji podają, że kluczowa jej technika wywodzi się z wiedzy mitologicznych brahmarszich (dewanagari ब्रह्मर्षि, trl. brahmarṣi, ang. Brahmarshi): Marići (मरीचि, trl. Marīci, ang. Marichi), Bhrygu (भृगु, trl. Bhṛgu, ang. Bhrigu), Angiras (अंगिरा, trl. Angirā, ang. Angiras), Pulastja (फुलस्त्य, trl. Pulastya, ang. Pulastya), Pulaha (फुलह, trl. Pulaha, ang. Pulaha), Kratu (क्रतु, trl. Kratu, ang. Kratu), Daksza (दक्ष, trl. Dakṣa, ang. Daksha), Atri (अत्रि, trl. Atri, ang. Atri), Wasisztha (वशिष्ठ, trl. Vasiṣṭha, ang. Vasishtha).
Oni obserwując świat, spostrzegli subtelne zasady rządzące całością stworzenia. Ryszi nauczali, że w całym wszechświecie zachodzą analogiczne procesy, którymi rządzą dwie podstawowe zasady (siły): siła przyciągania i siła odpychania. W dowolnej skali obserwacji, czy to w makro (galaktyki, systemy planetarne), czy też w mikro (atom i krążące wokół niego elektrony) obserwuje się jakieś siły, które w adźapajodze nazywane są właśnie siłami przyciągania i odpychania. Według nauk adźapajogi siły przyciągania i odpychania występują również podczas procesu oddychania, a właściwe pokierowanie nimi daje wiedzę o naturze tych sił. mały|Wnętrze Świątyni Brahmarszich w Dimna Aśram w Jamshedpurze w Indiach.
Kwalifikacje mistrza i ucznia Adźapajoga od swojego początku, zawsze była przekazywana z nauczyciela na ucznia w formie inicjacji, podczas której uczeń uzyskiwał wiedzę o technice adźapajogi. Taka forma zależności pomiędzy nauczycielem a uczniem trwa w tradycji hinduistycznej do dziś. To bezwarunkowe podporządkowanie się ucznia swojemu guru jest dla współczesnych ludzi, a szczególnie mieszkańców zachodniego kręgu kulturowego, trudne do zaakceptowania. Z drugiej strony w obecnych czasach jest wielu fałszywych „guru”, którzy w różnorodny sposób wykorzystują podporządkowujących się im uczniów. Prawdziwy całkowicie zrealizowany guru jest dzisiaj absolutną rzadkością, znalezienie takiego staje coraz trudniejsze.
Samozrealizowani Guru ze współczesnej linii adźapajogi, stosują opisaną powyżej zasadę i udzielając inicjacji przyjmują na siebie obowiązek prowadzenia ucznia ścieżką duchowej praktyki (sadhany), aż do ostatecznego wyzwolenia. Nie ma dla nich znaczenia, z jakiej religii wywodzi się uczeń, nie ma znaczenia kolor skóry czy też kraj pochodzenia, istotne jest to, czy kandydat jest gotów na to, aby zostać uczniem oraz to, czy jest zdeterminowany, aby osiągnąć sukces na ścieżce sadhany poprzez poddanie się woli Guru i praktykę adźapajogi. Stare chińskie przysłowie; „Gdy uczeń jest gotowy, nauczyciel sam się (jego) znajdzie”, znakomicie oddaje zasadę inicjowania i bycia uczniem.
Historia Okres mitologiczny Tradycja adźapajogi głosi, iż historia stosowania medytacji typu adźapa sięga czasów starożytnych, a także że w pewnym okresie dziejów, mówiono o niej jako o najwyższej sadhanie na Ziemi. Mimo że indyjskie święte pisma, wspominają o różnych ścieżkach duchowych, prowadzących do różnych celów, wielokrotnie znajdują się tam wzmianki o jednej najwyższej technice, której wyłącznym celem jest odzyskanie stanu swarup (prawdziwej pierwotnej formy (rūpa) jaźni (swa)). Nirukta Tantra mówi: „adźapa, pieśń oddechu, przynosi joginowi urzeczywistnienie”. Przez tysiące lat adźapajoga była nauczana przez starożytnych mędrców – ryszich lub samozrealizowanych Guru wśród ich uczniów. Bardzo niewiele szczegółów zostało zapisanych na jej temat, ponieważ adźapajoga opiera się na praktyce i doświadczeniu, a nie na teoretycznych rozważaniach i studiowaniu ksiąg.
Zgodnie z tradycją adźapajogi, wraz z nadejściem nowożytnych czasów ciemności i ułudy tj. epoki kalijugi, pogoń za przedmiotami materialnymi i przyjemnościami zmysłowymi, odsunęła w cień duchowe poszukiwania stawiane za cel życia w epoce satjajugi. Kiedy zaczęto przywiązywać większą wagę do spraw zewnętrznych niż do wewnętrznej prawdy, nauka adźapajogi przestała być ceniona w tym świecie. Zdając sobie sprawę z takiego stanu rzeczy, ryszi stworzyli Siddhaśram – sekretną pustelnię ukrytą w górach Tybetu. Tam zachowali dawne nauki, i strzegli techniki adźapajogi czekając aż przyjdzie właściwy czas, aby ponownie objawić i udostępnić ją światu. Tylko bardzo nieliczni, którzy zasługiwali na to poziomem duchowego rozwoju, byli w wyjątkowych sytuacjach nauczani tej techniki przez mistrzów z Siddhaśramu. Z tego powodu przez tysiące lat aż do lat 60. XIX wieku, technika adźapajogi była utrzymywana w tajemnicy przed światem. Taki obraz historii tej tradycji przedstawił pierwszy z współczesnych jej propagatorów.
Okres współczesny Współcześnie tradycja adźapajogi została ujawniona hinduskiemu sadhu o imieniu Basanta. W latach 60. XIX w. dotarł on do Siddhaśramu w Tybecie. Tam Brahmarszi Angiras udzielił mu inicjacji a Ryszi Matang nauczył go starożytnej techniki adźapajogi. Po pięciu latach spędzonych w tej sekretnej pustelni powrócił on do Indii i rozpoczął, jako Guru Purnananda Paramahansa (często nazywany przez swoich uczniów Paramguru Dev), misję nauczania adźapajogi we współczesnym świecie. Kolejni jego kontynuatorzy, to Guru Bhumananda Paramahansa i Guru Janardan Paramahansa (popularnie zwany przez swoich uczniów Guru Dev). Na przełomie lat 1969/70, Guru Janardan Paramahansa, był współorganizatorem i wykładowcą „Światowej Konferencji Naukowej Jogi” (ang. The World Conference on Scientific Yoga), która odbyła się w Delhi i zaowocowała kontaktami z ludźmi z Zachodu. W roku 1970 przyjął zaproszenie do wygłoszenia nauk dotyczących adźapajogi w Czechosłowackiej Akademii Nauk. Ten moment przyjmuje się jako oficjalne otwarcie idei i techniki adźapajogi dla cywilizacji Zachodu. 6 stycznia 1966 roku, Guru Janardan, znalazł nowo narodzonego chłopca i nadał mu imię Guru Prasad. Znalazł go nad brzegiem rzeki Ganges, w pobliżu Pandu Guha (dewanagari पाण्डु गुहा, trl. pāṇḍu guhā, tłum. Jaskinia Pandu), oddalonej około 1 km od aśramu adźapajogi w Lakshman Jhula. Guru Janardan powiedział, że ten chłopiec jest samozrealizowanym świętym, który odegra wielką rolę w niesieniu pomocy ludzkości. Po mahasamadhi Guru Janardana, w dniu 28 kwietnia 1980 roku, 14-letni wówczas Guru Prasad, został jedynym żyjącym Guru adźapajogi. Obecnie Guru Prasad Paramahansa, kontynuując nauczanie poprzedników, regularnie odwiedza swoich uczniów w podlegających mu aśramach na całym świecie.
Doktryna Kontrola działań, uczuć i dźwięków Współczesny człowiek myśli, że sam niezależnie robi wszystko, wszystko kontroluje i podejmuje decyzje dotyczące dalszego życia, ale ryszi obserwując procesy zachodzące w świecie nauczali, że człowiek jest niczym więcej tylko marionetką w rękach oddechu (w teorii adźapajogi pojęcia: oddech, działanie, aktywność i ruch opisują ten sam proces), uczucia i dźwięku. Przejmując kontrolę nad jednym z tych trzech elementów można kontrolować dwa pozostałe. Poprzez kontrolę nad jedną z tych trzech rzeczy człowiek może stać się sprawcą własnego losu, wychodząc ponad stan bezwolnej marionetki.
Wysiłek zmierzający do kontroli: ruchu, dał początek hathajodze, na którą składają się rozmaite postawy ciała i ćwiczenia mające na celu zmianę aktywności wewnątrz ciała. uczucia, dał początek bhaktijodze, jodze miłości i oddania. dźwięku, dał początek adźapajodze. W każdym momencie życia występuje proces oddychania i doświadczania aktywności: sił przyciągania i sił odpychania. Wraz z aktywnością powstają subtelne, wewnętrzne dźwięki, które adepci adźapajogi uczą się rozpoznawać w sobie. Każda zmiana w aktywności człowieka wywołuje odpowiednią zmianę w wewnętrznym dźwięku. Aktywność (ruch) i dźwięk zawsze idą w parze, a towarzyszy im nieprzerwanie trzecia rzecz. Tą rzeczą jest uczucie.
Zaletą posługiwania się techniką adźapajogi jest łatwość kontroli dźwięku. Proces oddychania następuje w każdym momencie życia i towarzyszą mu specyficzne dźwięki. Kontrola oddechu jest metodą, którą można stosować przez cały czas okresu czuwania, gdy świadomość jest aktywna. Poza okresem snu w każdej chwili można wytworzyć pożądany dźwięk oddechu, aby kontrolować sam oddech i uczucie.
Dźwięki wdechu i wydechu Gdy oddech następuje przez usta powstaje wyraźny dźwięk „a-ha, a-ha, a-ha”. Według nauk tej tradycji, procesowi wdychania powietrza przez usta towarzyszy dźwięk „a”, a wydychania dźwięk „ha”. Stąd te dwa dźwięki postrzega się jako naturalne dźwięki oddechu, powstające w czasie oddychania przez usta.
Natomiast gdy oddech następuje przez nos powstaje dźwięk „um-hum, um-hum, um-hum” – „um” przy wdechu i „hum” przy wydechu. Można to sprawdzić wsłuchując się uważnie w swój oddech. Te cztery dźwięki „a-ha” i „um-hum”, są naturalnymi dźwiękami oddechu.
Wdech Wydech Usta A HA Nos UM HUM