thumb|250px|Wisła Śmiała i przekop thumb|250px|Kamień pamiątkowy w Świbnie upamiętniający 100-lecie przekopu Wisły
Przekop Wisły (niem. Weichseldurchstich) – sztuczne ujście Wisły, między Świbnem a Mikoszewem, powstałe w latach 1891–1895 przez wykopanie nowego koryta rzeki na odcinku od Przegaliny do Zatoki Gdańskiej. Dotychczasowe ujście Leniwki od przekopu do ujścia w Gdańsku nazwano Martwą Wisłą. W sezonie turystycznym na przekopie działa przeprawa promowa (w ramach drogi wojewódzkiej nr 501).
Projekt W 1768 roku Jan Jerzy de Woyten, major wojsk koronnych, wystosował memoriał do króla Stanisława II Augusta, w którym przedstawił pierwszy znany projekt przekopu. Decyzję o realizacji inwestycji podjęto jednak dopiero w XIX wieku, po serii powodzi, które wyrządziły Żuławom dotkliwe straty. Szczególnie katastrofalna powódź w roku 1888 skłoniła władze pruskie do decyzji o połączeniu Wisły bezpośrednio z Zatoką Gdańską. Przekop miał zmniejszyć zagrożenie powodzią zatorową, umożliwiając swobodne spływanie do Bałtyku lodu i wezbranych wód powodziowych. Spośród projektów przekopu opracowanych w XIX wieku wybrano projekt, który wykonali w 1877 roku Alsen i Fahl. Bieg nowego koryta wytyczono wzdłuż Przemysławy, średniowiecznej odnogi wiślanej, która w późniejszych latach zanikła.
Budowa W czerwcu 1891 roku ruszyły prace ziemne. Pracowało przy nich zazwyczaj około 1000 robotników oraz 40 maszyn parowych. W czasie prac przemieszczono siedem milionów metrów sześciennych ziemi. Budowa przekopu, jako śmiałego zamierzenia hydrotechnicznego, pochłonęła 20 milionów marek. Powstał kanał wodny o długości 7,1 kilometrów, szerokości od 250 do 400 metrów, otoczony wysokimi na 10 metrów wałami przeciwpowodziowymi. Jednocześnie z budową przekopu odcięto śluzami i wrotami przeciwpowodziowymi koryta Wisły Gdańskiej (Martwa Wisła), Szkarpawy i Nogatu. Zmieniono też przebieg wałów przeciwpowodziowych. Ciekawie rozwiązano ceremonię otwarcia – 31 marca 1895 roku o godzinie 15.45 nadprezydent Prus Zachodnich, Gustav von Gossler, na telegraficzny sygnał cesarza Wilhelma II, własnoręcznie otworzył drogę pierwszym strugom wody wiślanejRudolf Th. Kuhn (1842–1900) – fotograf krajobrazu, architektury i morza. Wydawnictwo VIA, Toruń 2012, ..
Skutki Zbudowanie przekopu Wisły skróciło bieg rzeki o około 10 kilometrów, zwiększając spadek jej końcowego odcinka. Zmniejszyła się powierzchnia dorzecza Wisły, od której odcięto zlewnię Motławy z jej dopływami. Istotną zmianę stanowiło tworzenie się stożka usypowego, powiększanego przez niesione i odkładane przez wody Wisły rumowisko rzeczne. Od momentu przekopania nowego ujścia linia brzegowa w jego rejonie odsunęła się o około 3 kilometry w stronę Bałtyku.
Kosztowna inwestycja opłaciła się – zagrożenie powodziowe zostało zmniejszone, co pozwoliło uniknąć kolejnych strat materialnych, społecznych i ekologicznych. W wyniku budowy przekopu powstała Wyspa Sobieszewska, a dla Świbna nastały lepsze czasy – wzrosło zapotrzebowanie na marginalne do tej pory profesje, zwiększyła się też liczba mieszkańców. Wioska zyskała połączenie kolejowe (wąskotorowe) z Gdańskiem (Gdańska Kolej Dojazdowa), zlikwidowane po II wojnie światowej.
Upamiętnienie Kamień pamiątkowy z 1896 roku w Mikoszewie przy głównej drodze nr 501 na terenie CAL, dawniej znajdował się na wzgórzu księcia Albrechta, gdzie był punkt obserwacyjny.
W 1995 roku w Świbnie odsłonięto kamień pamiątkowy w setną rocznicę ukończenia przekopu Wisły. 31 marca 2015 roku w Błotniku odsłonięto dwa kamienie upamiętniające to wydarzenie120 lat Przekopu Wisły. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku.
Zobacz też Martwa Wisła Wisła Śmiała powódź w Gdańsku (1829) śluza w Przegalinie
Przypisy
Linki zewnętrzne Piotr Salecki | Przekop Wisły - locja dla żeglarzy i turystów wodnych - pomorskiszlakzeglarski.info.pl Przekop Wisły. Gedanopedia By powstał przerzucono siedem milionów metrów ziemi. Przekop Wisły ma 120 lat. Wyborcza.pl
Kategoria:Wyspa Sobieszewska Kategoria:Kanały w Gdańsku * Kategoria:Kanały wodne w województwie pomorskim Kategoria:Wisła (rzeka)