thumb|Wiec Niemieckiego Stowarzyszenia Ludowego w Polsce. Łódź, rok 1938 thumb|Grupa volksdeutschów z Polski po otrzymaniu z rąk Adolfa Hitlera złotych odznak NSDAP. Od lewej: Ludwig Wolff szef Deutscher Volksverband z Łodzi, Otto Ulitz z Katowic, gauleiter Josef Wagner z Wrocławia, burmistrz Rudolf Wiesner z Bielska-Białej, obergruppenführer Werner Lorenz, senator Erwin Hasbach z Ciechocinka, baron Gero von Gersdorff z Wielkopolski, Weiss z Jarocina Niemieckie Stowarzyszenie Ludowe w Polsce (niem. Deutscher Volksverband in Polen, DVV) – stowarzyszenie utworzone w 1924 w byłym zaborze rosyjskim. Przywódcami Volksverbandu byli: do 1931 Josef Spickermann, a później Ludwig Wolff i w latach 1924–1938 August Utta(red. Jacek Majchrowski), Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, biogram nr 2109 (autor: Czesław Brzoza), s. 556–557.. Organizacja najbardziej aktywna była na terenie Łodzi, Pabianic oraz Tomaszowa MazowieckiegoChristian Raitz von Frentz (1999): „Deutscher Volksverband”. A Lesson Forgotten: Minority Protection Under the League of Nations: the Case of the German Minority in Poland, 1920-1934. LIT Verlag Münster. s. 250–251. ..
Historia Stowarzyszenie zostało założone 1 czerwca 1924 roku w Łodzi, przez Augusta Uttę, Josefa Spickermanna, Juliana Willa i Eduarda von Behrensa. Zaliczana była do tzw. ruchu staroniemieckiego i była w opozycji do jawnie hitlerowskiej Partii Młodoniemieckiej w Polsce (Jungdeutsche Partei), ale podobnie jak tamta była finansowana przez Ministerstwo Finansów III RzeszyRichard Blanke (1993). „Central Poland, Germans (in Index)”. Orphans Of Versailles: The Germans in Western Poland, 1918–1939. University Press of Kentucky. s. 308. .}. Organizacja stopniowo przejmowała ideologię narodowosocjalistycznąPaweł Kacprzak: „Niemiecka mniejszość narodowa w Polsce w latach 1919-1939”, Studia Lubuskie. 2007, 3, s. 145-158..
W latach 30. organizacja wspierana finansowo przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych III Rzeszy rozrosła się w 1937 do członkówNeil Gregor, Nils H. Roemer, Mark Roseman: „Volksgemeinschaften unter sich”. German History from the Margins, s. 118.. Jej działalność w tym okresie była koordynowana przez agendę SS zwaną Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle powołaną do utrzymywania kontaktów z organizacjami Volksdeutschów działających za granicą III Rzeszy. Z Niemiec do przedstawicieli organizacji przybywali emisariusze Abwehry z planami utworzenia w Polsce V kolumnyJózef Kossecki (Kielce 1997). „II Oddział Sztabu Głównego II RP” (PDF 808 KB). Totalna wojna informacyjna XX wieku a II RP. Wydział Zarządzania i Administracji Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. J. Kochanowskiego w Kielcach. s. 102. cyt. „Abwehra wykorzystywała też w swej pracy mniejszość niemiecką zamieszkałą w Polsce, chodziło przy tym nie tylko o zwyczajną współpracę wywiadowczą, ale również o organizowanie na obszarze polskim oddziałów przyszłej V Kolumny.”., która miałaby zająć się sabotażem, działalnością dywersyjną oraz partyzantkąPopularna Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Fogra. „Piąta kolumna w Polsce”. Militaria. Encyklopedia WIEM.. Członkowie Niemieckiego Stowarzyszenia Ludowego po wybuchu kampanii wrześniowej masowo zaangażowali się w działalność partyzancką oraz w szeregach paramilitarnego „Volksdeutscher Selbstschutz”, a później Sonderdienstu stanowili integralną część sił policyjnych w okupowanej PolsceWojciech Marchlewski (November 30, 2009): „Deutscher Volksverband in Act I: Second Republic”. Hollanders during the World War II and their post-war situation – social, political and economic issues. Mennonites in Mazovia 1939-1948. Monuments of Duch colonization in Poland. Ministry of Culture and National Heritage.Józef Kossecki (Kielce 1997). „II Oddział Sztabu Głównego II RP” (PDF 808 KB). Totalna wojna informacyjna XX wieku a II RP. Wydział Zarządzania i Administracji Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. J. Kochanowskiego w Kielcach..
Kampania wrześniowa W czasie kampanii wrześniowej w ramach bojówek Volksdeutscher Selbstschutz zajmowali się sygnalizowaniem celów lustrami dla przelatujących samolotów Luftwaffe. Przykładowo w Toruniu podczas pierwszych dni wojny kilkunastu volksdeutschów aresztowano oraz rozstrzelano za sygnalizowanie celów niemieckim samolotom zwiadowczym lustrami oraz flagami „Szlaki pamięci” (PDF 1.47 MB). Druga Wojna Światowa. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. 2009. s. 2/6. Retrieved August 13, 2012. „Quote in Polish: w pierwszych dniach wojny aresztowano i rozstrzelano w Toruniu kilkanaście osób, które przy pomocy luster bądź flag przekazywały sygnały niemieckiemu lotnictwu.”.. Szkolenia w sabotażu agenci SS przeprowadzali w GliwicachEugeniusz Buczyński, „Dywersanci niemieccy – wrzesień 1939”. Smutny wrzesień. Wspomnienia. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985. . oraz we Wrocławiu, Bielsku, Katowicach, Zabrzu i Rybniku. Szacuje się, że około przedstawicieli mniejszości niemieckiej żyjącej w granicach II RP było bezpośrednio zaangażowanych w dywersję oraz sabotaż w Polsce w czasie kampanii wrześniowejChristian Jansen, Arno Weckbecker: Der “Volksdeutsche Selbstschutz” in Polen 1939/40. München: R. Oldenbourg, 1992. .. Oprócz członków Deutscher Volksverband działającej na ziemi łódzkiej byli to również volksdeutsche z innych niemieckich organizacji jak Deutscher Volksbund na Śląsku, Deutsche Vereinigung na Pomorzu oraz Partii Młodoniemieckiej aktywnej na terenie całej II RPBeata Dorota Lakeberg (2010). „Abkurzungsverzeichnis” (in German). Die deutsche Minderheitenpresse in Polen 1918-1939 und ihr Polen- und Judenbild. Peter Lang. s. 351–352. ..
Z członków tych organizacji utworzono paramilitarną organizację Volksdeutscher Selbstschutz. Decyzja zapadła w Berlinie między 8 a 10 września 1939 podczas jednej z konferencji pod kierownictwem Heinricha Himmlera. Oficjalnie Selbstschutz powołany został rozkazem Reichsführera SS Himmlera z dnia 20 września 1939. Polecił on wówczas szefowi Urzędu Uzupełnień SS (SS-Ergänzungsamt), Gottlobowi Bergerowi, zorganizować samoobronę volksdeutschów na okupowanych ziemiach polskich. 7 października 1939 Himmler wydał jeszcze tymczasowe wytyczne w sprawie organizacji Selbstschutzu (vorläufige Richtlinien für die Organisation des Selbstschutzes in Polen). Przewidywały one, że formacja ta będzie formalnie podlegać lokalnym dowódcom policji porządkowej, a w jej skład będą wchodzić wszyscy zdolni do noszenia broni volksdeutsche w wieku od 17 do 45 lat. Była to jednak tylko urzędowa formalność, ponieważ organizacja ta de facto działała już wcześniej w warunkach konspiracji na terenie całej Polski.
Po kampanii wrześniowej thumb|„Z rozkazu Führera to miasto nazywa się Litzmannstadt” – tablica ustawiona w 1940 r. na Deutschlandplatz (pl. Wolności) Za działalność dywersyjną w czasie kampanii wrześniowej przywódca Niemieckiego Stowarzyszenia Ludowego w Polsce Ludwig Wolff wraz z innymi liderami volksdeutschów otrzymał z rąk Adolfa Hitlera najbardziej prestiżowe odznaczenie nazistowskie – złotą odznakę NSDAP.
Z inicjatywy członków DVP polską nazwę Łodzi zmieniono po zakończeniu kampanii wrześniowej na niemiecką „Litzmannstadt”, a miasto włączono w granice III Rzeszy do tzw. „Kraju Warty”.
Przypisy
Kategoria:Niemieckie partie i ugrupowania polityczne II Rzeczypospolitej Kategoria:Historia Łodzi Kategoria:Kraj Warty