Sanguszkowie (hist. pol. Sanguszkowicze) herbu własnego (Sanguszko) – polski ród książęcy (kniaziowski) pochodzenia wielkolitewskiego, należący do magnackiej warstwy społecznej.
Protoplastą rodu był Sanguszko Fedkowicz, przodek dynastii Giedyminowiczów, poprzez ród Olgierdowiczów. Jego ojciec, Fiodor Olgierdowic był przyrodnim bratem króla Władysław II Jagiełło.
Jedynym męskim potomkiem rodu jest aktualnie Paweł Franciszek Roman Sanguszko, działacz polonijny i biznesmen.
Etymologia nazwiska Nazwisko Sanguszków ma charakter patronimiczny, a konkretniej pochodzi od imienia ich protoplasty, Sanguszka Fedkowicza.
Pochodzenie Pierwotnie, literatura na podstawie błędnych przekazów latopisarskich uznawała Sanguszków za potomków księcia Lubarta Giedyminowicza. Sami Sanguszkowicze najprawdopodobniej nie byli pewni swojego pochodzenia, albowiem na podstawie mylnego przekonania o pochodzeniu od wspomnianego Lubarta używali niegdyś nazwiska Lubartowicz Sanguszko. Twórca potęgi rodu, książę Paweł Karol Sanguszko (ur. 1680, zm. 1750), za królewskim przyzwoleniem przemianował nawet znajdujący się w jego posiadaniu Lewartów na Lubartów.
Obecnie historycy, powołując się na historyczne źródła dokumentowe, nie mają wątpliwości co do pochodzenia tego rodu, wywodząc go od Olgierda, syna Giedymina. Jan Tęgowski wyraził zdanie, iż właśnie w książęcym domu Sanguszków najdłużej przetrwał ród Olgierdowiczów. Synem Olgierda był natomiast książę Fiodor Olgierdowicz, którego syn Sanguszko Fedkowicz jest protoplastą rodu.
Dobra ziemskie thumb|Paweł Karol SanguszkoPierwotnie dobra Sanguszków znajdowały się na Wołyniu (Ratno, Kamień Koszyrski, Kowel, Sławuta). Z czasem rodzina nabyła nowe na Podolu (Satanów) i w Małopolsce (Lubartów, Tarnów).
Gałęzie rodu Na przełomie XV i XVI wieku ród podzielił się na dwie główne linie: linia koszyrsko-niesuchoiżska – zapoczątkowana przez Aleksandra, dzieląca się na dwie gałęzie: gałąź koszyrska ("Sanguszkowie-Koszyrscy") – zapoczątkowana przez Michała, wymarła w 1653 r. gałąź niesuchoiżska ("Sanguszkowie-Niesuchoiżscy") – zapoczątkowana przez Andrzeja, wymarła w 1591 r.; linia kowelska ("Sanguszkowie-Kowelscy") – zapoczątkowana przez Michała, istnieje po dziś dzień.
Znani przedstawiciele alt=https://polona.pl/item/rodowod-ksiazat-sanguszkow-olgierdowiczow-na-podstawie-archiwum-ksiazat-sanguszkow-i,ODk3NTUwMzg/5/#info:metadata|mały|Drzewo genealogiczne Sanguszków z 1931 roku
Pokolenie 0 Sanguszko Fiodorowic (zm. po 1454) protoplasta książąt Sanguszków
Pokolenie 1 Aleksander Sanguszkowic (zm. po 1491) – protoplasta linii koszyrskiej i nisuchoiżskiej Michał Sanguszkowic (zm. po 1511) – założyciel linii kowelskiej Iwan Sanguszkowic – protoplasta Sadowskich
Pokolenie 2 Michał Sanguszko (zm. po 1501) Andrzej Aleksandrowicz Sanguszko (zm. 1534/5) – starosta włodzimierski Wasyl Sanguszko (zm. 1557?) – dworzanin królewski
Pokolenie 3 Andrzej Michałowicz Sanguszko (zm. 1560) – marszałek hospodarski Fiodor Sanguszko (zm. 1547/8) – starosta włodzimierski, bracławski i winnicki Hrihory Sanguszko (1530-1555)
Pokolenie 4 Aleksander Sanguszko (ok. 1508-1565) marszałek hospodarski Dymitr Sanguszko Roman Sanguszko (ok. 1537-1571) – wojewoda bracławski, hetman polny litewski Andrzej Sanguszko (1553-1591)
Pokolenie 5 Lew Sanguszko (ok. 1536-1571) – rotmistrz jazdy litewskiej Fiodor (Roman) Sanguszko (zm. 1591) – ostatni z linii niesuchoiżyskiej Samuel Szymon Sanguszko (zm. 1638) – wojewoda witebski, pisarz, przeszedł na katolicyzm
Pokolenie 6 Hrehory Sanguszko (zm. 1602) kasztelan lubaczowski, bracławski Hieronim Władysław Sanguszko (1611-1657) – biskup smoleński Jan Władysław Sanguszko (zm. 1652)
Pokolenie 7 Adam Aleksander Sanguszko (ok. 1590-1653) – wojewoda wołyński, ostatni z linii koszyrskiej Hieronim Sanguszko (1651-1684)
Pokolenie 8 Kazimierz Antoni Sanguszko (1677-1706) – marszałek nadworny litewski Anna Katarzyna Radziwiłłowa (1676-1746) Paweł Karol Sanguszko (1680-1750) – marszałek nadworny litewski, marszałek wielki litewski Barbara Urszula Sanguszkowa (1718-1791) – poetka, tłumaczka, filantropka, żona Pawła Karola thumb|Kaplica-grobowiec Sanguszków w Tarnowie
Pokolenie 9 Janusz Aleksander Sanguszko (1712-1775) – miecznik litewski, marszałek nadworny litewski Józef Paulin Sanguszko (1740-1781) – marszałek wielki litewski Hieronim Janusz Sanguszko (1743-1812) – generał, wojewoda wołyński Janusz Modest Sanguszko (1749-1806) – starosta krzemieniecki
Pokolenie 10 Eustachy Erazm Sanguszko (1768-1844) – generał, poseł, hodowca koni Klementyna Sanguszko (1786-1841) – jego siostra stryjeczna, 1° voto Ostrowska, 2° voto Małachowska Klementyna Maria Sanguszkowa (1780-1852) – żona Eustachego Erazma, filantropka
Pokolenie 11 Roman Stanisław Sanguszko (1800-1881) – powstaniec 1830, zesłaniec Władysław Hieronim Sanguszko (1803-1870) – polityk konserwatywny Dorota Sanguszko (1799-1821)
Pokolenie 12 Jadwiga Sanguszko (1830-1918) – żona Adama Stanisława Sapiehy, matka krakowskiego kardynała Adama Stefana Sapiehy Roman Damian Sanguszko (1832-1917) – ordynat zasławski, kolekcjoner Paweł Roman Sanguszko (1834-1876) – ziemianin Eustachy Stanisław Sanguszko (1842-1903) – marszałek krajowy, namiestnik Galicji Helena Sanguszkówna (1836-1891) – słynna z urody
Pokolenie 13 Roman Władysław Sanguszko (1901-1984) – ziemianin, hodowca koni, przemysłowiec, filantrop
Pokolenie 14 Piotr Antoni Samuel Sanguszko (1937-1989)
Pokolenie 15 Paweł Franciszek Roman Sanguszko (ur. 1973)
Pałace
Inne pałace Sanguszków: Pałac w Kijanach Pałac we wsi Michla (nie istnieje?) Pałac w Grodnie (nie istnieje)
Zobacz też lista polskich rodów książęcych lista polskich rodów pseudoksiążęcych lista polskich herbów książęcych lista polskich władców
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
!