Żargonowe nazwy taboru kolejowego – nazwy pojazdów kolejowych stosowane przez kolejarzy i miłośników kolei.
Socjolekt kolejowy charakteryzował się pierwotnie podziałem na dwie warstwy. Pierwszą było słownictwo fachowe i jego uproszczenia stosowane przez kolejarzy, ale również przez miłośników. Druga natomiast to pojęcia wykorzystywane wyłącznie przez miłośników. Podział ten po okresie odrębności zaczął się zacierać, jest mniej zauważalny, a słownictwo uległo ujednoliceniu.
Wśród żargonowych nazw pojazdów można wyróżnić: derywatywy i inne przekształcenia oznaczeń, określenia motywowane krajem pochodzenia i nazwą producenta, określenia pochodzące od cech: wyglądu zewnętrznego – budowy i malatury, wydawanych odgłosów, innych, np. awaryjności.
Nazwy te mogą być zapisywane zarówno wielką, jak i małą literą. Wśród ich użytkowników zdecydowanie częściej pojawia się jednak zapis małą literą, co jest zgodne ze słownikową zasadą pisowni nazw pospolitych konkretnych przedmiotów.
Lokomotywy parowe thumb|Pt47 – petucha, pyta thumb|Ol49 – oelka, Ola Pojazd Nazwy żargonowe Pn11 Sisi Pm2, Pm3, Pm36 peema Ok1 okajedynka Ok22 oka Os24 osa OKl27 okaelka OKo1 oczko OKz32 okazetka Ty246 Truman Ty2/Ty42 teigrek, dwójka, kriegslok Ty3 teigrek, trója Ty51 staliniec, stoker, krowa Tr5 teerka Tr20 Baldwin Tr203 teerka TKh49 ferrumka Pt47 petucha, pyta Ol49 oelka, Ola TKt48 osiołek, tekatka, tetetka
Lokomotywy elektryczne thumb|EU07 – siódemka thumb|ET22 – byk Pojazd Nazwy żargonowe EU04 bezerka EP05 piątka, Czech, Czesio EU06 szóstka, Anglik EU07/EP07 siódemka, Anglik, bezerka, wysokie koła, czekoladka (w brązowym malowaniu) EU07A siódemka, turbosiódemka, asynchron EP07-1001÷1069 siódemka, budyń EP08 ósemka, świnia EP09 dziewiątka, epoka, rodzyn (tylko EP09-046) EM10 krokodyl, kangurek EU11 larwa ET21 kant, sputnik, telewizor, karton ET22 byk, Helmut, rekin (wersja z reflektorami w prostokątnych oprawach) ET40 bomba, bombowiec, czterdziestka, Czech ET41 jamnik, Bolek i Lolek, łamaniec ET42 Rusek, Czapajew EU44 Husarz EU45 Dispolok EU47 Hetman EL1, EL2, EL3 krokodyl 2E Vickers 182 rakan 1822 Brennerlok ASF Adolf, Karolina, capek
Lokomotywy spalinowe thumb|SM42 – stonka thumb|ST44 – Gagarin, Iwan Pojazd Nazwy żargonowe JT42CWRM mamut, szerszeń 401Da kaczka, plankton SM03 kaczka, kaczor SM30 trzydziestka SM31 trumna, szafa, polonez, smrodek SP32 papuga, odkurzacz, Rumun, zemsta Ceaușescu SM41 Węgier, smrodek SM42 EleskaZwyczajowa nazwa lokomotywy Ls800E/P na terenie Fabloku w okresie produkcji, jak i przez Fablokowców w rejonie Chrzanowa i okolic. Jest to rozwinięcie od skrótu Ls czyli lokomotywa spalinowa. , stonka, Fablok, Łajka, wibrator, turbostonka lub kiosk (po modernizacji) SU42 Polsat SP42 kaczka, kociołek, Łajka SM48 Tamara, jamnik (modernizacja do typu 15D/16D) ST40 Batman ST43 Rumun ST44 Gagarin, Iwan, Rusek, Taigatrommel, kołomna (dotyczy jednostek po modernizacji z zastosowaniem nowego silnika, wyprodukowanym w mieście o tej nazwie) SU45 Fiat SU46 suka , okularnik, nurek BR232 Ludmiła
Elektryczne zespoły trakcyjne i wagony silnikowe thumb|EN57 – kibel thumb|EW58 – UFO, kolory Pojazd Nazwy żargonowe EN57 kibel lub enka (ogólnie), żółtek, chińczyk, kanarek lub Minionek (od żółtego koloru w pierwotnym malowaniu), tyk-tyk lub tyku-tyku (charakterystyczna praca sprężarki), kibel de luxe (wersja z miękkimi siedzeniami), ortopeda (wersja z plastikowymi, niewygodnymi siedzeniami), babcia (EN57-038 należący do Kolei Mazowieckich), ENdolino (EN57-1703 należący do Kolei Dolnośląskich) EN57-2001÷2078 kibel, spot, banan EN57KM kibel, chopper EN57 1900÷1953 kibel, kanciakEN57ALkibel, Alicja Alina, Arbuz (w podlaskim malowaniu Polregio) EN57AL-2101÷2121 kibel, tygrys, pomarańcza EN57 inne zmodernizowane kibel, turbokibel, banan EN57 i pochodne wyeksportowane do Jugosławii Gomułka EN61 Pociąg Papieski (ze względu na kursowanie kolejowym szlakiem Jana Pawła II pomiędzy Krakowem a Wadowicami) EN71 kibel, jamnik, Gomułka (jednostka zmodernizowana po powrocie z Bałkanów), żółwik (modernizacja EN71-045), długi kibel, dziadek (EN71-001 po naprawie P4)
góral ED72, ED73 kibel, Edek, eden, tyrystor (ED73), jedynak (ED73) ED74 Edyta, Edek, asynchron EN80 babcia EN94 akwarium, szklarnia (jednostka prototypowa) EN95 perła, gruszka, lalunia EN97 mrówa EN100 Terminator, Predator, Lord Vader 31WE Jaszczur EW90, EW91, EW92 modrak EW58 UFO, kolory (ze względu na różnorodność egzemplarzy) EW60 cudo EN77 kaktus (żartobliwie od Acatus II) ED161 karp ED250 dziobak, galaktyczny dziobak (od kształtu czoła)
Spalinowe zespoły trakcyjne i wagony silnikowe thumb|SN61 – Ganz, Clayton Pojazd Nazwy żargonowe SAx 90 luxtorpeda SN61 Ganz (od silnika), Clayton (od kotła grzewczego), Madziar (od pochodzenia węgierskiego), wibrator SA106 pesobus, pesozłom (ze względu na awaryjność) SA105 trapez, żelazko SA108 turbożelazko, podwójne żelazko SA101, SA102 karton SN81, SA104, SA107, SA109 Kolzam, kolzłom (ze względu na awaryjność) SA110 Helmut, niemcobus SA136 smerf SA139 rekin, dreamliner (ze względu na awaryjność) VT627, VT628 niemcobus MR/MRD Duńczyk, mrówkaMały Słownik Żargonu Kolejowego, Urząd Transportu Kolejowego, Warszawa 2020, . Y lynette DSB MA lyntog, cygaro, srebrna strzała ČD 810 motorak
Wagony osobowe thumb|Bdhpumn – Bohun Pojazd Nazwy żargonowe 43A, 101A, 102A bonanza, ryflak 120A bonanza Bdhpumn Bohun Bhp bipa (od poprzedniego oznaczenia), kawa (malowanie oliwkowe), jajecznica (malowanie żółto-pomarańczowe)
Tabor wąskotorowy thumb|WLs40 – wueleska thumb|MBxd2 – Rumun Pojazd Nazwy żargonowe Kp4 kapeć (od oznaczenia)M. Ciesielski: Powrót „kapcia” na BKL!, „Świat Kolei” nr 2/2012, s. 7 Las47 lasekMichał Jerczyński: 10 lat Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej, „Świat Kolei” nr 11/2007, s. 18 Px48, Px49 peiks (od oznaczenia) Lxd2 Rumun (kraj pochodzenia), Maybach (od nazwy producenta silnika), Henschel (od nazwy producenta silnika) Lyd1 Lidka, wueleska (od typu) Lyd2 Donald, Lidka, Rumun (kraj pochodzenia) WLs40 wueleska WLs50 wueleska WLs75 wueleska MBxd1 babcia MBxd1 161-168, 1Mw Łajka MBxd2 Rumun, Ikarus (ze względu na silnik i skrzynię biegów), Hungar (podzespoły z Węgier), Raba (producent silnika) Bxhpi Rumun 3Aw Pafawag
Tramwaje Pojazd Nazwy żargonowe Konstal 13N parówka, paróweczka (od obłego kształtu)Alstom Citadis 100, typ 116NdKarlik, karlik (lokalna nazwa z GZM, wybrana w plebiscycie lokalnej prasy z 2001 r.)Tw269Ring (nazwa nadana z uwagi na to, że w przedwojennym Gdańsku tramwaje dojeżdżały do końcówki nieopodal Ringstrasse – obecnie ul. Tadeusza Kościuszki)Konstal 105Naakwarium
Nazwy stosowane za granicą Pojazd Nazwy żargonowe Baureihe 119 DR (NRD) Karpatenschreck (z niem. Postrach Karpat), Ceaușescu Rache (z niem. Zemsta Ceaușescu – z uwagi na rumuńskie pochodzenie i awaryjność), U-Boot (od okrągłych okien bocznych)Ryszard Rusak: Lokomotywy spalinowe serii 119 DR, "Świat Kolei" nr 6/2013, s.34 seria 2050 ÖBB (Austria) schnelle Franz (z niem. szybki Franciszek)Ryszard Rusak: Lokomotywy spalinowe serii 2050 kolei ÖBB, "Świat Kolei" nr 10/2013, s.36
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Tabor kolejowy Kategoria:Języki środowiskowe