Walki o Wyspy Admiralicji (Operacja Brewer w ramach operacji Cartwheel) – ciąg starć zbrojnych toczonych podczas walk na Nowej Gwinei w trakcie II wojny światowej, w wyniku których 1 Dywizja Kawalerii US Army zdobyła okupowany przez Japończyków archipelag Admiralicji.
Polegając na informacjach rozpoznania lotniczego donoszącego, że na wyspach nie da się zauważyć żadnych śladów działalności nieprzyjaciela, z czego wynikałoby, że wyspy zostały przez Japończyków opuszczone, generał Douglas MacArthur polecił natychmiast przeprowadzić lądowanie zwiadowcze. Działania zostały podjęte 29 lutego 1944, kiedy pierwszy oddział amerykański wylądował na wyspie Los Negros, trzeciej co do wielkości w archipelagu. Wykorzystując niewielką, oddaloną plażę, gdzie Japończycy nie mogli spodziewać się desantu, zespół uderzeniowy osiągnął taktyczny sukces przez zaskoczenie, ale jednocześnie przekonał się, że wyspa nie została przez Japończyków opuszczona. Pierwsze potyczki przekształciły się w ciąg zaciętych bitew. Dzięki przewadze w powietrzu i na morzu walki o Wyspy Admiralicji ostatecznie wygrali Amerykanie, ale boje (wraz z akcją oczyszczającą) toczyły się aż do 18 maja i przyniosły im znaczne straty.
Alianckie zwycięstwo doprowadziło do całkowitego odcięcia od sił głównych japońskiej bazy w Rabaulu, która była głównym celem działań ofensywnych w 1942 i 1943 roku. Po zdobyciu Wysp Admiralicji stworzono tam wielką bazę lotniczą i morską, która okazała się niezwykle przydatną dla prowadzenia dalszych działań na Pacyfiku w wojnie przeciw Japonii, a w pierwszej mierze lądowania na Filipinach.
Podłoże thumb|Mapa z 1943. Wyspy Admiralicji znajdują się u góry pośrodku.
Geografia Wyspy Admiralicji leżą około 360 km na północny wschód od Nowej Gwinei i około 500 km na zachód od Rabaulu, dwa stopnie szerokości geograficznej na południe od równika. Klimat wysp jest tropikalny, temperatura i wilgotność wysokie, a średni roczny opad wynosi 3900 mm. Częstym zjawiskiem są burze. Okres od grudnia do maja to sezon monsunu północno-zachodniego z przewagą wiatrów z tego kierunkuFrierson, The Admiralties: Operations of the 1st Cavalry Division, s. 6–7..
Największą wyspą archipelagu jest Manus, która mierzy 80 km ze wschodu na zachód i 26 km z południa na północMorison, Przełamanie bariery Bismarcka, s. 416.. Wnętrze wyspy jest górzyste, z wierzchołkami sięgającymi 910 m n.p.m. i w przeważającej części pokryte gęstwą lasu tropikalnego. W większości nieskartowanąStan sprzed roku 1945. linię brzegową grodzą liczne rafy, a plaże porastają namorzyny. Los Negros oddziela od Manus wąska cieśnina Loniu. Wyspa ta posiada dwie głębokowodne zatoki, Papitalai na zachodnim wybrzeżu i Hyane na wschodnim. Oddziela je od siebie 46-metrowej szerokości piaszczysty przesmyk. W jego poprzek krajowcy zbudowali w okresie międzywojennym rodzaj pochylni, którą mogli przeciągać swoje łodzie pomiędzy zatokami. Los Negros ma kształt podkowy, obejmując jednym z ramion Zatokę Seeadlera. Główne wejście do Zatoki Seeadlera jest szerokie na 2800 m, sama zatoka ma wymiary 36 na 10 km i jest głęboka nawet na 40 mFrierson, The Admiralties: Operations of the 1st Cavalry Division, s. 4–5..
Plany Aliantów thumb|Wiceadmirał Thomas C. Kinkaid (CL) i generał Douglas MacArthur (C) na pomoście USS „Phoenix”. W lipcu 1942 roku Kolegium Połączonych Szefów Sztabów zaaprobowało serię operacji przeciwko japońskiemu bastionowi w Rabaulu, który stał na przeszkodzie ruchom sprzymierzonych wzdłuż północnych wybrzeży Nowej Gwinei w kierunku Filipin i głównej bazie morskiej Japończyków na wyspie Truk. Trzymając się głównych założeń strategicznych Aliantów zakładających, że zwycięstwo w Europie ma pierwszeństwo, odstąpiono od planu szybkiego pokonania Japonii na rzecz zmniejszenia zagrożenia ze strony japońskiego lotnictwa i marynarki wojennej bazujących w Rabaulu dla linii komunikacyjnych pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Australią. W marcu 1942 roku teatr działań na Pacyfiku został podzielony na dwie strefy: południowo-zachodnią pod dowództwem generała MacArthura i oceaniczną pod dowództwem admirała Chestera Nimitza. Rabaul znalazł się w strefie podlegającej MacArthurowi, ale pierwsze operacje w rejonie Wysp Salomona przeprowadził NimitzMiller, Cartwheel: The Reduction of Rabaul, s. 1–2.. Odpowiedź Japończyków była gwałtowniejsza, niż się spodziewano, i minęło wiele miesięcy nim walki o Guadalcanal zostały zakończone zwycięstwem. W tym czasie siły podległe MacArthurowi toczyły boje na Nowej GwineiMiller, Cartwheel: The Reduction of Rabaul, s. 5–6..
Podczas konferencji w marcu 1943 roku szefowie sztabów przyjęli w kwestii bazy japońskiej w Rabaulu przedstawiony przez MacArthura tzw. plan Elktona, ale wobec braków środków bojowych, zwłaszcza ciężkich bombowców, zajęcie samego Rabaulu przesunęli na rok 1944Hayes, The History of the Joint Chiefs of Staff in World War II: The War Against Japan, s. 312–334.. W lipcu 1943 roku szefowie sztabów rozważać zaczęli możliwość neutralizacji i pominięcia Rabaulu, ale US Navy potrzebowała wysuniętej bazy dla swej flotyHayes, The History of the Joint Chiefs of Staff in World War II: The War Against Japan, s. 425–430.. Wyspy Admiralicji, które plan Elktona obejmował, mogły stanowić rozwiązanie, jako że były tam tereny nadające się na budowę lotnisk i baz zaopatrzeniowych dla wojska oraz Zatoka Seeadlera, wystarczająco obszerna, by pomieścić flotę uderzeniową. 6 sierpnia 1943 roku Kolegium Połączonych Szefów Sztabów przyjęło plan, zgodnie z którym Rabaul miał być zneutralizowany, a 1 czerwca 1944 miał nastąpić desant na Wyspach AdmiralicjiHayes, The History of the Joint Chiefs of Staff in World War II: The War Against Japan, s. 427–430.. Ordre de BatailleZespołu Uderzeniowego Operacji BrewerWalter Krueger, Report on Brewer Operation, 2 August 1944, AWM54 519/1/12. Generał-brygadier William C. Chase 2 Szwadron 5 Regimentu Kawalerii bateria B 99 Batalionu Artylerii Polowej 673. bateria przeciwlotniczych karabinów maszynowych pluton zwiadu komp. sztab. 1 Brygady Kawalerii pluton łączności komp. sztab. 1 Brygady Kawalerii 1. pluton komp. B 1 Szwadronu Medycznego 30 Przenośny Szpital Polowy (MASH) grupa robocza ANGAU lotnictwo wspierające artyleria okrętowa rozpoznanie lotnicze W ciągu stycznia 1944 roku samoloty amerykańskie z Wysp Salomona i Royal Australian Air Force (RAAF) bazujące na Kiriwinie prowadziły ciągłe bombardowania Rabaulu. W ich rezultacie japońska obrona powietrzna bazy tak osłabła, że możliwe stało się lądowanie i założenie alianckiego lotniska na Green Islands, które leżą mniej niż 200 km od Rabaulu. W dniach 16 i 17 lutego 58 Zespół Uderzeniowy (ang. Task Force 58) Floty Pacyfiku przeprowadził, w ramach operacji Hailstone, atak na Truk. Większość japońskich samolotów, operujących na obszarze południowo-zachodniego Pacyfiku, została wezwana do obrony tej oceanicznej bazy i w rezultacie 19 lutego był ostatnim dniem poważniejszego oporu w powietrzu nad RabaulemMortensen, Rabaul and Cape Gloucester, w Craven i Cate (wyd.), Guadalcanal to Saipan, s. 350–356.. Nieco wcześniej, 13 lutego, generał MacArthur wydał rozkaz inwazji na Wyspy Admiralicji, co miało nastąpić 1 kwietnia. Siły przeznaczone do desantu składały się z 1 Dywizji Kawalerii, 73 Skrzydła RAAF (bliskie wsparcie lotnicze), 592 Regimentu Desantowego, 1 Batalionu Amfibijnego Marines oraz batalionów roboczych US Navy (Seabees), które miały przystąpić do budowy baz lotniczej i morskiej; łącznie 45 110 ludziMiller, Cartwheel: The Reduction of Rabaul, s. 316-317.. Plan ten musiał ulec zmianie, bowiem 23 lutego 1944 roku trzy bombowce North American B-25 Mitchell dokonały lotu zwiadowczego nad Los Negros. Piloci zameldowali po powrocie, że nie dostrzegli śladów obecności Japończyków i że wyspa została przez nich prawdopodobnie opuszczonaReports of General MacArthur, t. 1, s. 137.Morison, Przełamanie bariery Bismarcka, s. 418.. Generał George Kenney, dowódca alianckich sił powietrznych na obszarze południowo-zachodniego Pacyfiku, udał się do MacArthura i zaproponował, by opuszczone przez nieprzyjaciela wyspy zająć szybko niewielkimi siłami. Reakcja MacArthura, według Kenneya, była następująca: „Generał słuchał tego co mówiłem chodząc po pokoju i od czasu do czasu kiwając głową, po czym nagle zatrzymał się i powiedział: To zakorkuje butelkę”Miał na myśli całkowite odcięcie japońskiej bazy w Rabaulu.Kenney, General Kenney Reports, s. 360..
Zgodnie z rozkazem wydanym 24 lutego zespół uderzeniowy, czyli wzmocniony szwadron (odpowiednik batalionu w formacjach piechoty) 1 Dywizji Kawalerii miał za pięć dni przeprowadzić rozpoznanie bojem. Gdyby okazało się, że wyspy naprawdę zostały przez Japończyków opuszczone, należało je zająć i przystąpić do budowy bazy. Gdyby jednak nieprzyjaciel stawił silny opór, oddział winien się wycofać. Generał MacArthur i wiceadmirał Thomas Kinkaid, dowódca alianckich sił morskich na obszarze południowo-zachodniego Pacyfiku, oddali siły uderzeniowe w ręce kontradmirała Williama Fechtelera, dowódcy 8 Grupy Amfibijnej. Do jego dyspozycji oddano lekki krążownik USS „Phoenix”. By móc wykorzystać moment zaskoczenia i dotrzeć do Wysp Admiralicji w pięć dni, potrzebne były jednostki typu High Speed Transport (APD); LST były zbyt wolne, by osiągnąć cel w wymaganym czasieBarbey, MacArthur’s Amphibious Navy, s. 145–151.. Jednakże dostępne były tylko trzy transportowce APD: USS „Brooks”, USS „Humphreys” i USS „Sands”. Każdy z nich mógł pomieścić 170 ludzi. Pozostali zostali przewiezieni na pokładach dziewięciu niszczycieli. W sumie APD i niszczyciele przewiozły 1026 żołnierzyMorison, Przełamanie bariery Bismarcka, s. 420..
Grupą szturmową dowodził gen. William C. ChaseHirrel, Bismarck Archipelago, s. 14.. W jej skład wchodziły trzy plutony strzeleckie i pluton karabinów maszynowych z 2 Szwadronu 5 Regimentu Kawalerii, bateria z 99 Batalionu Artylerii Polowej (2 haubice 75 mm) i 673 Bateria PrzeciwlotniczaFrierson, The Admiralties: Operations of the 1st Cavalry Division, s. 18–19.; uzupełnienie stanowiło 29 Australijczyków z Australijskiej Administracji Nowej Gwinei (Australian New Guinea Administrative Unit – ANGAU), którzy mieli pomagać w zbieraniu informacji wywiadowczych i nawiązywać kontakty z tubylczą ludnością, liczącą około 13 tysięcy osóbPowell, The Third Force: ANGAU’s New Guinea War 1942–46, s. 82.. Po ewentualnym podjęciu decyzji o pozostaniu na wyspie, z Finschhafen miał wyjść konwój sześciu LST (każdy z nich z barką desantową LCM na holu) i dostarczyć na Wyspy Admiralicji resztę 5 Regimentu, 99 Batalion Artylerii Polowej, 40 Batalion Seabees oraz 2500 ton zaopatrzeniaBarbey, MacArthur’s Amphibious Navy, s. 152..
Wywiad wojskowy (G-2) nie wierzył w zapewnienia lotników, że wyspy zostały ewakuowane. Opierał się na odszyfrowanej korespondencji japońskiej i raporcie Allied Intelligence Bureau, które informowało, że 15 lutego na Wyspach Admiralicji było trzy tysiące Japończyków, a 24 lutego skorygowało posiadane dane i podniosło liczbę żołnierzy nieprzyjaciela do czterech tysięcy. G-2 przypisywał brak ognia przeciwlotniczego trudnej sytuacji logistycznej Japończyków uważając, że chodziło o oszczędzanie amunicjiReports of General MacArthur, t. 1, s. 137–138.. Generał Walter Krueger, dowódca 6 Armii, wspominał później, iż w jego sztabie nikt nie wierzył, że wyspy zostały opuszczone. Zgodnie z oryginalnym planem desant miało poprzedzić rozpoznanie przeprowadzone przez Alamo Scouts. 6-osobowy zespół Alamo Scouts został przerzucony na południowy brzeg Los Negros za pomocą wodnopłatowca PBY Catalina podczas bombardowania wyspy w dniu 27 lutego. Zwiadowcy informowali po powrocie, że południe wyspy było „wręcz zapchane Japońcami”Krueger, From Down Under to Nippon, s. 48–49.Morison, Przełamanie bariery Bismarcka, s. 419..
Siły japońskie